‹ Recherches historiques sur l'Abbaye de Doue [microform]: et sur les prieurés qui en dépendaientChapitre 76 sur 78 · L ORDRE DE PREMONTRE AU XIX • SIECLE · texte numérisé non relu

L ORDRE DE PREMONTRE AU XIX • SIECLE

observance était érigé en prieuré canonique par le pape Pie IX^ et^ le 4 juin 1869, le même Souverain Pontife Férigeait en abbaye. D'après le décret d'érection canonique, le siège de l'abbé général était exclusivement établi dans l'abbaye de Saint-Michel-de- Frigolet, comme autrefois l'abbaye de .Prémontré était la résidence fixe de l'abbé général de l'Ordre.

Le R. P. Edmond et ses premiers disciples observèrent les statuts de 1290^ reconnus comme les plus primitifs, jusqu'à l'année 1868. « Mais, à cette époque, dit le Catéchisme de l'Ordre de Prémontré (^', on fit la découverte de statuts plus anciens dans les savants ouvrages de Dom Martène ; les statuts de 1290 furent dès lors abandonnés, et on leur substitua ceux de 1128 comme plus anciens. Cette législation était plus conforme au but du R. P. Edmond, dont la pensée avait toujours été de rétablir la première rigueur de TOrdre, d'où le nom de Primitive Observance donnée par lui à son oeuvre^ On ne saurait le nier, le P. Edmond^ ancien religieux de la Trappe, avait introduit dans sa congrégation de nombreuses pratiques se rapprochant plus des usages de Cîteaux que des usages de Prémontré. D'un autre côté, malgré leur antiquité, leur origine et le respect dû à un si vénérable monument historique, on est forcé d'avouer que les Constitutions primitives sont très incomplètes

(i): Page 137 et suivantes. .

28o l'abbaye de doue

et, en bien des points, contraires au droit ecclésiastique en vigueur aujourd'hui dans les instituts religieux ».

« Une expérience de vingt ans a démontré que la pratique des anciennes observances, dans toute leur rigueur, n'était plus proportionnée à la faiblesse des tempéraments ordinaires. Après la mort du R. P. Edmond, survenue le 7 mars 1883, une réunion capitulaire se tint à Tabbaye de Frigolet, au mois d'octobre de la même année. Il fut décidé de soumettre les articles constitutifs de la Primitive Observance à une nouvelle confirmation du Saint-Siège. Le travail ayant été présenté à la Sacrée- Congrégation des Evoques et Réguliers, celle-ci le rejeta, en ordonnant de rédiger un corps de constitutions semblables quant à la forme, aux constitutions des autres instituts religieux. Une nouvelle rédaction fut donc présentée au cardinal Ferrieri, préfet de la Sacrée-Congrégation des Evêques et Réguliers, qui la fit examiner par plusieurs consulteurs. Enfin, un rescrit du 13 mars 1886, contenant les Remarques de la Sacrée- Congrégation, enjoint de mettre les nouvelles constitutions en harmonie avec ces remarques ef de les exécuter durant un certain temps avant de les soumettre une dernière fois au jugement suprême et à l'approbation définitive du Saint-Siège. » ,

« Le congrès capitulâire tenu à Saint-Michel-de- Frigolet, le 25 août 1886 et jours suivants, çofnposé

l'ordre de prémontré au xix^ siècle 281

des principaux membres de la Congrégation, examina soigneusement le travail présenté au cardinal Ferrieri, le mit en rapport avec les remarques susdites, et en ordonna l'exécution dans toutes les maisons de la Congrégation, pendant une période de trois ans, après laquelle ces constitutions seront soumises une dernière fois au jugement suprême et, à rapprobatibn définitive du siège apostolique.. »

(c Les constitutions de la Congrégation de France se partagent en deux distinctions^ conformément à la première remarque contenue dans le rescrit du 13 mars 1886. Dans la première distinction on traite de la vie religieuse et des observances religieuses ; dans la seconde^ on parle du gouvernement de la Congrégation. A ces constitutions seront adjoints des extraits des Chapitres généraux de l'Ordre sous le titre de Statuts. La Congrégation de France possédera ainsi sa législation complète approuvée par rautorité du Saint-Siège, sa hiérarchie distincte et, dès lors, son autonomie parfaitement établie. »

La Congrégation de France a eu, depuis son rétablissement, trois abbés ou supérieurs généraux à sa tête :

1. Le Révérendissime Père Edmond Boulbon, dont nous avons parlé;

2. Le Révérendissime Père Paulin, né le 12 avril i8'53, à Pierrerue, dans les Basses- Alpes, devenu prieur de Saint-Jean-de-Côle, au diocèse de Péri-

282 l'abbaye de doue

gueux, le 3 mai 1877, curé de la paroisse le 27 du même mois, enfin, nommé supérieur général de la Congrégation par Sa Sainteté Léon XIII, le t i avril 1881;

3 . Le Révérendissime Père Denys Bonnefoy, né à Aubenas (Ardèche), le 14 mars 1853 ; il a reçu la mitre et la crosse avec la bénédiction abbatiale, le 23 mai 1899, des mains de S. G. Mgr Gouthe- Soulard, archevêque d'Aix. Il est décédé le 21 septembre de la même année après avoir porté quatre mois avec honneur la dignité abbatiale et mené à bonne fin la fusion de la Congrégation de France avec l'Ordre de Prémontré.

Le Révérendissime Père Godefi-oid Madelaine, né au Tour (Calvados) en 1842, était prieur de l'abbaye de Mondaye, au diocèse de Bayeux, lorsqu'il a été élu abbé crosse, et mîtré de Saint-Michelrde- Frigolet. Il a reçu la bénédiction abbatiale des mains de Mgr Gouthe-Soulard, archevêque d'Aix, le jeudi, 14 décembre 1899. La Congrégation de France ayant été supprimée, l'abbaye de Frigolet ne possède plus le supérieur général mais elle relève de lui.

■■7=iC:Cit£iS):=r-

Formules de profession.

a) Formule la plus ancienne :

« Ego, frater N..., offereris trado meipsum Ecclesise Sanctse Genitricis Dei Mariée, sanctique illius... : et promitto conversionem morum meorum^ et stabilitatem in loco, secunduni Evangelium Christi et secundum apostolicam institutionem, et secundum canonicam Regulam Beati Augustini. Promitto etiam obedientiam usque ad mortem in Christo Domino N...,. prsefatEe Ecclesise Patri, et successoribus ejus, quos pars Sanior Congregationis elegerit.

&) Autre formule, seule usitée aujourd'hui :

« Ego, frater N..., offerens trado meipsum Ecclesiae N..., et promitto conversionem morum meorum, emendationem' vitee et stabilitatem in loco. Promitto etiam paupertatem, castitatem et obedientiam perfectam in Christo, secundum Evangelium Christi et Regulam Sancti Augustini, tibi Patri N... et successoribus tuis quos Conventus Ecclesise hujus secundum formam Ordinis canoniee elegerit vel receperit,

(ij Nous avons eu soin de supprimer dans ces documents les formules fastidieuses et interminables des notaires et tabellions.

284 l'abbaye de doue

Odilon, abbé de Saint- Vosy, investit Armand Dussoyre, abbé de Doue, de deux maisons sises au Puy (1215).

Noverint univers! tam présentes quam futuri, quod O., abbas Sancti Evodii, per me et per successores meos sancti Evodii abbates, laudo et concedo tibi Armando, abbati de Doa, et successoribus tuis abbatibus de Doa et fratibus ejusdem domus presentibus et futuris in perpetuum domum' vestram que fuit Stephani Montania, fratris' vestri, cum omnibus pertineiitiis suis, et laudo et concedo tibi Ar., abbati de Doa, et fratribus ejusdem domus presentibus et futuris domum vestram que fuit Wilhelmi Tamizer cum omnibus pertinentiis suis, salvo pleno jure in omnibus et dominio abbatie sancti Evodii . Hec. quidem domus vestra, que fuit S. Montania, fratris vestri, contiguatur ab occidente cum domibus Stephani Chatas, a parte australi cum domibus Boneti Châpus ; a parte septehtrionali sunt domus que fuerunt Wilhelmi Tamizer. Altéra siquidem domus vestra, que fuit jam dicti Wilhelmi Tamizer, contiguatur ab oriente cum quodam orto vestro ; a parte septentrionali est via publica ; ab occidente contiguatur cum domibus Wilhelmi Aviti ; a parte australi sunt dicte domus vestre que fuerunt S. Montania, quadam platea vestra média. Concedo etiam, dono et laudo ego O., abbas sancti Evodii, per me et per successores meos abbates ^sancti Evodii, tibi Armando, abbati de Doa, et successoribus tuis presentibus et futuris et fratribus ejusdem domus presentibus et futuris, locum illuni et plateam que est inter domum Stephani Chatas et vestram que fuit S. Montania ex una parte, et ddnium Wilhelmi Aviti et vestram [que [fuit Wilhelmi Tamizer supradiçti ex parte altéra, ut ibi possitis edificare ad omnes vôluntates yestras, sicuti in

aliis rébus vestris, et facere parietem juxta viam a domo S. Chatas usque ad domum Wilhelmi Aviti, et hoc feci et concessi de voluntate et consensu proborum hominum territorii sancti Evodii. Recognosco etiam quod ego habui pro hac laude et concessione a te Armando, abbate de Doa, X libras podienses, quas fateor me récépissé in integrum, ita quod apud te nec apud domum de Doa nichil remansit in debitum . Ego vero Wilhelmus Bertrandi, bajulus territorii sancti Evodii, de voluntate et consensu ptoborum hominum territorii, laudavi hec eadem, sicuti superius continentur, tibi Ar., abbati de Doa et fratribus ejusdem domus, salvo semper jure et dominio abbatie sancti Evodii. Sciendum etiam quod domus vestra que fuit Stephani Montania dat de censu annuatim abbatie sancti Evodii XII d. et curià que fuit den Talafer unum sextarium vini et VI d et unam gallinam et i d. pro ubleis. — Acta sunt hec in aula abbatie sancti Evodii, anno ab Incarnatione Domini M° CC° XV'', mense novembri. Et ad majorem firmitatem fuit hec presens Cartula sigillo aniciensis capituli et sigillo domini O., abbatis sancti Evodii sigillata. Testes sunt Petrus Richardi, Bertrandus Porchetz, Bonetus Chapus et filius ejusdem Boneti... Dur. de Massilia, W. de Sarlanias... Jo. de Lardayrol... Probi homines territorii, qui hoc voluerunt et concesserunt, Guigo S. Disdeir, Ugo de la Mota, Brunets de Bouzol^ Jo. Olers de Lissac et frater Jarento de Glavenas et frater R . , , Lambertus et Matheus de Lissac.

286 l'^abbaye de doue

Vente d'une maison, au Puy, consentie par Jean Benoît et Govenens, sa femme, en faveur de noble seigneur Armand, abbé de Doue (2 février 1233).

Noverint universi presentem paginam inspecturi, quod ego Johannes Benedicti et Covenens uxor mea, quislibet nostrum in solidum per nos et per nostros bona fide et sine dolo... vendimus et titulo perfecte vendit ionis tradinius cum omnibus pertinenciis et juribus suis vobis domino Armando, abbati de Doa, et domui vestre de Doa premonstratensis ordinis et successoribus vestris in perpetuum, medietatem quarumdam domorum que vocantur Crota Maureillia. Aiiam vero medietatem domorum emistis ab universitate clericorum Aniciensium et-contiguantur cum domibus vestris ex una parte et cum domibus Augerii del Forn ex altéra, precio quadraginta et quinque librarum podiensium de quibus tenemus nos pro paccatis, ita quod apud vos nichil remansit indebitum, et in hoc renuntiamus expressim exception! precii nobis traditi et nobis numerati. . . Et, si dicta medietas domorum quam vobis domino Armando, abbati de Doa, et domui vestre vendimus, plus valet, vel valeret, âliquo tempore precio prenominato, totum illud quantumcumque sit, vobis prenominato domino A,, abbati et domui de Doa et successoribus vestris irrevocabiliter concedimus et donamus ; quod si dicta niedietas domorum que vobis domino Abbati et vestris vendîmus ut pars ejusdem a vobis vel a vestris jure evinceretur, nos conservaturos omni tempore vos et vestros indempnes promittentes de evictione, adjicientes quod vobis et quibus prefatam venditionem liabere volueritis, ab omni controversia seu inquietatione jure defendamus et faciamus bonam stare, omnia bona nostra vobis domino abbati et domui vestre

pro supradictis omnibus ôbligando. Hec autem omnia singula et universa juramus vobis dicto domino A., abbati et successoribus vestris, super sancta Dei evangelia, attendere, servare et contra nunquam venire in aliquo foro ecclesiastico vel civili... Insuper ego Petrus Benedicti pater dicti Johannis, de mandate ipsius Johannis et Covenens uxoris sue^ constituo me fidejussorem per usum tester e, et pro omnibus supra dictis attendendis et servandis que liquet dictos venditores superius fideliter promisisse. Ad hec nos B. Aspasii, abbas Sancti Evodii, dominus dicte domus, laudantes et confirmantes vènditionem et emptionem, ut superius continetur, laudamus vobis domino Armando, abbati de Doa, et successoribus vestris in perpetuum dictain medietatem domorum quam liquet vos ex supradictis émisse, sâlvo pleno jure et dominio nostro et successorum nostrorum. Prêter hec de dicta medietate domorum vos dominum Armandum, abbatem de Doa et domum vestram investimus et in corporalem possessionem mittimus, concedentes vos et domum vestram de Doa juxta vestrum arbitrium quiète ac pacifice possidere. Confitemur enim et recognoscimus nos inde habuisse pro laudibus et vendis VII libras podienses de quibus nobis est plenarie satifactum. Actum in abbatia Sancti Evodii, anno domini Moccoxxxiii°, feria na post festum sancti Gregorii. Testibus ad hoc convôcatis Johanne de Belvezer, Hugone Chabdejaî, clericis, Jarentone, priore ejusdem domus de Doa, Andréa Dussoire, Ra. Lanerii, Jo. Bartholomei, Bonafos poschet, Jacobo Aiassa, Ponte Ebrardi, Petro Boerii, Jo. Falost, Bartholomeo Espinassa.

