L'ALLIER

Par mandement de S. M.

peragendum quod nobis Deus imposuit in suorum defensione munus, reverteremur!

Fuit et alia ratio, quœ nos ad eam pexegrinationem obeundam, etiam currcntes cxcitaret. Dolebamus enim et veheinenter angebamur, cum vidcremus corum animos, quos mutuis operis in eodem Christi agro excolendo incumbere oportebat, exulcerari in dies, ac mutuis odiis intcr se sœvire, ut potius de privatis inimicitiis exercendis, quam de promovenda vera pietatis doctrina cogitarent. Sed illud maxime fuit deplorandum, quod in tanto et tam diuturno incendio, multi in fovcndo igne, pauci in extinguendo, operam navarint egregiam.

Nam quid-non moliti sunt PontiGces ut incendium illud latius serperet? Quo in rerum discrimine enituit imprimis Serenitatis vestnc virtus cximia et zelus christiano principe dignissimus, cujus intercessione iatœ flamniœ aliquantum restinctœ fuere, cœperuntque multi viri boni et cordati sperare melius de christianae rcipublica? religione. Neque dubitavit quisquam, si ad eam causam piam et sanctam reliqui quoque cbristiani principes suas cogitationes contulissent, brevi restilutum iri Ecclesiœ pacem et tranquillitatem. Et ut ad nos rcvertamur, sic existimabamus nos, cum tôt regcs et principes convcniremus, de quorum mirifico erga religionem studio vehementique ardore tam multa et prœclara intellexissemus, effecturos ut collatis communi consensu cum iis rationibus, distractos istorum animos componcrcmus. eamque simul viam iniremus, quœ paci et tranquillitati Ecclesiœ esset accommodatissima.

Quem laboris nostri fructum si reportassemus , non desperabamus postea fore, quin facile communes Cbristi hostes labefactaremus, et quin Cbristus cito de Anticbristo triumpharet. Neque enim erat difficile, quos sejuncli tam vehementer pressimus, eosdem cum animis et voluntatibus conjuncti essemus penitus opprimere.

Sed cum in eam cogitationem toti incumberemus, subortœ in dies novœ difficultates nos a suscepto itinere revocarunt, maximeque boc tempore res tam publicœ quam privatœ valde renitentem detinent.

Quae etiamsi aliquo modo rationem consilii nostri turbarint, non tamen effecerunt ut voluntatem et spem illud consequendi quod cupicbamus ulla in parte abjtceremus. Itaque cum cogitaremus quomodo istius nostrœ deliberationis fructum persequeremur, istud nobis consilium expeditissimum visum est, si cum nos présentes ea quae statueramus exequi non possumus, aliquem virtute, fide et apud nos auctoritatc spectabilem et clarum virum , nostro nomine legaremus, qui presentiœ nostrae vices suppleret.

Elegimus ergo generosum multisque nominibus nobis cbarissimura, domus nostrae praefectum dignissimum , et interioris consilii moderatorem , dominum a Segur Pardillan , in cujus industria et fide totum istnd onus reponeremus, eique mandavimus ut ad vestram Serenitatcm proficisceretur, ut cum vestra Screnitate de omnibus rébus ad communem instaura ta rum Ecclesiarum salutem pertinentibus accuratissime tractaret.

Neque cnim aJiundc tantumdem auxilii aperavimus ad promovendum tam pium opus quam a vestra Sercnitate, quae nostris rébus, et praecipue isti ncgotio apud reliquos Germaniae principes multum momenti et auctoritatis erit allatura, ut non ita pridem plane experts sumus, vestrae Serenitatis preces et intercessionem nostra causa factam apud illustrissimum principem Saxoniae\ Sacri Imperii electorem et arcbi-marescallum , vestrae Serenitatis fratrem carissimum, multum valuisse.

Auguste, électeur de Saxe, était le beau frère de Frédéric II, roi de Danemarck, ayant épousé, en i548. Anne de Uanemarck , M sœur. On trouvera ci-après , en juillet 1 58/| , la lettre du roi de Navarre a l'électeur Auguste. Le sèle de ce prince pour la réforme , dont il se montra le plus solide soutien , l'a fait surnommer le Pieux. Nons voyons dans les instructions remises à M. de Ség ur, pour son en Danemarck , qu'il devait s'y occuper des moyens de communiquer d'une manière

et directe avec cet électeur, tout en paraissant ne rien faire que de l'avis de M. de Danzay, ambassadeur de France.

Quant au roi de Danemarck , il est dit dans ces instructions : • N'omettra au reste de remontrer vivement audit seigneur Roi les pratiques du pape, de l'Empereur, de» rois de France, d'Espagne, etc. contre la vraie religion, qui se descouvrent et ache-

de jour en jour, i se dressent contre son i des jésuites. •

I ITTBE5 DE HEfini IV.

Hune ergo nobis carissimum cum vestra Serenitate de tôt lautisque rebus ad Reipublicaî Christian»! utilitatem spectantibus tractaturum, enixe oramus ut eadem humanitate eademque 6de audiat ac me ipsum , si prœsentem intueretur. Explicabil ille Serenitati vestra copiosissime atcpie prolixissime , quaecunque in mandatis ei dedimus, nihilque prœtermittet eorum, quse a Serenitate vestra desiderari et expectari a nobis possent.

Quœ omnia quoniam ejus intégrée lidei et incorrupto judicio permisimus, ut ea Serenitati vestra? rusius et prout tantarum rerum dignitas postulat reprasentaret, non morabimur Serenitatem vestram longioribus literis; tantutn enixissime a Serenitate vestra petimus, ut nos quae cœpit benevolentia proaequatur, et a nostra parte omnem amorem et observantiam exspectet, nosque ut Serenitati vestra devotissiraos amplectatur, simulque Deutn Optimum Maximum precabimur ut Serenitatem vestram quam diutissime rebus christianis ai-

Datum Neraci, ultima die mensis julii, anno Domini 1 583.

HENR1CUS