CARTA HENR1CI PLARTARD
In Domine, etc. Ludovicus, etc. nolum, etc. quod nos Henrico Plarlart et heredi suo scienti lacère cuneos nionete Parisiensium, concedinius cuneos monde nostre Parisiensium faciendos et habendos citra Ligerim, exceplis acquisitionibus pie recordalionis Régis Philippi genitoris nostri et noslris, Atrebatensi viddicel . Yironiandensi, Norman nia, Andegavia, Pecla\ia, Turonia et Cenoinania, et aliis acquisitionibus in quibus moneta labricatur, ita quod idem Henricus et hères ejus scions lacère cuneos monde Parisiensium habebit très solidos de siugulis duobus trossellis et una pila, et monetarii pagabunt custum Fabrice de cuneis monete, quamdiu labrioabitur inonela.
Si autem hères dicti Henrici nesciret facere cuneos monete, idem hères faceret eosdem cuneos fieri, per assensum nostrum et consiliumeorum quos ad hoc duxerimus staluendos, quod ut, etc. Aclum Parisius anno dominice incarnacionis ai" ce0 xxv°, regni vero nostri anno tercio — aslanlibus, etc. — Datum per niai:, m Carini Silvanectensis episcopi cancellarii.
(Arch. nat1", reg. 26 du Trésor des Chartes [J. J. a6], fol. xn" x v°. — Ms. de Colbert, F. 8io8, a. a. B.. fol. 11" x,
Je dois à lobligeance de M. Boularic la
MOi\h TAIRLS.
note suivante, relative à la charte qui prècède :
• J ai vu un acte du temps de s' Louis contenant abandon au Roi, par les hoirs de Plartard, du droit de fabriquer les coins; je n'ai pu remettre la main sur cet acte , qu'il nie semblait a\oir lu dans le registre J. J. 26.1
Nota. Cet acte sera donn;} plus loin, au règne de Louis IX
1225 (févu.eb).
Ludovicus, etc. Doveriat, etc. quod cuin contentio esset inter operarios monete parisensis, ex una parle, el inagistros ejusdem monete, ex altéra, super usibus monete parisiensis, tamen, de assensu et mandate noslro, in arbilros compromiserunt . \i(!elicet in Adam Ih rmanni el Pelrum Genlianum el Marcellurn, prepositum ejusdem monete, et Herluinum Fornerium et insuper in Guidonem Altissiodori. cives parisienses, qui, secuiidum lejptimam in(|uisilionem (|uam super hoc lecerunt, dixerunl.
Talis est usus monete parisiensis quod pl umbum débet ponderare sexdecim marcas el dimidiam, et de hoc plumbo debout habere operarii vu solidos, pro operagio, inter carbones et alia omnia, el de codent plumbo debenl operarii lacère duas marcas de cisalgiis, hoc modo quod, si lellonain (sic) ultra duas marcas fecerint, nichil de hoc amitlent. Si autem plus duabus marcis el lellone lecerint, ipsi amitlent de superlluo duarum marcarum, et in lellone non debenl esse nisi duo débiles et duo fortes, et si in lellone plus lueril. ipsi amillent de debili denariuin el de lorli obolum,et tam lortesquam débiles debout esse transeuntes a tredecim et obolo inl'erius et superius. Sciendumest autem quod in principio nionete operarii lenentur venire coram magistris, juraluri
DOCU.M ENTS
quod in argento nullum poneal pejoramentum . nec polluent denarios ullo modo. El si aliquis operarius deprehensus fueril in ulitjufim poHulionem puheris aul cineris, per sacramentum magistrorum nionete et duorum operarioruna ad hoc a magislris vocatoram , eondempnabilur in v soliclos, (jni distribuentnr leprosis. Magistri autem ét monetarii éi operarii sint quili et liberi ab omnibus consuetudinibus ad usus et consuetudines que fuerunt lempore régis lMiilip]>i; operarii autem pro ullo nisi pro magislris monele juslîciam exequcntur, nisi latrocinium \el raptam fecerinl, aut mulluni. Si \cro operarii aul monetarii aoluerinl pro magislris monele jusliciam exequi, magistri polerunt eos abannundare juslicic domini Régis. Pro hiis siquidcm liberlalibus dicti operarii e| mom-larii leueulur venire et servire in omnibus mon élis domini Régis, propriia sump-
libus, nec debenl exigere a magislris ullum ndvenlagium, nec prcinium ni Ira debilum operagium.
Nos aulem banc eomproinissionein et coinposilionem laudamus et approhamus, et présentes lilleras ad pelitionein partiuiu sigilli noslri karaclere robora\imus. Aclum l'aii-in-anno Domini m0 ce0 xxv°, mense februario.
( Aich. nationales, registre a6 du Trésor des Chartes [J. J. a6], fol. un" ix v". — Leblanc, p. 167.)
1226 (a .novembre).
Decedda [éd. s' Hov Loys bu ici du nom à Montpensier en Auvergne, le 9* jour de n'"" l'an 1226, année de son règne trois""', et lut illhumé en l'église nions' s.iincl Denis en Fiance.
(Ms. fr. 55a'i , fol. 3y r°. — Re|j. de Laulier, fol. il r°.)
LOliS IX (SAINT LOUIS).