Et ut hec venditio et omnia supradicta ntinc et in perpetuum rata et firma permaneant, nos B. Aspasii abbas sancti Evodii dominus dicte domus présentera paginam sigilH -nostri munimine fecimus roborari.

288 l'abbaye de doue

Castus de Saint-Nectaire, abbé de Saint-Vosy, investit Jarenton de Glavenas, seigneur abbé de Doue, d'une maison sise au Puy (septembre 1250).

Notum sit universîs presentibus et futuris, quod nos Castus de St" Necterio, abbas S^i Evodii aniciensis, de voluntate expressa et assensu venerabilis patris domini Wilhelmi Dei gratia episcopi interveniente expresse et Capituîi aniciensis pro nobis et successoribus nostrîs in dicta abbacia laudamus, confirmamus et concedimus in perpetuum vobis domino Jarentoni de Glavenacio, Dei gratia nunc abbati, et conventui domus Doe aniciensis diocesis premonstratensis ordinis et per vos ipsi domui et successoribus vestris domos et possessiones inferius nominatas et expressas quas tenetis et possidetis sub dominio et senioria dicte abbacie nostre, videlicet illas domos que fuerunt quondam Stephani Montania et domos et curtem eisdem domibus contiguam que fuerunt Wilhelmi Tamizer, et domos que fuerunt Wilhelmi Aviti, et domos que fuerunt Boniti, carpentarii, et ortum contiguum dicte domui, quondam Wilhelmi Tamizer, et curtem que est pro dictis domibus que fuerunt dicti Wilhelmi Tamizer et dOmos dicti Stephani Montania et domum que antea fuit den Taillefer, domum quam emistis a Petro Lanerii et Stephano Salvi que fuit antea Stephani Chatas ; predictas vero domos et curtem antea expressas et nominatas.... Nos dictus abbas Sancti Evodii, ut supradictum est^ laudamus vobis abbati Doe et conventui predictis et per vos vestre domui predicte de Doa et successoribus vestris in ea et monasterio premonstratensi per eam, volentes et concedentes quod de cetero in perpetuum domos et possessiones predictas cum ingressibus et egressibus et aliis pertinences et juribus earum omnibus

teneatis, possideatis et habeatis pacifice et quiète, illisque utamini pro vestre beneplacito voluntatis locando eas vel per vos ipsos inhabitando et edificia quecumque volueritis et portas etiam de novo ibidem, et in carteria ante easdem domos pro voluntate vestra omnimoda faciendo, exitus et ingressus earumdem immutando... Hanc autem laudationem, confirmationetn et concessionem vobis et vestre domui perpétue facimus de voluntate et assensu expresso domini episcopi et capîtuli aniciensis predictorum pro nobis et successoribus in dicta abbacia, salvo tamen in omnibus dominio et seriiora predicte abbacie, et censu annuo in eisdem. . . Ad hec Wilhelmus, dominica miseratione episcopus, S. decanus, Capitulumque aniciense, attendentes devotionis obsequium et familiaritatem quam dicta domus Doe habet erga nostram ecclesiam et reverentiam quam ei in personis exhibet, ne ingratitudinis elogio nos notari contingat, qualicum- •que retributione vicem refundere eupientes, laudationem, confirmationem et concessionem de domibus et rébus predictis... a dicto Casto abbate sancti Evodii pro se suscessbribusque suis lactam vobis abbati et convéntui domus Doe predictis et per vos dicte domui vestre ac preironstratensi monasterio cujus religionis odor et fama ubique térrarum redolet pro nobis et successoribus nostris concedimus, approbamus et confirmamus et ratam habemus.. .

Insuper nos dictus abbas sancti Evodii recognoscimus nos pro dicta laudatione, confirmatione et concessione a vobis dicto abbate domus Doe, nomine ipsius domus compelens servicium habuisse, de quo vos et cunctam domum vestram quitamus..., quod servicium fuit triginta novem librarum podiensium, computatis ibi laudibus et vendis domorum predictarum quas hàbuis.tis a dicto Petro Lànerii et Stephano Salvi, ita; quod idem Stephanus dédit vobis partem suam, et partem Pétri Lanerii emistis precio x librarum podiensium... Sciendum preterea quod dicte domus, que fuerunt Stephani Montania, dant annua-

290 l'abbaye de doue

tim pro censu abbati sancti Evodii duodecim denarios podienses et curtis eisdem domibus. contigua, que fuit Taillafer, unum sextarium vinl et sex denarios et unam gallinam et unum oboluni pro obleis, et donius, que fuerunt Wilhelmi Tamizer, contigue cum dicta curte, dant pro censu similiter dicte abbacie très emînas vini et duodecim denarios podienses, et domus que fuerunt Wilhelmi Aviti, duos solidos et quatuor denarios et obolum, et domus que fuerunt Boneti Carpentarii, très eminas vini et duodecim denarios et unam gallinam et unum denarium pro obléis, et ortus contiguus dictis domibus Wilhelmi Tamizer très solidos, et domus, que dicuntur Grota Maureillia, septem solidos et duos denarios, et domus que fuerunt Pétri Lanerii et Stephani Salvi très solidos minus tribus ^obolis. Item sciendum quod pro quolibet Teial (sic) dicti vini soluti sunt duo denarii podienses dioto.abbati et pro qualibet gallina duodecim denarii podienses. Acta fuerunt predicta a dicto domino Episcopo aniciensi apud Ciaromontem in domo Montis acuti anno Domini mocco quinquagesimo mense septembris, nonis ejusdem^ presentibus Fulcone de Monte acuto, preposito Brivatensi^ Guidone Dussone, Wilhelmo... de Mongascone regiis et publicis notariis. A dicto decano et capitulo aniciensi acta fuerunt predicta in capitulo aniciensi, eodem annoniense julii, presentibus Poncio de Glavenacio^ tesaurario, Wilhelmo de Chalanco, precentore, Mauricio de sancto Bonito, forisdecano, Wilhelmo de Borna/Poncio d'Alegre, Poiicio de Chaumeta, A. de Lagarda, B. de Navis, Wilhelmo..... d'Arlenc, Bertrando de Retortor, Petro Tineto, canonicis aniciensibus, et Wilhelmo, magistro scholarum aniciensium, et quibusdam aliis, et a dicto Casto abbate sancti Evodii acta sunt hec anno eodem mense Augusti Viii° Kalendas Septembris, presentibus Petro Marescalco, Petro Dalmacii, canoriicis aniciensibus, magistro Guidone, W. Clarelli, et pluribus aliis, in abbacia sancti , Evodii . Ad majqrem autém firrnitatem et plenam probationem et testimo-

PIECES JUSTIFICATIVES 2^t

nium predictorum, nos Wilhelmus episcopus sigillo nostro, et nos vS. decanus et capitulum aniciense sigillo communi ipsius capituli et nos Castus abbas sancti Evodii predicti sigillo nbstro sigillare fecimus.

Accord entre Jordan^ abbé du Monastier- Saint- Chaffre, et Géraud, abbé de Doue/ au sujet de quelques dîmes de la paroisse de Saint-Martin-de-Fugères (1268),

... Anno Incarnationis millesimo ducentesimo sexagesîmo octavo et die mercurii post festum sancti Laurentii cum controversia esset... inter religiôsum virum dominum Jordanum, abbatem sancti Theofredi..., ex una parte, et religiôsum virum dominum Geraldum, abbatem domus Doe..., ex alia, occasione cujusdam territorii vocati Salas Monzils seu decimarum territorii illius, quas abbas dictus Doe dicebat pertinere... ad monasteriurn Doe... et occasione. cujusdam terre nuncupâte del portier cujus décimas di.cebat ad predictam domum Doe pertinere... in parochia sancti Martini de Feugeriis. . et occasione quarumdam violentiarunT. .. domino abbate sancti Theofredi ex adverso dicente totum territorium de Salas Monzils et predictam terram ' dclportier. . . esse... sancti Theofredi... abbas Doe... et. . . abbâs sancti Theofredi... compromiserunt. in Dominum Petrum de Ruthën., legum doctorem ut in arbitrum... conférentes eidem plenam potestatem... Actum et datum in curia aniciensi ànno et" die quibus supra, presentibus domino Bertrando Mâleti, canonico Anicien§i, Petro Cezarii, jurisperitô, Petro Begoni, Fratre Guillelrno de Briva, canonico Doe,- Raymundo Pagam, monacho sancti Theofredi... Et post hec anno quo supra et die veneris ante festum sancti Michaelis cum nos Petrus de Ruthenensi... arbiter... în primUm... declâramus nos dictus

292 l'abbaye de doue

arbiter quod Dominus abbas atque conventus mona:sterii sancti Theofredi habeant in posterum desistere ab pmni molestia que hue usque ecclesîe sancti Martini de Feugeriis per eosdem fuerit illata super perceptione décime territorii sive càmpi vocati del portier... déclarantes... dictum campum... esse in perroehia ^ancti Martini de Feugeriis... et ad domuni Doe pertinere... Item... declaramus. , . senhoriam... Salas Monzils pertinere ad ecclesiam sancti Theofredi... Item volumus quod dominus abbas Doe... teneat in pace... pratum vocatum de Pissa Vielha quod est in territorio de Salas. . . quod continetur in litera donacionis facte predicti prati ab Andréa Dussoyre abbati quondam domus Doe et fratre predicti donatoris ita quod... abbas Doe... teneat dictum pratum... in feudum francum... ab ecclesia sancti Theofredi... Actum in curia aniciensi presentibus testibus domino Poncio de Iode, canonico sancti Evodii, Raymundo Pagani, monacho sancti Theofredi, Beraudo de Salgue, Gauselmo de Barjac, monacho sancti Theofredi, Fratre Armando, quondam abbate domus Doe, Fratre Bernardo de Mauriac, canonico domus Doe...

{Communication de M. Tàbhé G. Arsac).

Clauses du testament de Pierre de Glavenas stipulant un legs de dix sous en faveur de l'abbaye de Doue, à charge par elle de célébrer un anniversaire annuel pour le repos de son âme (1297).

Nos Johannes Bauduini, judex et officialis aniciensis, nôtum facimus universis... quod annô Domini millesimo ducentesimo nônagesimo septimo, die veneris, que dies fuit quinta mensis Aprilis... accessit ad nos dictum judicem... religiosus frater Johannes Augerii domus seu monasteriiDoe, aniciensis diocésis,

premonstratensis ordinis, petens a nobis sibi fîeri c.opiam quarumdam clausularum, que quidem continentur in testamento et ultima voluntate nobilis viri Domini Pétri domini castri de Glavenacio... Unde nos dictus judex annuentes petitioni dicti fratris Johannis de testamento et ultima voluntate dicti nobilis domini Pétri, domini dicti Gastri de Glavenacio. .. extrahi fecimus et jussimus, auctoritate nostra judiciali interveniente per Guillelmum de Casalibus, clericum aniciensem, clausulas infra scriptas pertinentes ad monasterium predictum Doe de verbo ad verbuni .. In quo.predicto testamento seu ultima voluntate dictus dominus Petrus institùit sibi heredem universalem Girinam, filiam suam, uxorem Hugonis de Tur-re, domicelli ... ..

Item conventui domus Doe do et lego triginta libras turonenses semel tantum ad emendos redditus de quibus fiât annis singulis unum convivium perpetuo dicto conventui pro anima mea in die obitus mei. v.

Item eidem conventui domus Doe do et lego duo convivia semel tantum. Actum in curia aniciensi atino et die quibus supra in principio hujus carte presentibus testibus nobilibus viris dominis Poncio de Rodeto et Hugone de Bruna et Hugone de Turre, militibus, domino Hugone del Chier et Odone de Senolio clericis aniciensibus, Petro de la Monzîa, Benedicto Sucherii et Bartholomeo de Relicio, notariis juratis dicte aniciencis curie et me Guillelmo de Casalibus clerico aniciensi...

294 l'abbaye de doue

Bulles du pape Jean XXII qui défèrent à l'abbé de Doue la nomination à quelques offices claustraux du couvent des Bénédictins de Saint-Pierre hors la porte de Vienne (1333j.

Johannesepiscopus, servus servorum Deï, dilectis filiis abbati monasterii de Doa Aniciensis dyocesis et preposito anicîensi ac sacriste viennensîs ecclesie salutem et apostolicam benedictionem. Religionis zelus, vite ac morum honestas aliaque in dilecto filio Poncio de Sancto Romano, monacho monasterii Sancti Pétri foris' portam viennensem, ordinis Sancti Benedicti, vigentia dona, virtutum super quibus ipse apud nos fidedigno comendatur testimonio nos indueunt ut sibi reddamur ad gratiam libérales.. . Quocirca^ discretioni vestre per apostôlica scripta niandamus quatenus vos vel duo aut unus vestrum per vos vel per alium seu alios liujusmodi beneficium per nos, ut premittitur, reservatum, si tempore hujus modi reservationis vacabat vel ex tune vacavit aut cum illud vacare contigerit^ prefata Poncio post acceptationem predictam cum omnibus juribus et pertinenciis suis auctoritate nostra conferre et assignare curetis, inducentes eum vel procuratorem pro eo in corporalem possessionem beneficii ac jurium et pertinenciarum predictorum et defFendentes inductum ac facientes eumdem PonciUm vel procuratorem ejus nomine ad beneficium, ut est moris, admitti si quod de ipsius beneficii fructibus,Vedditibus,'provenfibuSj juribus et obyentionibus universis responderi. , , Datum Avinione, III nonas marcii^ pontificatus nostri anno decimo octavo.

PIECES JUSTIFICATIXES . 295-

Lettres d'Ârnulphe, seigneur d'Audeneham, lieutenant du Roi au pays de Languedoc, accordant au couvent de Doue un délai de trois ans pour payer ses dettes (9 mars 1351;.

Arnulphus dominus d'Audeneham, marescallus Frâncie locumque tenens domini nostri régis in partibus Occitanis, senescallo Bellicadri et Nemausi, bajulo et judici Vallavie, ceterisque justiciariis regni Francie aut eorum locatenenlibus ad quos prgesentes littere pèrvenerint, salutem. Ad supplicationem" religiosorum virorum abbas (sic) et côriventus monasterii Doe prdinis preraonstrat . Aniciensis dyocesis, asserentium ipsos tani racione guerrarum et gentium regni partes occitanas et.totuni regnum discurrentium, que amnia boria sua devastaverunt, quam vilitate bladorum suorum et terrarum suarum que per plures annatas nuper illapsas in bonis et agriculturis supervenit sustinenda, et pro facto predecessorum ejusdêni abbatis majorem partem omnium bonorum suorum amisisse et propter hoc ad praesens creditoribus suis quibuscumque in diversis pecuniarum summis et granorum quantitatibûs obligati satisfacere non posse absque vili et miserabili distractione bonorum suorum facie.nda; Nos eorum suppUcationi annuêntes eisdem supplicantibus de gracia speciali et auctoritatè regia qua fungimur in haç parte, concedimns per prsesentes dilationem debitorum suorum solvendorum creditoribus suis antedictis simili modo non dampnificatis, usque ad triennium a data preesentium computandum... Datum Anicii ix die Marcii anno Domini mccglx° primo. Per Dom. locumtenentem, S. Jehan.

Accord entre Pierre de la Roche, abbé de Doue, et l'Uni-" versité des clercs du Puy concernant une rente à percevoir à Fay-la-Triouleyre 13 1 mars 1351).

Notum sit cunctis hoc instrumentum publicum inspecturis. — Cum domini abbas et conventus monasterii Doe, aniciensis diocesis, haberent et perciperent, cum nobili Hugone de Bona Villa al Rochardo et predecessoribus suis, super redditibus seu àliis bonis, quos idem nobilis Hugo et ejus predecessores habebant et percipiebant in loco seu manso de Fayeto, perrochie sancti Germani, dicte aniciensis diocesis, tenemento et pertinenciis ipsius mansi, decem solidos turonenses annuatim, inter alia, racione cujusdam legati olim facti ipsis dominis abbati et conventui predictis per nobilem Margaritam de Hermo, quondam matrem ipsius Hugonis... Verum cum dictus Hugo redditus et alia bona. . . quos idem Hugo habebat et percipiebat in dicto loco de Fayeto, vendidit universitati clericorum venerabilis Ecclesie seu ejus bajulis. .. hinc est quod anno ab incarnacione Domini millesimo trescentesimo quinquagesimo primo, die ultima mensis marcii... Reverendus pater dominus Petrus de la Rocha, Dei gratia abbas dicti monasterii Doe, dixit in presencia mei notarii et testium subscriptorum... nobilem Hugonem predictos dècem solidos turonenses et omnia alia legata seu pentiones ànnuas... tradidisse ipsis Abbati et conventui predictis. Quibus attentis, idem dominus abbas, et suo et nomine predicti ejus conventus, de ipsis decem solidis turonensibus et- aliis quibuscumque legatis seu pentionibus annuis .. omriia universitatis predicte et specialiter predicta vendita quittavit... Pactum perpetuum... stipulatione solempni vallatum faciens dictus dominus abbas, suo et nomine conventus sui prédictif domino

PIÈCES JUSTIFICATIVfeS 297

Girbaudi sindico et nomine diète universitatis reeipienti €t stipulant! de non petendo de cetero ab eadem Universitate seu ejus bajulis predictis vel eorum altero predicta seu alia quecumque legata seu pentiones annuas. .. Et nichilominus^ promisit per bonam fidetn suam et per pactum expressum dicto sindico et michi infrascripto notario, contractum et alia supradicta laudari et ratifficari facere per dictum conventum ad requisitionem ipsorum dominorum bajulorum et sindici predictorum ejusdeni universitatis. . . De quibus dictus dominus abbas... concessit fieri et tradi dicto domino Johanni Girbaudi, sindico . . . per me notarium unum et plura publica instrumenta. Acta sunt hec Anicii in domibus ipsis domini abbatîs dictis Doa, presentibiis ad hec vocatis testibus Jacobo fabro, cive aniciensi, Poncio Assonis, donato dicti monasterii Doe, Petro Lapisa,~elerico, et me Johanne Buferna, publico notario, qui premissis dum per dictum dominum abbatem agebantur, et inde huic publico instrumente, de nota per me reeepta extracto, manu mea ipsa subscripsi, Johannes Buferna .

Testament de noble Jaucerand de Glavenas, seigneur de Glavenas, qui donne deux setiers seigle et cinquante sous argent pour une messe de requiem à dire chaque semaine dans l'église de Doue ilO août 1375).

In nomine Domini. Amen. — Noverint universi et singuli.... quod anno Incarnacionis ejusdem Domini millésime trescentesimo septuagesimo quinto et die décima mensis Augusti.,.. persoûaliter constitutus nobilis Jaucerandus de Glavcnacio, filius emancipatus nobilis Austorgii de Glavenas, domini de Lardeyrol, militis, et nobilis AHelidis de Turnone quondam....

298 l'abbaye de doue

sanus mente, intellect u et corpore et in sua bona, sana et valida existens memoria, proponens se ad partes remotas transferre; actendens et considerans quod nemo in carne positus qui possit terribile judicium eterni judicis evitare, coram quo quibuscumque de factis suis propriis redditurus plenariani racionem, quodque nichil certius morte nichilque incertius hora mortis, volens, ut dicebat, nedum anime et corpori suo sed etiam de bonis suis universis et singulis rébus... ordinare et disponere, ne post obitum suum âliqua questio vel discussio de bonis suis predictis inter parentes suos oriatur, suum testamentum ultinium nuncupativum.... fecit, per modum contentum in quodam publico instrumente per dictum magistrum Guillelmum Jolis, quondam notarium regium, recepto, et per me Durandum Claustri^ notarium regium subrogatum in ejus notis et protocollis subscripto. . . et inter cetera heredes suos universales ore sue proprio nominando.... fecit et instituit carissimos patrem suum, predictum dominum Austorgium de Glavenacio, militem, et post ejus mortem carissimum Guigonem fratrem suum et suos liberos masculos, et post éjus mortem^ si mori contingebat sine liberis masculis, sibi substituit nobilem Amphelizam de Glavenacio, sororem suam, et post ipsam liberos suos masculos, et si ipsam- Amphelizam sororem suam decedere contingeret sine liberis, sibi substituit et sibi heredem universalem instituit Guilhalmotum de Monte Rodato, consanguineum suum, et si contigeret ipsum decedere sine libero seu liberis masculis, sibi substituit Franciscuni de Turnone, consanguineum suum et suos liberos masculos, et post ipsum et suos liberos masculos propinquiorem in gradu generis sui, et eciam sepulturam suam elegit in ciminterio ecclesie de Doa, et eciarri voluit et ordinavit quod \ post mortem suam perpetuo una missa de mortuis dicatur i qualibet septimana in dicta ecclesia, et pro ipsa dicenda et I celebranda donavit et legavit perpetuo religiosis fratribus ejusdem ; monaslerii . duo sextaria siliginis, mensure Lardayrolii, et quin-

quaginta solides turonenses. Nihilominus exequ tores suos fecit carissimos suos prudentes viros religiosum fratrem Guichard de Sancto Desiderio, avuncùlum suum, dominum Lambertum, dominum de Godeto militem, Gonotum Sancti Vitalis, domicellum, et 'Mondonum Achardi, domicellum, prout melius apparet per quasdam clausujas, quarum quidem ténor sequitur : In omnibus verô autem universis et singulis aliis bonis meis... . heredes meos universales facio et institue, ore meo proprio nominando, carissimum dominum patrem meum predictum dominum Austorgium de Glavenacio militem, videlicet in fructibus rerum et reddituùm nieorum dumtaxat vivet... et in proprietate vera et fundo eorumdem et in fructifrus eciam, post mortem dicti dqmini patris mei carissimi, Guigonem fratrem meum et suos liberos masculos, et si contingat ipsum Guigonem mori sine liberis masculis, sibi substitue nobilem Amphilisam de Glavenas sororem meam et post ipsam liberos suos masculos, et si contingat ipsam sororem meam decedere sine liberis masculis, sibi substitue et michi heredem universalem institue Guilhalmetum de Monte Rodato, consanguineum meum et si. contingeret ipsum decedere sine liberis masculis, sibi substitue Franciscum de Turnone consanguineum meum et suos libères masculos et post ipsum et suos liberos masculos propinquiorem in gradu generîs. sui et vole et ordino quod si contingat dictum patrem meum supervivere me et esse heredem in fructibus bonorum meorum, quod idem pater meus teneatur solvere funerarias et legata mea... Si vero me mori contingat in istis partibus, sepulturam meam elige in ciminterio ecclesie de Doa et, si me mori contingat in remotis partibus, vélo quod sepultura rnea in dicta ecclesiafîathonorifice ac si corpus meum ibidem presens esset, et vole quod die sépulture mee convecentur ducenti sacerdotes qui intersint in dicta sepultura mea qui teneantur et debeant dicta die sépulture mee missas.et alia omnia officia pro anima et parentum meorum celebrare

quibus et eorum cuilibet dari volo, precipio atque mando duos grosses cum- prandio semel tantuni. Item volo quod fiât lutninaria supra sepulcrum de dimîdio quintali cere. Item volo, quod die trenteni mei convocentur in dicta ecclesia de Doa centum sacerdotes quibus et eorum cuilibet cbrumdem dari volo alios duos grossos tantum, qui debeant pro anima mea et parentum ac benefactorum meorum missas et alla omnia officia celebrare.

Hem volo quod post mortem meam perpetuo in dicta ecclesia de Doa dicatur una missa de mortuis qûalibet septimana per unum de religiosis fratribus dicte ecclesie, pro qua dono perpetuo fratribus religiosis ejusdem monasterii duo sextaria siliginis, mensure de Lardayrol et quinquaginta solidos turonenses, monete talis, qua census dicti castri levabuntur, percipienda per ipsos religiosos in quolibet festo omnium sanctorum. Item volo quod in sepultura mea ponatur super corpus meum unus pannus de cirico nigro sive de saiidat usque ad valorem octo florinorum auri. Exequtores vero meos hujus mei ^ultimi testaraenti f acio carissimos meos potentes viros religiosuni fratrem Guichardum de sancto Desiderio, avunculum meum, dominum Lambertum, dominum de Godeto, militem, Gônotum, dominum sancti Vitalis, domicellum, et Mondonum Achardi, domicellum. Hec acta fuerunt apud Dunerias in Castro superiori anno et die predictis, testibus prcsentibus Gamono Guichardi, Alexandro Guichardi, al. Gastheti, domicellis, Guilielmo Bastida Aniciensi, Stephano Pelorsosa de la Patassia, perrochie Rivitorti, Johanne Paucho de las Aulanheras, perrochie burgi Duneriij Petro Fulhia, perrochie Burgi Dunerii, Petro Espalla Rivitorti et Johanne filiis Pétri Fraysset al.^.Crocelli, et dicti quondam notarii qui de predictis notam recepit... ego Durandus Claustrerii, notarius publicus, de nota per diçtum quondam notarium olim recepta... has présentes clausulas extrahi, scribi et grossari feci... et signo meo signavi curn

apposicîone sigilli regii Vallavie in testimonium omnium et singulorum premissorum.

Testament de noble Pons Alphérand de la Blache stipulant plusieurs legs en faveur de l'abbaye de Doue (16 août 1375'. ' :

In Dei nomine, amen. Noverint universi et singuli... quod anno ab Incarnacione dominica millesimo trescentesimo septuagesimô quinto et die sextadecima mensis Augusti. . . constitutus personaliter nobilis Pondus Alpherandi.filius et hères nobilis Raymùndi Alpherandi, domini de Blachia quondam perochie Mercorii, sanus mente et in sua bona valida memoria . , . ordinavit testamentum suum nuncupativum. . . Ego Pondus Alpherandi, dominus de Blachia, filius et hères carissimi domini nobilis Raymùndi Alpherandi, patris mei, domini de Blachia perochie Mercorii quondam, attendens et considerans nichil esse cercius morte, nil incercius ejus hora. .. sanus mente, licet eger corpore de me omnibus et singulis bonis et rébus meis mobilibus et immobilibus presentibus et futuris . . ordino et dispono testamentunque meum nuncupativum... facio et ordino in modum et fdrmam inferius comprehensos : In primis, ut verus ortodoxa, venerabili sancte crucis signaculo premisso, in nomine sancte et individue trinitatis, patris et filii et spiritus sancti, amen •]- animam meam miserrimam, cum exuta fuerit a fragili corpore meo, suo recornendo altissimo creatori et virgini Marie, ejus matri gloriose, totique curie supernorum, corpori vero meo eligo sepulturam in ciminterio Doe in tumulo carissimi patris mei quondam et predecessorum meorum, funerarias nieas fieri volo in hune modum, quod funus meum, die qua tradetur ecclesiastice sépulture, ponatur in uno cancello fusteo et de supra ponatur unum sudarîum, una .sargia sive traslicium

competens et unus pannus.aricis cum auro contextis^ videlicet pannus usque ad valorem octo francorum aurî et quod fiant fierique debeant sexdecim torchie cere, quelibet trium librarum, cum quibus assensis funus meumi portetur ad ecclesiasticam sepulturam, et quod- in portu sépulture predicte vocentur religiosi yiri domus predicatorum, minorum^ carmelitarum Anicii et religiose domine moniales Vallis, qui teneantur et debeant funus meum associare usque ad locum Barre, quod euilibet ipsorum conventuum dentur octo solidi turonenses boni, semel tantum, et quod teneantur et debeant Deum pro. anima mea exorare. Item volo quod in sepultura mea vocentur quadraginta sacerdotes computati illis monasterii Doe, et si plures veniant, quod librentur eciam et quod ipsi teneantur et debeant hissas et alia divina officia dicere et cantare pro anitna mea, predecessorum et bona faciencium renièdio et salute, et quod euilibet provideatur apud Doam in prandio, et ultra euilibet sacerdoti dentur sex obole albe pro elemosina semel tantum. /^em volo fieri in crastinum sépulture mee unum returum in ecclesia Doe, in que intersint triginta sacerdotes, qui teneantur Deum exorare, missas et alia omnia officia dicere et cantare pro reniedio et salute anime mee, benefactorum et predecessorum^ meorum, et euilibet dentur pro elemozina quatuor obole albe semel tantum. Item volo fieri alium returum in fine carentene, a die sépulture mee computande, in quo intersint viginti presbiteri^qui teneantur Deum exorare, missas et alia divina officia dicere et quod euilibet ipsorum dentur quatuor obole albe pro elemozina semel tantum. Item- volo fieri unam oblacionem panis et vini per quadraginta dies post diem sépulture inee computandos, unius libralis vini et duorùm denariorum panis cum candela cere decenti et deinde continuarido oblacionem usque ad annum et diehi, de dimidio librali vini et uno denario panis. Item volo fieri unum returum in ipsa ecclesia Doe, in capite anni, proùt placuerit et videbitur faciendum carissime

domine matri mee. Item lego câpelle de Mercorio, ad serviendum Deo cum corpus Xpisti elevabitiir in ea, unani torchiam duarum librarum cere,et lego ecclesie predicté et de Chaspinhaco, Belli loci, de Rocos et sancti Stephani, Petrô Lardayrolium et de Doa, eorum quelib^t unam libram olei semel taintum pro luminaria in ipsis ecclesiis facienda. Item volo fieri unam elemosinam panis et carnium salsarum faciendam in loco de la Blachia per heredem meum universalem, ad quam faciendam lego et relinquo sex sextaria siligiilis et sex bacones compétentes salsos, hinc ad festum omnium sanctbrum, Xpisti pauperibus in loco de Blachia, die qua fiet confluentibus, sernel tantum. Item lego et relinquo conventui domus Doe semel tantum viginti quinque francos auri pro faciendo in eadem ecclesia perpétue unum anniversarium siye returum, simili die qua corpus meum tradetur eccleziastice sépulture, et quod îpse conventus teneatur ipsa die faceie cantareunam missam solleraniter officii mortuorum... Volo tamen quod hères meus non possit compelli ad solvendum viginti quinque francos dicto conventui ultra voluntatem .suam, sed volo quod per tempus, quo tenebit dictos viginti quinque francos, teneatur -et debeat solvere et tradere dicto conventui, simili die qua corpus meuin tradetur ecclesiastice sépulture, quolibet anno, viginti solides turonenses, et quod qiiotiens ipse solvere voluerit dictos viginti quinque francos ^s eu valorem eorumdem dicto conventui et solvat, quod ipse sit ^quittus et immunis ab hinc in antea a prestacione dictorum viginti solidorum et quod eo casu quo solvet monasterium et conventus, antéquam eis solv^ntur, se obligent pênes heredem meum- sollemniter cum omni juris et facti cautela pro faeierido perpétue dicta die returum predictum. Et quia cujusque testament! caput est et fundamentum heredis institutio. .. ore meo proprio nominando, facio, institue et ordino heredem meam universalem percarissimam Agnetem Francona, matrem meain, in omnibus et singulis bonis et

rébus meis tnobilibus et itnmoh'ûïbus... liem volo et precipio quod casu quo contingeretdictam dominam matrem meam et heredem sine proie légitima decedere, eo casu dicte domine matri mee substituo et michi heredém institue dilectum meum Adhemarum. Franconis consanguineummeum germanum... S ivero coniinger ex. dictum Adhemarum esse vel non esse heredem. meum substitutum et decederet in pupillari etate.. . substituo et ^n heredem institue nobilem Catherinam, Francona sororem dicti Adhemari... Sivero contingeret Catherinam in pupillari etate decedere sine proie légitima substituo eidem Catherine et in heredem institue eo càsu Agneteni Francona, ejusdem Adhemari sororem... Sivero contingeret dictam Agnetarn (sic) decedere in pupillari etate vel postea sine proie, eo casu lego monasterio Doe et institue in eo quamdam vicariam serviendam per unum ex canonicis dicti monasterii, qnam dôtari volo . et precipio bene et secure usque ad valorem sex liBrarum turonensium anne quolibet, ita quod ipse, qui vicarius fuerit institutus, in eadem teneatur et debeat, missas et alla divina officia dicere et cantare pro anima mea, parentum et benefactorum meerum remédie, conferendam ipsam vicariam per dominum abbatem qui tune erit in qualibet vacatione predicta. Item volo quod ipsa vicaria de bonis et rébus meis bene et sufficienter dotetur usque ad summam dictarum sex librarum turonensium et in securo bene posita ita quod non valeat deperire sed perpétue remaneat efficaciter salva... Venditis et ,distractis universalibus bonis meis supradictis et per donacionem vicarie predicte de precio predicte universali, do et lego exequteribus meis qui laboraverunt in exequtiene predicta quadraginta solides - turonenses monete tune currentis semel tantum. Residuurh vere precii universalis bonorum et rerum mearum predictarum medietas dicte pecunie Christi pauperibus confluentibus in loco Doe, inter ipsos dividenda, per dominos exequtores mees dividatur. Aliam vere medietatem do et lego cenventibus

PIEGES Justificatives 305

monasterii Doe, predicatorum, fratrum minorum et carmelitarum Anicii, et conventui dominarurh monialium Vallis, equis porcionibus dividendam... et constituo exequtores spéciales huic mee voluntati extrême... ad proxime dicta reverendum et in Christo patrem dominum Dominum abbatem monasterii Doe et priorem dicti conventus, priorem domus predicatorum et càrmelitarnm ac guardianum domus fratrum minorum Anicii... Item lego dilecte Guigone Alpherandi, filie ejusdem nobilis Armandi Alpherandi, consobrine mee, pqst decessum tamen carissime domine matris mee et lieredis mee universalis sub modis et ferrais infrascriptis quicquid habeo, et percipere debep in manso et territorio Deschabrat mandamenti fortalicïi de Bessamaurel. . . Item volo quod si dicta domina Margarita, amica mea, superviveret dicta domina matre mea in humanis quod ipsa tenet et tenuit pro pentione annuà sua, redditus et proventus dicti loci Deschabrat. . . Item volo .quod casu quo dicta substitucio vendicaret sibi locum in personam dicti Adhemari, lego Christi pauperibus et relinquo confluentibus tamen in loco de la Blachîa sex sé'xtaria siliginis et sex baçones salsos bonos et sufîicientes distribuéndosinter Christi pauperes. in pane et carnibus saisis predictis in loco predicto. Et rogo vos percarissimos dominos et amicos meos prudentes viros Petrum Gastheti, dominum Duriane, Vitalem Chabada, burgensem Anicii, magis^ trum Johannem de Marlhes, notarium regium, Robbertutn, filium Johannis Locôteler quondam borcerium, Laurencium Basses, sabaterium, cives Anicii, Jacobum Pedigo Sancti Flori diocesis, Petrum Raynaudi clericum Despinchalm, claromontensis diocesis, quos ad predicta audienda vocari feci ut de predictis per me superius factis et ordinatis feratis loco et tempore testimonium veritatis... Acta fuerunt predicta Anicii in domo prudentis viri Pétri Gasthetî ubi înhabitat in carreyria de Panassaco... anno et die predictis, presentibus testibus ' per dictum testatorem vocatis, et me Andréa Borzes notario aucto-

30éi l'abbaye DE DOUE

ritate publica regio qui, dum sic agebantur presens interfui, notam recepi ad requisitionem dicti testatoris...

Testament d'Agnès Francon, veuve de Pierre Gasthet, bourgeois du Puy, en faveur entre autres, du couvent de Doue (6 octobre 1383).

In Dei nomine, amen . Noverint universi et singuli. . . , quod anno ab Incarnatione dominica millesimo trescentesimo octuagesimo tercio et die sexta mensis octobris. . . personaliter- existens nobilis Agnes Francona, relicta Pétri Gastheti, burgensis Anicii, et ut hères nobilis defuncti Poncii Alpherandi, filii sui, quondani doniini de Blachia, sana et compos mentis... de se bonis et rébus suis mobilibus et immobilibus... fecit testamentum suum nuncupativum. . . in modum et formam inferius comprehensos : Ego, Agnes Francona, hères et bona tenens defuncti Poncii Alpherandi, filii mei, condam domini de Blachia, sana et compos mentis... facio et ordino testamentum meum nuncupativum... in hune modum : In primis venerabilis sancte crucis signaculo premisso, ut vera ortodoxa, in nomine patris et filii et- spiritiis sancti, amen -|-, animam meam cum exuta fuerit a miserabili corpore meo, suo et meo recomendo altissimo creatori et virgini, glôriose ejus matri/totique curie supernorum, corpori vero meo eligo cepulturam in .ciminterio ecclesie et monasterii Doe et in tumulo in quo jacet nobilis Raymundus Alpherandi, primus vir meus et Poncius, meus et suus filius, et Predecessores eorum... itaque corpus meum, ponatur in uno cancello, et volo quod de supra ponatur, unum sudarium tele linee et una coperta persa quam habeo. Item volo quod fiant octo torchie cere, quelibet quatuor librarurri cere^ cum quibus assensis funus meum ad eccleziam et sepulturam deportetur. Item volo quod die sépulture mee vocentur firatres predicatores.

minores et carmélite Anicii et domine moniales Vallis et qupd teneantur associare funus meum usque ad Barram, et voie quod Guilibet conventui dictorum . ordinum dentur quinque solidi boni, semel tantiim... Item volo et brdino quod eciam die sépulture mee voceûtur et intersînt fratres dicti monasterii et conventus Doe et curati eccleziarum de Chaspinhac, sançti Juliani de Lardayrol et sancti Pétri aynaco et sancti Germani et sancti Juliani de Chaptolio et quod cuilibet ipsorum dentur quatuor blanchie, semel tantum,.. Item volo in crastinum sépulture mee fieri unum returum et quod intersint in éo fratres dicti monasterii et conventus Doe et curati, proxime diei et quod cuilibet ipsorum dentur très albe, semel tantum . . . Item volo dari per exequtores meos cuilibet illorum qui torchias funeris deportabit unam ulnam tele lanee. . . Item volo quod fiât una obkcio panis et vini, videlicet unius libralis vini et duorum denariorum bonorum panis in ipsa ecclezia monasterii Doe predicta cum candela cere decenti per annum et diem continuos post mei cepulturam computandos. Item, volo fieri in capite anni decessus mei unum returuni in quo intersint omnes fratres monasterii predicti et quod cuilibet dentur très albe... Item lego luminarie cuilibet eccleziarum perrochiarum supradictarum , , , unam librarh semel tantum. Item lego dilecto meo religioso fratri domino Beraudo Franconis, monaco Casadei, viginti solidos turonenses quolibet anno. Et ampUus lego eidem léctum meum... in qup jaceo semel tantum. Item instituo unam vicariam in dicta ecclezia monasterii Doe in qua unus frater presbiter cantet... missas et alla divina officia ad minus bis in septimana. . . et pro eadem vicaria servienda do vicario quinquaginta solidos turonenses anno quolibet. .. et si hères meus velit se exonerare a solucione dictorunr quinquagintà solidorum turonensium annualium, volo quod hoc possit facere solvendo dominis abbati et conventui quinquagintà francos auri cugni domini nostri régis seu eorum valorem, quam quidem vicariam

3o8- L- ABBAYE DE DÔÛE

çonferre yôlo per heredem meum universalem infrascriptum et per ejus heredes et successores... Et quod heredis institucio caput est et fundamentum cujuslibet testamenti... institue heredem meum universalem dilectum et carissimum Adhemarum Franco, domicellum, nepotem meum^ in omnibus et ;sirigulis bonis et rébus meis presentibus et futuris, . ., ita quod ipse solvàt et solvêre teneatur funerarias meas, débita... Si vero contingeret dictum Adliemaru m, heredem meum universalem^ in pupillari etate vel postea decedere sine proie légitima, substitue ei et michi heredem institue eo casu Katherinam Franconam, sororem dicti Adhemari ; et si ipsa Katherina decederet sine proie légitima substitue et michi heredem institue Agnetem Francona, sororem dicti Adhemari, et si ambe décédèrent in pupillari etate vel postea sine proie légitima eo casu eisdem substitue et michi heredem institue uniyersalem nobilem Herayllam, uxerem Johannis Davinienis et ejus libères exequtbres meos facio et constitue dilectos et carissimos dominos et amicos meos spéciales, videlicet nobiles vires Johanne'm Rosselli, deminum castri Cayrerie^ Guillelmum Casadei, armerum domini nestri régis Francie servientem, prudentem virum Johannem Davinienis, mercaterem et campsorem Anicii, présentes et eerum quemlibet... Hoc est autem testamentum meum ultimum nuncupativum et veluntas mea extrèma quam et quod valere vole et jubee jure testamenti nuncupativi, .. Et rego vos domines meos, testes infrascriptes, videlicet vos domines religioses fratres Jacebum Daude, Jacebum de Molendino, erdinis béate Marie de Carmelo conventus Anicii, providos vires Vitalem de Manse, Franciscum Bajuli, Jacebum Guieneti, cives Anicii, nebilem Bertrandum Debar, Armandum Bizacii de Boscheto sancti Nicholay clericum ut de predictis michi perhibeatis testimonium veritatis. Rogo te eciam Andream Borzes notarium regium ut de predictis heredi nieb cenficias' publicum instrumentum sigillé dicte curie sigil-

landum. .. Scripta fuerunt hec Anicii anno et die predictis, in domibus in quibus dicta testatrix jacebàt infirma, testibus presentibus vocatis et me Andréa Borzes, notario...

Accord entre Dalmace, abbé de Doue, etGuigon de Glavenas^ seigneur de Lardeyrol, au sujet de la fondation de deux vicairies dans l'église de Doue ($ juin 1392).

In nomine Domini, amen. Noyerint universi et singuli... quod, cum lis, questio et rancura fuissent. , . inter Rèverendum in Christo patrem et dominum Dalmacium;, abbatèm abbacie raonasterii Doe pro se et suo conventu ex parte ima, et nobilem virum Guigonem de Glavenassio, dominum de Lardayrolio ex parte altéra, de eo videlicet quod dictus donlinus abbas et sui fratres et conventus dicebant dominam Alasiam Dussom, olim domiham Doe, necnon et Jaucerandum de Glavenassio, fratrem suum, et dominos de sancto Germano et generaliter alios predecessores olim dominos et dominas de Lardayrolio quamplura legùata et capellam antea fecisse conventui predicto pro quibus certas quantitates bladi et argenti dicto conventui donaverant et quam plura alla ordinaverant . . . pro quibus plura arrayratgia tam bladi quam argenti dicto domino abbati et ejusconventui tenebatur idem dominus de Lardayrolio, dicto domino de Lardayrolio in contrariùm dicente se adversus premissa non teneri certis rationibus, que ibidem proponebat, et hinc .est quod anno ab Incarnacione ejusdem Domini millesimo trescentesimo non-agesimo secundo et die mercurii, que fuit quinta mensis junii, in presencia mei notarii publici ac magistri Pétri Benedicti sive Vigerii, eciam notarii publici testiumque subscriptorum, personaliter constitute partes predicte, videlicet dictus dominus abbas pro se, necnon religiosi viri fratres Johannes Chambonis, Johannes Milhonis, Andréas Chalanco,

Jacobus Perbe, Petrus Monet, canonici dicte abbacie Doe ibidem présentes pro se et nomine dicti conventus, ex parte una^ et dictus nobilis vir Guigo de Glavenassio, dominus castri de Lardayrolio ex parte altéra, supradicte infraque scripte partes.. . volentes et cupientes lites dubios et expensas evitare in et super predictis et ad bonam pacem et concordiam.. , convenciones ac ^cordium inter se fecerunt super predictis ac aliis in hune modum : Primo voluerunt, transegerunt... quod idem nobilis vir Guigo de Glavenassio, dominus de Lardayrolio^ sit quittus de omnibus predictis et sui ab hinc in anthea a dicto domino abbate et ejus conventu et quod nil pro premissis petere possint

dicto domino de Lardayrolio nec suis, premissorum occasione. Item quod dictus dominus de Lardayrolio et sui heredes et imposterum successores ab in anthea perpétue et quolibet anno solvere teneantur dicto domino abbati et suis fratribus canonicis pro duabus vicariis in ecclesia dicti conventus olim ordinatis, videlicet tria sextaria bladi siliginis, scilicet cuilibet vicario dictarum duarum vicariarum très huminas bladi siliginis, mensure Lardayrolii^ solvendas anno quolibet, in quolibet festo dedicacionis Beati Michaelis vicariis earumdem vicariarum qui ipsas deservient, necnon et quadraginta solidos turonenses annuales solvendos conventui dicte abbacie anno quolibet in quolibet festo Omnium sanctorum. Item quod obligaciones olim facte per nobilem virùm dominum Austorgium de Glavenassio, quondam militem, patrem ipsius nobilis Guigonis de Glavenassio, sint casse et nulle ac nuUius valoris . . . Item quod tum predictis ab hinc in anthea perpetuo sit pax et finis inter ipsas partes de predictis omnibus et singulis ; omnia itaque universa et singula supra et infra scripta ipse partes suis et quibus supra nominibus quantumque quamlibet ipsarum tangit, promiserunt, scilicet prefatus dominus abbas et cum ejus licencia alii domini canonici et fratres dicti conventus monasterii Doe superius nominati bona fide sua -ponendo manus ad pectus quilibet

ipsorum loco juramenti et dictus nobilis Guigo dominus de Lardayrolio eciam promisit cum spécial! obligacione omnium bonorum quorumcunque mobilium et immobilium et specialiter dicti sui castri de Lardayrolio et super sancta Dei euvangelia Juravit actenderç, et perpétue inviolabiliter de pûncto in punctum observare. . . et voluerunt et concesserunt prefate partes transigentes, videlicet dictus abbas et alii domini fratres et canonici superius nominati se et omnia bona dicti conventus monasterii Doe posse et' debere compelli viriliter per curiam domini officialis Aniciensis, et prefatus nobilis Guigo de Glavenassio, dominus de Lardayrolio, se et sues ac omnia bona sua quecumqué specialiter predictum suum castrum de Lardayrolio, posse et debere compelli viriliter per curias regiam Vàllavie et domini officialis Anicii... Acta fuerunt hec Anicii in domibus dicti conventus^ anno et die predictis, presentibus testibus nobili Eaymundo de Chamboneto, clerico ecclesie Béate Marie Aniciensis, Guillelmo Janti, clerico, Matheo Moneti, fabro aniciensi, et Guillelmo Pelati et me Petro Johannis juniore, notarié publico et curie domini officialis Aniciensis jurato qui in premissis omnibus et singulis presens interfui, de eisdem que una cum magistro Petro Benedicti sive Vigerii - notarii in hac parte mecum adjuncto notam recepi...^

Autorisation donnée par Mathieu de Burianne, abbé de Doue, aux habitants d'Orzillac de faire paître leur bétail sur le territoire de l'abbaye (19 octobre 1447).

In nomine Domini., amen. Noveriht universi et singuli... quod, anno ab Incarnatione ejusdem Domini millésime qtiadrîngentesimo quadragesimo septime et die décima nona mensis octobris ., in presentia et audientia discretorum virorum magistrorum Benedicti Montanhaci et Jaeobi Albespirii., quôn-"

312 l'abbaye de doue

dam notariorum authoiitate Regia publicorum et testium infra scriptprum, qua die predicta apud monasterium Doe, in domo capitulari ejusdem monasterii Doe, ad sonum campanse, more solito, pro infra scriptis peragendis congregatis Reverendo in Christo pâtre et domino Mathaeo de Burriana, monasterii Dos abbate, necnon Religiosis viris fratribus et canonicis dicti monasterii Doe capitulantibus et capitulum eorumdem ad sonum campanse facientibus parte ex una, et Guillelmo Vallerii/ Vitale Bertrandi, Joanne Bertrandi, Jacobo Alhonis, alias Queyreyra, Petro Jacobi, Durando Boniti, Vitale Bertrandi, Jacobo Brivae, Jacobo Aymé, Joanne Esgallent, loci de Ursilhaco, eorum nominibus propriis et etiam nomine aliorum hominum incolarum habitantium in loco d'Ursilhaco, parrochise de Cobone absentium parte ex altéra, ipse, inquam, Reverendus pater dominus abbas et fratres canonici et Religiosi prsedicti cum licentia, voluntate et authoritate ejusdem domini abbatis Doe... pro se et eorum hoeredibus et successoribus et suis et eorum nominibus et pro ipsis transegerunt, convenerunt et pacta et conventiones fecerunt in hune modum : Memorati Reverendus pater dominus Mathseus de Burriana, abbas monasterii Doe ac Religiosi et canonici dicti monasterii Doe ex parte una et prsefati homines loci de Ursilhaco quod prsefati homines superius nominati et habitantes nunc et in perpetuiim in loco d'Ursilhaco possint cum eorum animalibus cujuscumque sexsus existant, videlicet equis, asinis, vaccis, ovibus, porcinis et aliis quibuscumque qui totô tempore tam hiemali quani stivali pasqueyrare in territorio Doe vocata de La Vinheta Doe prout inter eisdem partibus métis affixis in quibusdam lapidibus sive rochiis ad modum crucis factis, prsesentibus dictis partibus et non contradicentibus, quod territorium confrontatur, ex parte una, cutn aqua Gompnhœ et quod tenditur usque ad levatam molendini Doe facta in aqua Ligeris, et, ab alla parte, cum rivo de la Vialeta et, ab alla parte, cum itinere quo itur de

PlECESv JUSTIFICATIVES 313

pôntê Brivse et quod tenditur versus Lantriacum et ex reliqua parte cum garayto mpnasterii Doe et cum riperia providi et nobilis viri de sancto Marcello, aqua riperise gompnhae intermedia, et ex reliqua parte cum flumine Ligeris et exinde prato Vitalis Bertrand!, d'Ursilhaco, parte altéra et ultimus cum terra de Peubulhit, a parte monasterii Doe faciente metas territorium terrae monasterii Doe et terrge et jurisdictionis de Peubulhit sancti Joannis Hierusalem parte ex altéra et ex ultima parte cum métis sive signis die precedenti affixis ad modum crucis de dictarum partium voluntate in quibusdam faysis sive rochiis in eodem territorio factis. , . et in quibus animalîa monasterii Doe pasqueyrare consueverant amotis primis fructibus excretis in eisdem proprietatibus, ex qua quidem licentia homînes superius nominati solvere convenerunt uno seriiel dicto domino abbati Doe preesenti et recipienti, videlicet quatuor libras cum dimidia turonenses quas eideni domino abbati prselibato occasione licentise concessse... prselibati homines superius nominati promiserunt sub obligatione et ypothaeca solvere et reddere dicto domino abbati Doe, videlicet ad dicti domini abbatis monasterii Doe simplicem requisitionem habere voluerunt . . . pro quo quidem xenobrio faciendo et pro quolibet pari boum seu vaccarum quae terram culturarent . solvere teneantur pro quolibet pari bori^ unum denarium et pro quolibet pari bouum duos denarios et tantum similiter pro quolibet pari vaccarum quse terram loco bouum culturarent tantumdem eideni domino abbati et successoribus suis duos denarios turonenses in quolibet festo omnium sanctorum... et fuit actum et cônventum... quod ipsi inquam homines de Ursilhaco pro se et nomine aliorum hominum absentium teneantur occasione concessionis prassentis xenobrii faciendi in pratis dictorum dominorum in qualibet mutatione abbatis Doe, videlicet unam libram piperis seu ejus valorem et quod, occasione solutionis dictée libres piperis uno semel sovenda, ipse dominus abba§ Dge et fratres ejus conventu|

teneantur omnia et singula in presenti instrumento transactionis contenta laudare, approbare. ., et juraverunt dicti reverendus pater dominus abbas Doe loco juramenti manum suani supra pectus ponendo et sui super sancta Dei evangelia, et dicti homines superius nominati... juraverunt unus post alium super sancta Dei evangelia per ipsorum quemlibet manualiter tacta... Acta fuerunt omnia in domo capitulari dicti monasterii Doe, anno et die prsedictis, prsesentibus testibus Petro Boscherii, accensatore borise monasterii Doe, Jacobo de Belluroto clerico, mandamenti Chaptolii, Petro Defurno, filio Jacobi Defurno, quondam loci Brivse et dictis quondam honorabilibus et discretis viris magistris Benedicto Montanhac, dudum genitore meo et Jacobo Albespini notariis regiis, qui premissa, dum vivebant, receperunt et manu sua propria, idem dictus^ genitor menutaverat qui morte preventus, grossare et in formam publicam reducere dictis dominis abbati et conventui expedire non valuerunt post quorum quidem notariorum mortem ego Raymundus Mohtanhaci civitatis aniciensis et habitator notarius subscripsi signoque meo publico sîgnavi in testimonium pr^missorum omnium et singulorum.

Jean de Burianne permet à Raymond de Montanhac d'habiter la maison-forte qu'il vient de construire, de prendre dans la forêt de Doue le bois nécessaire à son chauffage et de faire paître son bétail et son troupeau avec ceux de l'abbaye. Mathieu de Burianne, abbé de Doue, ratifie ces privilèges. (21 avril 1481. — 26 février 1493.)

In nomine domini nostri Jhesu Xpisti, amen. — Noverint universi et singuli . . . quod, anno ab Incarnacione dominica millesimo quadringentesimo nonagesimo tercio et die dominica

décima sexta mensis februarii, in presencia et audiencia discreti viri magistri Guilliermi Pelisse, notarii regii et testium infrascriptorum... ; die preintitulata circa horam secundam post meridiem personaliter constitutis in capitule venerabilis et devoti monasterii de Doa aniciensis diocesis, premonstratensis ordinis et ad' sonum campane... congregatis reverendo pâtre domino Claudio de Burrianaj abbate dicti monasterii Doe et priore commendatario perpetuo prioratus sancti Germani, venerabilibusque et religiosis viris dominis et fratribus Matheo Barbigerii, priore et sacrista dicti monasterii. Vitale Achardi vicario prioratus predicti sancti ^Germani, Antonio Baratonis, Johanne Panserii, Petro Eymere, Johanne Goyonis et Pétri Arnaudi^ presbiteris et in sacris ordinibus constitutis canonicis et monachis dicti monasterii Doe, qui quidem domini abbas et religiosi... attendentes reverendum in Xpisto patrem dominum Humbertum de Monthermerii, permissione divina abbatem monasterii , et totius ordinis premonstratensis, patrem abbaYem immediatum dicti monasterii Doe, coiisiliarium, patrem et confessorem et magnum helemosinarium serenissimi quondam domini nostri Francorum régis , Ludovici, et reverendos patres dominum Johannem de Burriana, quondam abbatem, et Matheum de Burriana, ususfructuarium ef admînistratorem perpetuum abbacie et monasterii predictorum cum consensu et voluntate expressis religiosorum virorum fratrum Johannis Tholomac prioris (en blanc), laudunensis diocesis, procuratoris generalis totius ordinis premonstratensis, et Vitalis Achardi, vicarii dicti prioratus sancti Germani et procuratoris monasterii predicti Doe, in civitate anicii et in domo abbaciali Doe concessisse perpetuo et irrevocabiliter jura et prerogativas infrascriptas venerabili viro domino Raymundo Montanhaci in legibus baccalaureo, judici regio communis curie aniciensis ac notario seu grafFerio dictorum abbatis et monasterii Doe, suisque imposterum heredibus et successoribus domos suas de Môntanhaco cum suis curte et

3i6 l'abbaye de doue

patilibus situatas subtus abbaciam et monasterium predictum Doe, infra vineas dicti Montanhaci perpetuo affrenchiasse licenciamque concessisse dictas domos de Montanhaco, ut edifficare pussent fortes et in fortalicium construere et erigere pro custodia et defensione habitantium earumdem domorum possentque se nominare dominum de Montanhaco sub feudo tamen franco et nobili justiciaque et juridictione consuetîs dicti monasterii Doe... ut, quantum dictus dominus Raymundus Montanhaci in dictis domibus inhabitabit seu sui heredes et successores inhabitabunt, possint sine contradictione quacumque de lignis nemorum eorumdem abbacie et monasterii Doe capere et ligna quecumque pro eorum chalfagio... et ulterius prefato Montanhaci et suis successoribus concessisse perpetuo et irrevocabiliter jus et facultatem animalia sua quecumque et' suorum successorum immictendi depascere in pascuis, pasturaHbus et nemoribus quibuscumque dictorum abbacie et monasterii Doe et hoc sine quacumque contradictione, prout... constat instrumento publico per di^cretum virum magistrum La Garda, quondam notariura reçepto cujusque ténor sequitur sub his verbis :

In Dei nomîne^ amen... Cunctis fiât manifestum, quod anno Incarnacionis dominice millesimo quadringentesimo octuagesimo primo et die veneris intitulata vicesima prima mensis aprihs . . , in mei notarii publici testiumque subscriptorum presencia personahter constituti Reverendus in Xpisto pàter et dominus dominus Humbertus de Monthermerii. permissione divina humilia abbas monasterii et totius ordinis premonstratensis... et cum suis voluntate et auctoritâte reverenda patres domini Johannes de Burriana, abbas modernus, et Matheus de Burriana, ususfructuarius et administrator perpetuus abbacie dicti monasterii Doe in civitate anicii et in domo abbaciali dicti monasterii Doe congregati^ quiquidem dominus abbas premonstratensis asserens diebus istis precedentibus... dictos dominos abbatem et administratorem perpetuum ac eorum monasterium

visitasse et eumdem dictosque dominos abbatem et administratorem débite fore informatoSj ut dixerunt, venerabilem dominum et magistrum Raytnundum Montanhaci, in legibus baccaiaureum. et notarium et secretarium dicti domini nostri régis ac^ predicti monasterii Doe judicemque regium ordinarium curie communis civitatis anicii... triginta annis cpntinuis precedentibus officio notariatus dicti monasterii Doe bene et laudabiliter desservisse^ jura et libertates dicti monasterii Doe conti"a quosb cumque pro posse défendisse, terrarium censuum, reddituum et obventionum dicti monasterii Doe et membrorum ejusdem cum extrema diligencia récépissé et in publicam formam redegisse... èmolumentaque eorumdem pro salute anime Csue suorumque predecessorurri pro uria missa perpetuo in dicto monasterio Doe, alta voce, anrlo quolibet et semel in anno celebranda donasse, etiamque bone memorie viros honorabiies magistros Bertrandum et Benedictum Montanhaci avum et patrem dicti domini Ray mundi Montanhaci vita eis comité officium notariatus dicti monasterii Doe centum annorum spacib seu circa exercuisse... actendentes eciam dictum dominum Raymundum Montanhaci plures vinheas heremas et infertiles a viginti annis citra de suis prbpriis pecuniis in territorio dicti monasterii Doe vocatos de las Vinhas sas suh ^ominio et senhoria directis ejusdemmonasterii acquisisse et ex post illas plantasse... et precipue actendentes dictum dominum Raymundum Montanhaci... in medio vinearum suarum quamdam domum lapidibus, calce et ^rena construi fecisse cum magnis sumptibus^ emdemque dominum Matheum abbatem illa constructa cum processione benedixisse munusque benedictionis impendissé et perpetuo pro nomine domus Montanhac imposuisse, quibus premissis omnibus... volentes dictum dominum 'Raymundum Montanhaci presentem et supplicantem suosque imposterum heredes et successôres favore prosequi graciosô... dictâm domum de Montanhaco cum sua curte affranchierunt in presencia et de consensu expressis religiosorum

3i8 l'abbaye de doue

virorum fratrum Johannis Tholomac prions (en blanc), Laudunensis diocesis, procuratoris generalis totius ordinis premonstratensis et Vitalis Achardi, vicarii prioratus sancti Germani etiam procuratoris (sic) se asserentis monasterii et conventus predictoruni Doe ibidem presencium, dictam domum edificare, fortem et in fortàlicium redigere pro custodia et deffensione habitancium ejusdem domus possitque dominum de Montanhaco se nominare sub feudo tanien franco et nobili justiciaque et juridictione consuetis dicti monasterii Doe. . . de lignis nemoris , ejusdem monasterii Doe et ligna pro suo chalfagio in dicta domo de Montanhaco dumtaxat necessario faciendoperpetuopercipere... et ulterius sibi concesserunt animalia sua quecumque et suorum ipsius domini Raymundi Montanhaci successorum dominorum dicte domùs de Montanhaco depascendi causa cum animîjilibus et grege dicti monasterii Doe perpetuo immitendi per pascua et nemora ejusdem monasterii Doe, et hiis peractis ibidem et incontinenti. . . personaliter constitûtus supranominatus dominus Raymundus Montanhaci... publice recognovit dictis dominis abbatibus premonstratensi et Doe. . . fore et esse vassalum dicti monasterii Doe eorumque dominorum abbatum et conventus Doe seque tenere in- feudum francum et nobile ab eisdem dicr tam domum fortem de Montanhaco cum sua curte et sub ipsius monasterii Doe justicia et juridictione... pro quibus recognitis et supra concessis Raymundus Montanhaci fecit homagium supradicto reyerendo patri domino Johanni de Burriana, ahbati monasterii jamdicti Doe moderno, presenti et acceptanti de licencia Reverendi patris domini abbatis premonstratensis... in signum recognicionis feudalis, genibus flexis, obsculo pacis intervento. . . juravit ad et super sancta Dei euvangelia per ipsum gratis manualiter tacta... supradicti domini abbates premonstratenses et Doe... promiserunt sub voto religioniis et cum juramento mànus ad pectus more prelatorum . . quibus sic gestis supradicti domini abbates premonstratensis et Doe supradictum

dominum Raymundun Mantanhaci presentem et acceptantem pro se et suis stipulantem de premissis omnibus modo premisso concessis, donatis et remissis traditione anuli pontificalis supradicti domini abbatis premonstratensis laudaverunt et investie runt... supradictum dominum Raymundum Montanhaci...

Acta fuerunt hec omnia in domo abbatiali dicti monasterii Doe anno et die proxime dictis presentibus ibidem venerabilibus viris dominis Anthonio Ranoyati, canonico aniciensi, fratre Johanne Achardi, ordinis Iratrum carmelitarum anicii discrète (sic) et probis viris niagistro Petro Montanha, notario oriundo Crapone, aniciensis diocesis, Petro Boerii, sabaterio, Johanne et Jacobo Massiot, pâtre et filio, celeriis anicii, pluribusque testibus ad premissa vocatis et n:e Johanne La Garda clerico de Anicio auctoritatibus" apostolica et regia publico notario, quibus ex causis et aliis pluribus dictos dominos abbatem et conventum moventibus et légitime consideratis, constîtuti personaliter prefatus reverendus pater dominus Claudius de Buriana, abbas et prier Comrnendatarius perpetuus predictus Sancti Germani, venerabilesque et religiosi viri predictî fratres Matheus Barbigerii, prior et sacrista dicti monasterii, Vitalis Achardi, Antonius Baratonis, Johannes Panserii, Petrus Eymere, Johannes Goyonis et Petrus Arnaudi superius nominati canonici et monachi dicti monasterii Doe ad sonum compane congregati, voluntatibus maturaque deliberacione prehabita per se et suos successores quoscumque, nomine suo et dictorum abbatie monasterii et conventus dictos donacionem, perceptionem lignorum, juris depascendi, servitutem ■ feudi, tradicionem et investituram afFranchiamentum domorum predictarum et earumden domorum predictarum de Montanhaco fortifEcacionem fiendam ac omnia et singula supra et infra ac in premisso instrumento contenta et per dictos reverendos paires dominos Humbertum de Montbermerii abbatem premonstratensem et patrem abbatem dicti monasterii Doe, Johannem et Matheum de Burriana abbates

320 l'abbaye de doue

successive dîcti monasterii Doe prefato domino Raymundo Montanhaci ibidem presenti et suis successoribus quibuscumque et irrevocabiliter promiserunt et juraverunt sub juraménto et obligacione infrascriptis, et hiis peractis ibidem, persônaliter constitutus superius nominatus dominus Raymundus Montanhaci sponte pro se et suis in futurum heredibus et successoribus quibuscumque publice recognovit dicto reverendo patri domino Claudio de Burriana abbati et suo conventuî predicto Doe presentibus fuisse et esse vassallum dicti monasteri Doe suorumque imposterum successorum, seque teuisse et tenere in feudum francum et nobile ab eisdem dominis abbate et conventu Doe dictas domus fortes et in fortalicium de Montanhaco cum suis curte et patilibus sub ipsius monasterii Doe justicia et juridictione consuetis... necnon jus percipiendi perpetuo ligna et chalfagium predictis nemoribus Doe ac immictendi anîmalia quecumque depascendi causa ut premictitur in dictis pascuis, et territoriis Doe pro quibus recognitis alloquens dictus dominus Raymundus Montanhaci fecit homagium supradicto reverendo patri domino abbati^J)oe presenti et acceptanti pro se et suis successoribus quibuscumque genibus flexis, obsculo pacis intervento promisit que idem Montanhaci et juravit ad et super sancta Dei euvangeUa per ipsuni gratis manuahter tacta esse bonus et fidehs dicto domino abbati suisque imposterum successoribus quibuscumque juraque dicti monasterii Doe pro posse deffendere. Supra quo dicti domini abbas et conventus Doe promiserunt dicto domino Raymundo Montanhaci presenti et acceptanti pro se et suis in futurum heredibus et successoribus sub voto rehgionis et cum juraménto ad Sancta Dei euvangelia per eosdem et eorumdem quemlibet prestito. Acta fuerunt hec omnia et singula supradicta infra dictam abbaciam Doe et in capitulo ejusdem monasterii, anno et die supradictis, presentibus ibidem venerabilibus viris dominis Claudio et Johanne Montanhaci prebisteris habituatis ècclesie Cathedralis béate Marie aniciensis, fratre Petro Piconis,

PIECES J USTIFIC ATI VES 321

presbitero ordinîs Carmelitarum, magistro Johanne DicelUs notario, Matheo Amiti, chandalario et mercatore Anîcii, Johanne Aquarionis, fabiro, Johanne et Adeneto OufFeves insuie Doe, Stephano Olivi, loci Brive, Petro Eymaris, clerico, Andréa Boneti, loci de Chaussuol et dicto discrète fiviro magistro Guilliermo Pelisse notario auctoritate regia publico de Anicio,

Claude de Burianne, abbé de Doue, donne à Guillaume de Montanhac un pré et une côte au terroir de la Prade

sur la Gagne (17 juillet 1495).

Anno 1495, et die 17a liiensis Julii..,, Reverendus in Christo pater Dominus Claudius de Buriana, abbas monasterii Doe, Aniciensis diocesis, actendens Reverenduni Patrem Matheum de Buriana, dum viveret, abbatem ejusdem monasterii Doe, ejus advunculum... acquisivisse ab Anthonio Raynaudi, loci de Ursilhaco quosdam pratum et costani contiguos situatos în territorio Pradarie juxta flumen Gompnie, ad ipsum Dominum Claudium, abbatem modernum, tanquam successorem dicti Domini Mathei quondam sui advurîculi, ut dicebat, pertinentes confrontatos... quod iquidem pratum et costa tenenturet riioventur de directo dominio et senhoria nobilis Gaspardi, domini loci de Ponsaco. Verum et enim ipse dominus Claudius, abbas modernus^ hune pratum. et costam quia religiosus et persona mortua minime possidere possit, dictusque dominus de Ponsaco tanquam directus dictorum prati et costae pretendens dictas possessiones ad eurndem jure directitatis pertinere vult et cominatur. compellere dictum dominum abbatem ad dictas possessiones sibi reddendum... et obideo considerans ipse jamdictus Claudius abbas... plurima et gratà servicia sibi fuisse

facta erlmpensa per venerabilem et circumspectum virum dominum Guillermum Montanhaci, juris utriusque licenciatum. . . cupiens sicut et anhelans ipsum Montanhaci de premissis serviciis factis et in futurum impendendis de tôto posse remunerari... nomine siy) et suorum in futurum heredum et successorum... dédit et donavit donacione pura, firma et irrevocabili... supradicto domino Guillermo Montanhaci et successoribus universis et singulis . . . supradictos pratum et costam contiguos, situatos in territorio Pradarie... cum servitutibus, juribus et pertinenciis... et pro pleniori observancia omnium premissorum promisit dictus dominus Claudius de Buriana donator sub obligacione speciali et hypotheca omnium et singulorum bonorum suorum... et juravit ad et supra sancta Dei" Euvangelia per ipsum gratis manualiter tacta. .. Acta fuerunt hec predicta in loco sive boria de Montanhac ipsius domini Guillermi Montanhaci donatarii, anno et die predictis, testibus presentibus providis -viris Andréa Riverii, Matheo Lamic, mercatoribus habitatoribus civitatis Anicii, et me Johanne Montanhaci, civitatis Anicii, clerico notario publico...

Accord passé entre Jean de Montanhac, abbé de Doue, et Jean de Montanhac, licencié ès-droits et juge de la cour commune du Puy (15 février 1532).

A tous ceulx qui ces présentes lettres verront, au nom de Dieu soit chouse notoire et manifeste que, comme jadis et longtemps jà plusieurs débatz... et procès fussent meuz par devant les baylli et juge de Vellay, baille et juge de Vivarays et par appellation en la court souverayne de parlement séant à Tholoze entre révérents pères irsàres Jacques, /soy disant abbé de Prémons-

tré, et Claude de Burianne en son vivant, abbé de Doe, ensemble le scindic et procureur des religieux dudit couvent, d'une part, et feu vénérable et egrege personne maistre Guilhiaume de Montanhac, licencié ez droictz, juge en son vivant de la court commune du Puy d'aultre, et encore pendenz indeciz en ladite court entre Révérend Père frère Jehan de Burriana, abbé a présant dudit monastère de Doe d'une part, et vénérable et egrege personne maistre Jean de Montanhac filz hérétier et successeur dudit feu maistre Guilhaume de Montanhac son père, d'aultre, pour rayson de ce que ledit de Montanhac disaict qu'il avait et possédait par le moyen de ses prédécesseurs certeines maisons fortes, granges, columbiers, fOurs, mestérie, appellée de Montanhac assiz sur la rivière de Loire près de la cité du Puy, disoict que par le moyen de ses dicts prédécesseurs il avait droict de prandre et coupper arbres mortz ou vifz es boys en tout le ténement de l'abbaye de Doé, et de mettre et fere mectre son bestail de quelque manière et genre que se soict en toutz et chescuns les pasquiers, pasturaux, prés, boys et terres dudit monastère et mandement deDôe... et de ce disait en avoir jouy et usé de toute ancienneté.. .Disoict en oultre que au-dessous sesdictz maisons et borie de Montaignac par ses prédécesseurs avaient été acquises plusieurs vignhes lesquelles avaient esté mises et reddigées en prés... disoict en estre vray seigneur et maistre et pour tel avoir esté tenu et repputé et de ce et aultres libertés, préhéminence et facultés susdites ce nonobstant lesdicts abbé du couvent de Doe prétandant avoyr justice en sa dicte mecterie de Montaignac ont volu excercer jurisdiction dans ladite mecterie et prandre cour et cognoissance au parlement de Tholoze. Au contraire disoict ledit frère Jehan de Burriane abbé pour luy et le couvent de sadite abbaye de Doe et au nom dudit frère Jacques, abbé dudit monastère qui présuppousant ' que lesdites maysons, granges, columbiers, terres et mecterie de Montaignhac fussent audict de Montaignhac, toutésfoys. il les

tenoict et possédaîct en partie sur le fief franc et noble de ladite abbaye. Aujourdhuy, cinquiesme du moys de février, l'an de l'Incarnation Nostre-Seigneur mil cinq cens trente-deux... dans le couvent et abbaye de Doe et dans le Chappitre d'icelle abbaye les parties soubz escriptes illecques ■ — à son de la campane appellées pour capituler et donner fin et appoinctement aux choses soubz escriptes se sont assemblés en la présence de moy notaire royal et tesmoingz souzb escriptz, c'est assavoir les susdits Révérend Père en Dieu, frère Jean de Burriane, abbé de ladite abbaye ; frères Anthoine Navys, sacristain ; André Chambafort ; Anthoine Accarion ; Anthoine Monet ; Jacques Rosson ; Anthoine Avyt ; Loys Richard ; Jehan Brohe et Anthoine Boas, religieux de ladite abbaye, d'une par4:, et vénérable et egrege personne maistre Jehan de Montaignac, licencié ez droiptz, bailli et juge de la ville et cité du Puy d'aultre part. . . désirant mectre fin en procès et questions, et avoir paix et amytié... desquelz la teneur s'ensuyt :

Et premilrement lesdites parties et chèscune d'icelles par exprès ont retenu et retiennent le bon plaisir, vouloir et consentement de Messeigneurs tenans la vénérable et souverayne court de parlement séant à Tholoze la ou lesdictz procès sont pendens indeciz, auxquelz ont renoncé et renoncent ; — Item ledit maistre Jehan de Montaignac, a recogneu et confessé tenir lesdites maisons et mecterie de Montaignac, et ce que anciennement solait tenir, en fief franc et noble desdits abbé et couvent de Poe... Item ont transhigé, convenu et accordé lesdites parties es rioms que dessus que ledict de Montaignac sera tenu recognoistre tout ainsi que dès a présant a recogneu et confessé tenir in emphiteosim perpètuam desdicts abbé et couvent toutes et ehescunes les terres, propriétés et possessions par lui ou ses dicts ' prédécesseurs acquises despuys lesdites infeudations, assavoir est de Jehan et Pierre Barres dictz Chousuolz et leur père, Simon Bertrand, Jehan et Simon Salvato, Jehan Brive^ Vid^l et

Mathieu Delmas, Guilhaume et Pierre Salveto, Mathieu Delfour et autres emphitéotes et tenanciers de vingt et cinq escus au soleilh ;

Item ont transigé^ que dorénavant et perpétuellement pourra ledit de Montaignac et les siens prandre ou fere prandre et pouler des arbres estans es boys de ladite abbaye de Doe dii pied jusques à hault de quelques boys que ce soit et ce pour le chauffaige et provision nécessaire tant seulement pour fere un feii sans fraude.

Item ont transhigé, convenu et accordé que ledit de Montaignac et les siens pourront tenir en ladite mecterie sept bestes daumailhe, deux jumens^ quarante brebis masles ou femelles, lequel bestial fera pasqueyrer dans le district dudit mandement de Doe avec le bestail et troupeau de ladite abbaye et non aultrement ensemble leurs petitz veaux, polins, agneaux et lesquelz veaux, polins et agneaux pourront tenir tant seullement en payant pour chascune beste d'aumailhe la somme de sept solz et six denierz tournois et pour chascun mouton ou brebis huyt deniers tournois pour l'estivailhe ausdictz abbé et couven^ toutes les années et une chascune feste de la saint Michel ;

Item ont transhigé, convenu qu'il sera permis audit de Montaignac et à s,es grangiers mectre ung père de beufz aratoires es revyures des prés de ladicte abbaye avec les beufz d'icelle abbaye moyennant en payant toutesfoys ausdicts abbé et couvent pour lesdictz deux beufz aratoires la somme de deux livres tournoys pour chascune année et en ladite feste de saint Michel ;

Item, ont transhigé, convenu qu'il sera permis audit de Montaignac et es siens si bon luy semble mectre et reduyre ses champs et vinhes en prés et avoir levé la première herbe si playt audit de Montaignac et es siens les mestre en deffance es revyures de la licence desdicts abbé et couvent et ses successeurs en payant toutes foys pour ces autres et censive annuelle ce que serg accordé ; , - -

326 L- ABBAYE DR DOUfe .

Item ont transhîgé, que les grangiers et serviteurs dudict de Mpntaignac pourront quand bon leur semblera aller, venir, passer et reppasser avec ledict bestail, chargés ou non chargés, et avec charrues tant en allant paistre sondict bestail es terres et boys de ladite " abbaye, que aussi en allant et venant pour quérir, prandre et pourter du boys pour chauffaige, pour les chemins et passaiges accoustumés.

Et les choses dessusdites lesdictes parties et une chescune d'icelles ont promis, l'une à l'autre garder et irrévocablement observer et perpétuellement sur l'obligation de toutz et chascuns leurs biens quelsconques presanz et advenir et ont juré, c'est assavoir ledit seigneur abbé la main à sa poytrine mectent more. preJatornm et lesdictz de MontaignaC et religieux aux sainctz euvangilles de Dieu manuellement touchés . Faict et passé a esté le présent contract en ladite abbaye de Doe et dans le Chapitre d'icelle abbaye l'an et jour susdictz, en présence de vénérable personne Monseigneur Messire Mathieu Olivi, licencié es droictz, discrète personne maistre André Giraudet, notaire royal ; Francoys Bordel, du lieu de sainct Julhien de Chapteuilh ; Anthoine Aies, dict Toucho, du lieu de Brive ; Francoys de Gironis, clerc, habitant de ladite cité du Puy témoins à ce appelles.

transaction passée entre Christophe Âllard, abbé de Doue, d'une part, Mathieu Arnaud et Pierre Gory, habitants d'Orzilhac, d'autre part, au sujet d'une gravier e située au confluent de la Loire et de la Gagne (20 janvier 1578).

A tous soit notoire que question aurait été meue enti-e Révérend Père en Dieu messire Cristofle Allard, abbé de l'abbaye de Doe, d'une part, et Pierre Gory et Mathieu Arnaud, laboureurs:

du lieu d'Orzilhac, mandement de Bouzols, d'àultre, lequel messire Cristofle Allard disait et propousait que un temps passé avait appartenu à ladite abbaye ung pré, champ et gravyère, situez dans le terroir, mandement et juridiction de Doe, appeliez la Gravyère que confrontent devers orient avec le champ de Jean Salveton, musnier du molin de Doe, le bezal pour arrouser les préz entre deux, du vent avec le pré dudit Salveton, d'occident les rivières de Loire et Ganhe, et de bize le pré de damoiselie Marguerite de Montanhac, femme à M. Jehan Re3mard, docteur et scindic du pays de Vellay... lesquelles propriétez lesdits Gory et Arnaud joyssaient et possédaient de présent sans aulcun tiltre vallable... et.veu que la censive qu'ils donnaient pour raison de ce estoit bien petite, par quoy demandait que lesdits Gory et Arnaud fussent contrainctz laisser la vuyde possession dudit pré avec restitution des fruicts... Lesdits Pierre Gory et Mathieu Arnaud disaient;, au contraire, qu,e lesdits pré, champ et gravyère avaient esté jouys par leurs prédécesseurs de toute ancienneté. . . aultres raisons disaient lesdites parties, mais vouUantz éviter procès, fraiz et despens, que en pourraient ensuyvre desdits . différens, ont convenu, pactisé et accordé comme cy après est convenu :

Cejourdhuy l'an ;de la Nativité de Notre- Seigneur mil cinq cens soixanté-dix-huict et le vingtiesme jour du mois de janvier. . . lesdites parties, assavoir ledit messire Cristofle Allard, abbé de Doue d'une part, et lesdits Pierre Gory et Mathieu Arnaud d'Orzilhac, d'aultre, lesquelz de leur bon gré. . . ont transhigé comme s'ensuyt :

Premièrement, lesdites parties et chacune d'icelles accordent que lesdits Gory et Arnaud seront tenus comme ont promis et promettent recognoistre lesdits pré et champ, ribaige et gravyère... de la directe et seigneurie, droict de louer et investir, prélatioa et advantaige retenir et soubz la justice haulte, moyenne et basse dudit seigneur abbé de Doe présent^ soubz la censivê

annuelle et perpétuelle, assavoir pour la' part dudit Gory de six solz neuf deniers tournoys, et deux cartons avoine, mesure de Doe, et pour la part dudit Arnaud de quatre solz tournoys et ung carton avoine, lesquelz deniers et avoine seront tenus payer audit seigneur abbé et ses successeurs perpétuellement en chacune feste saint Michel... lesdites parties et chacune d'icelles respectivement ont promis et juré, assavoir ledict seigneur abbé en foy de prélat, mettant la main sur l'estomac en forme de sa religion, et lesdicts Gory et Arnaud aulx sainctz Dieu Euvangilles manuellement touchez et soubz la obligation et yppothèque de tous et chacun leurs biens, meubles et immeubles présens et advenir... Fait et passé a esté le présent contract dans ladicte abbaye de Doe et chambre dudict seigneur aBbé, présens : André Alynhon, Claude et Antoine Offeves, laboureurs du lieu d'Oudinet en tesmoingz appeliez, et moidict Jehan Lyotard, notaire royal du Puy, secrétaire dudit seigneur abbé de ladite abbaye, soubzsigné, recepvant.

Transaction passée entre Christophe Âllard, abbé de Doue et prieur de Saint-Germain, d'une part, et les habitants dudit Saint-Germain, d'autre part (27 septembre 1579;.

Qu'il soit notoire que comme différent estait meu entre les siens Parrochiens de l'église de Saint-Germain-Laprade d'une part, et Révérend Père en Dieu messire Christophe Allard, abbé de Doue, prieur de lad. église d'autre, sur ce que le syndic (expose) que suivant les transactions passées pour raison du dixme abonné de trente cestiers bled moitié froment et moitié seigle accordés par lesd, parrochiens aud. seigneur et 4u curé

de lad . église, led , syndic ■ aurait fait dresser le terrier en recognoissance de ladite quantité auxd. parrochiens et autres possédans dans icelle paroisse... sur quoi et après plusieurs altercations, cejourd'hui vingt-septième jour de septembre l'an de la Nativité de Notre-Seigneur, mil cinq cent soixante et dixneuf. .. lesdites parties, scavoir Anthoine Bonnet du Villar, syndic général desdits parrochiens, Claude Ganhe de Ganhe, François Maigne du Villar, Vidal Mollin du Mollineuf, Vidal Martin, Pierre Gallien de Fay, Gabriel Solveton et Pierre Solveton de Saint-Germain, Claude Perrin, Jacques Habouzit et Jean Coffy du Salenc, Estienne Avyt de Fay, Martin Mollin de Rachassac, tous parrochiens de lad. paroisse et forains d'icelle par lesquels ont promis faire rattifier d'une part, et led. messire Christophe Allard, abbé de Doue, d'autre part. Lesquelles parties et chascune d'icelles respectivement de leur bon gré, ont transhigé et accordé, que lesd. parrochiens seront tenus payer aud , messire Christophe Allard présent et acceptant la somme de quarante-deux écus, sol et deux tiers à la prochaine feste de la Toussaint et ce pour tous arreyrages , dudit dixme des années précédentes. . . et sauf aussy que lesdits parrochiens seront tenus payer à Jean Gouzabaud, marchand du Puy, rentier pour led. seigneur ce qui lui sera deub desdits arreyrages dudit dixme de l'année... et sera tenu ledit seigneur à poursuivre ceux qui restent à recognaistre à ses propres dépens, moyennant lesdits pactes dessus accoulés, a été transigé et accordé par lesd. parties et chacune d'icelles que led. seigneur abbé sera tenu prendre et recepvoir led. tertier dud. dixme abonné comme réellement en présence de moydit notaire et témoins soubnommés, ledit seigneur abbé a receu led. terrier grossoyé en bonne forme... lesd. parties et chacune d'icelles respectivement ont promis et juré aux saints Evangiles et led. seigneur abbé en forme de religion soubs obligation et hypothèque de tous et chacûns leurs biens, meubles, immeubles. ,. Fait et passé a été le présent

contrat dans l'abbaye de Doue et chambre dudit seigneur abbé présent à ce et temoiugts Me François Chambon,. docteur et advocat, Me Louis Maltrait et Me Anthoine Boyer, notaires royaux signés en la note brève avec ledit AUard et autres n'ayant sceu signer^ et moi dit notaire royal recepvant soubsigné* Après led. jour establi en personne M. George Abougit^ religieux de Doue, curé de. lad. église de Saint-Germain, lequel de son gré pour lui et ses successeurs curés de lad, église ayant vu led. contract de transaction et contenu d'icelluy l'a rattiffié et confirmé... par serament preste en forme de religion... Fait et passé au lieu que dessus. Présents à ce et en témoingts appelés Anthoine Bonnet du Villard, "Damien Bonnefoux, Vidal Combettes, religieux de lad. abbaye. . Extrait de l'expédition faite par moydit notaire, Jean Liotard .

Henri de Sénecterre, abbé-intrus de Doue, achète de Marie-Vidal Decolin des Roys une partie de maison, sise rue des Grazes, au Puy (29 mars 1665).

Comme ainsi soict que R^e M^^ Henry de Senetaire, abbé des abbayes de Monastier-Sainct-Chaffre et de Doue, seigneur de Monastier et baron de Freycenet-Latour, soit obligé de faire -continuellement des voyages en ceste ville et s'y tenir et habiter la plus grande partie de l'année, soit pour la tenue des Estats et Assiettes particulières de ce diocèse en qualité d'un des principaux personnats que pour les affaires urgentes du général ou du particulier de ce diocèse, ou concernant ses abbayes tant pour le temporel que pour le spirituel et d'autant que led. seigneur abbé n'a aucun lieu propre et commode pour se loger en cette ville avec sa suite, suivant sa qualité et condition et qu'il est contraint louer de temps en temps des maisons en icelle et y

faire apporter et rapporter ses ameublements, ce qui lui revient à de grands et notables frais, outre la risque qu'il fait de la perte et dispersion du meilheur et plus beau d'iceulx.

A ces causes, ce jourd'hui 29 mars 1665, ledit abbé achète de noble Marie Vidal Decolin, sieur des Roys, comme mary et maître des biens d'octaux de demoiselle Marie de Roqueplan, la jouissance, sa vie durant, d'une partie de la maison que led. sieur des Roys a, en' la susdite qualité, située en la présente ville, rue des Grazes, confinant du levant la maison de N. Pierre Bernard, seigneur de Jalavoux, conseiller, magistrat en cette sénéchaussée du Puy ; du midi, le jardin des hoirs à feu noble Guillaume Bertrand, juge-mage, ruelle entre deux ; du couchant, la maison dud. Bertrand, autre ruelle entre deux, et de biz, ladite rue des Grazes^ consistant ladite partie en une escurie^ la grand cave et la cuisine de plain-pied ou est la cisterne, sans en rien réserver que le service de lad. cisterne, pour la famille dud. des Roys ; plus la salle répondant au ciel ouvert avec l'antichambre ; autre chambre sur le devant de la rue des Grazes, une. chambre au galetas, le couvert de laquelle maison sera haussé à frais communs. . . led. abbé sera tenu de payer la moitié des tailles et censives... de faire vôulter à ses dépens lad. escurie et cuisine basse, faire à neuf les portes et entrées et autres des bas offices, etc.. et en temps que de besoin, led. seigneur abbé donne audit des Roys et aux siens par donation entre vifs lesd. sommes employées auxdictes réparations...

Faict au Puy, maison de M. Gaspard Martel, prévost des maréchaux en ceste sénéchaussée, où Mgr l'abbé habite de présent.

Henry de Senecterre, ahhé.

Maréchal^ noL

328 l'abbaye de doue

annuelle et perpétuelle, assavoir pour la part dudit Gory de six solz neuf deniers tournoys, et deux cartons avoine, mesure de Doe, et pour la part dudît Arnaud de quatre solz tournoys et ung carton avoine, lesquelz deniers et avoine seront tenus payer audit seigneur abbé et ses successeurs perpétuellement en chacune feste saint Michel... lesdites parties et chacune d'icelles respectivement ont promis et juré, assavoir ledict seigneur abbé en foy de prélat, mettant la main sur l'estomac en forme de sa religion, et lesdicts Gory et Arnaud aulx sainctz Dieu Euvangilles manuellement touchez et soubz la obligation et yppothèque de tous et chacun leurs biens, meubles et immeubles présens et advenir... Fait et passé a esté le présent contract dans ladicte abbaye de Doe et chambre dudict seigneur abbé, présens : André Alynhon, Claude et Antoine Offeves, laboureurs du lieu d'Oudinet en tesmoingz appeliez, et moidict Jehan Lyotard, notaire royal du Puy, secrétaire dudit seigneur abbé de ladite abbaye, soubzsigné, recepvant.

Transaction passée entre Christophe Allard, abbé de Doue et prieur de Saint-Germain, d'une part, et les habitants dudit Saint-Germain, d'autre part (27 septembre 1579;.

Qu'il soit notoire que comme différent estait meu entre les siens Parrochiens de l'église de Saint-Germain-Laprade d'une part, et Révérend Père en Dieu messire Christophe Allard, abbé de Doue, prieur de lad. église d'autre, sur ce que le syndic (expose) que suivant les transactions passées pour raison du dixme abonné de trente cestiers bled moitié froment et moitié seigle accordés par lesd, parrochiens aud. seigneur et au curé

de lad, église, led. syndic aurait fait dresser le terrier en recognoissance de ladite quantité auxd. parrochiens et autres possédans dans icelle paroisse... sur quoi et après plusieurs altercations, cejourd'hui vingt-septième jour de septembre Tan de la Nativité de Notre-Seigneur, mil cinq cent soixante et dixneuf... lesdites parties, scavôir Anthoine Bonnet du Villar, syndic général desdits parrochiens, Claude Ganhe de Ganhe, François Maigne du Villar, Vidal Mollin du Mollineuf, Vidal Martin, Pierre Gallien de Fay, Gabriel Solveton et Pierre Solveton de Saint-Germain, Claude Perrin, Jacques Habouzit et Jean Cofïy du Salenc, Estienne Avyt de Fay, Martin Mollin de Rachassac, tous parrochiens de lad. paroisse et forains d'icelle par lesquels ont promis faire rattifier d'une part, et led. messire Christophe Allard, abbé de Doue, d'autre part. Lesquelles parties et chascune d'icelles respectivement de leur bon gré, ont transhigé et accordé, que lesd. parrochiens seront tenus payer aud. messire Christophe Allard présent et acceptant la somme de quarante-deux écus, sol et deux tiers à la prochaine feste de la Toussaint et ce pour tous arreyrages dudit dixme des années précédentes. , . et sauf aussy que lesdits parrochiens seront tenus payer à Jean Gouzabaud, marchand du Puy, rentier pour led. seigneur ce qui lui sera deub desdits arreyrages dudit dixme de l'année... et sera tenu ledit sçigneur à poursuivre ceux qui restent à recognaistre à ses propres dépens, moyennant lesdits pactes dessus accoulés, a été transigé et accordé par lesd . parties et chacune d'icelles que led. seigneur abbé sera tenu prendre et recepvoir led. tertier dud. dixme abonné comme réellement en présence de moydit notaire et témoins soubnommés, ledit seigneur abbé a receu led. terrier grossoyé en bonne forme... lesd. parties et chacune d'icelles respectivement ont promis et juré aux saints Evangiles et led. seigneur abbé en forme de religion soubs obligation et hypothèque de tous et chacuns leurs biens, meubles, immeubles, , . Fait et passé a été le présent

contrat dans l'abbaye de Doue et chambre dudit seigneur abbé présent à ce et temoingts Me François Chambon, docteur et advocat, Me Louis Maltrait et Me Anthoine Boyer, notaires royaux signés en la note brève avec ledit Allard et autres n'ayant sceu signer, et moi dit notaire royal recepvant soubsigné- Après led. jour establi en personne M. George Abougit, religieux de Doue, curé de lad. église de Saint-Germain, lequel de son gré pour lui et ses successeurs curés de lad. église ayant vu led. contract de transaction et contenu d'icelluy l'a rattiffié et confirmé... par serament preste en forme de religion.,. Fait et passé au lieu que dessus. Présents à ce et en temoingts appelés Anthoine Bonnet du Villard, Damien Bonnefoux, Vidal Combettes, religieux de lad. abbaye. . Extrait de l'expédition faite par moydit notaire, Jean Liotard,

Henri de Sénecterre, abbé-intrus de Doue, achète de Marie-Vidal Decolin des Roys une partie de maison, sise rue des Grazes, au Puy (29 mars 1665).

Comme ainsi soict que R^ie M^e Henry de Senetaire, abbé des abbayes de Monastier-Sainct-Chaifre et de Doue, seigneur de Monastier et baron de Freycenet-Latour, soit obligé de faire continuellement des voyages en ceste ville et s'y tenir et habiter la plus grande partie de l'année, soit pour la tenue des Estats et Assiettes particulières de ce diocèse en qualité d'un des principaux personnats que pour les affaires urgentes du général ou du particulier de ce diocèse, ou concernant ses abbayes tant pour le temporel que pour le spirituel et d'autant que led. seigneur abbé n'a aucun lieu propre et commode pour se loger en cette ville avec sa suite, suivant sa qualité et condition et qu'il est contraint louer de temps en temps des maisons en icelle et y

faire apporter et rapporter ses ameublements, ce qui lui revient à de grands et notables frais, outre la risque qu'il fait de la perte et dispersion du meilheur et plus beau d'iceulx.

A ces causes, ce jourd'hui 29 mars 1665, ledit abbé achète de noble Marie Vidal Decolin, sieur des Roys, comme -mary et maître des biens d'octaux de demoiselle Marie de Roqueplan, la jouissance, sa vie durant, d'une partie de la maison que led. sieur des Roys a, en k. susdite qualité, située en la présente ville, rue des Grazes, confinant du levant la maison de N. Pierre Bernard, seigneur de Jalavoux, conseiller, magistrat en cette sénéchaussée du Puy ; du midi, le jardin des hoirs à feu noble Guillaume Bertrand, juge-mage, ruelle entre deux ; du couchant, la maison dud., Bertrand, autre ruelle entre deux, et de biz, ladite rue des Grazes,, consistant ladite partie en une escurie^ la grand cave et la cuisine de plain-pîed ou est la cisterne, sans en rien réserver que le service de lad. cisterne, pour la famille dud. des Roys ; plus la salle répondant au ciel ouvert avec l'antichambre ; autre chambre sur le devant de la rue des Grazes, une. chambre au galetas^ le couvert de laquelle maison sera haussé à frais communs. . . led. abbé sera tenu de payer la moitié des tailles et censives... de faire voulter à ses dépens lad. escurie et Cuisine basse, faire à neuf les portes et entrées et autres des bas offices, etc.. et en temps que de besoin, led. seigneur abbé donne audit des Roys et aux siens par donation entre vifs lesd. sommes employées auxdictes réparations...

Faict au Puy, maison de M. Gaspard Martel, prévost des maréchaux en ceste sénéchaussée, où Mgr l'abbé habite de présent.

Henry de Senecterre, ahhé.

Maréchal, jîoè.

332 l'abbaye de doue

Quittance des Pères Cordeliers de Clermont en Auvergne du remboursement d'un capital qui leur est fait cejcurd'hui de 1,000 livres, en faveur de M. Chapuis fermier de l'abbaye de Doue {28 novembre 1783),

Aujourd'hui vingt-huit novembre mil sept cent quatre-vingttrois, nous Religieux Cordeliers, discrets^ soussignés, composant la communauté de Clermont en AuvergnCj nous sommes capitulairement assemblés à la manière accoutumée, le R. P. François Foucaud y président, pour délibérer sur le contenu d'une lettre de M. Chapuis, régisseur de l'abbaye de Doue^ en date du douze novembre mil sept cent quatre-vingt-trois, écrite au R. P. Magaud, notre procureur, par laquelle il paraît que M. Chapuis voudrait nous rembourser un principal de mille livres, que doit à notre couvent de Clermont l'abbaye de Doue, par acte du 27 octobre mil sept cent cinquante-deux. Ayant trouvé le remplacement de cette somme de mille livres, nous nous' sommes déterminés à la recevoir, en conséquence avons autorisé" et autorisons le R. P. Ferjeux, religieux cordelier, directeur des religieuses de Sainte-Claire au Puy-en-Velay à recevoir pour nous ladite somme de mille livres et les intérêts qui auront couru depuis le vingt octobre dernier jusqu'au jour que ladite somme lui sera comptée, à mettre son reçu au bas de la présente délibération et délivrer les actes de constitution et de vérification, comme ne devant être dans la suite d'aucune valeur; au moyen du remboursemejnt de ladite somme de mille livres et des intérêts qui auront couru jusqu'audit remboursement, nous quittons et tenons quitte ladite abbaye de Doue, tant du principal que des intérêts. Fait à Clermont lesdits jour, mois et an que dessus, et avons signé :

F. CoucAUD, gardien ; F. Sauzet ; F. Delolme ; F. ExBRAYAT; F. Magaud.

Je soussigné, en qualité des pouvoirs concédés par la communauté des Révérends Pères religieux mineurs conventuels de Clermont, déclare avoir reçu des mains de M. Chapuis, régisseur des biens de l'abbaye de Doue, la somme d'un capital de mille livres sans aucun intérêt, dont M. Chapuis n'a voulu faire le remboursement qu'à cette seule confition. Au Puy, ce vingthuit décembre mil sept cent quatre-vingt-trois. F. Ferréol Fer-geux, mineur conventuel, confesseur des religieuses de Sainte-Claire du Puy.

Tableau des fondations de l'église de Doue comme suit :

Page 1