‹ Saint Bernard et le Chateau de Fontaines-Les-Dijon, Etude historique et archeologique (volume 2)Chapitre 68 sur 110 · PREMIERES PAGES · texte numérisé non relu

PREMIERES PAGES

Les Fragments de Geoffroi, moine de Glairvaux et secrétaire de saint Bernard, n'ont jamais été publiés intégralement. Nous avons indiqué, tome I, pages 11-12, où se trouvent les extraits déjà édités. Nous croyons utile, pour achever de documenter notre ouvrage, de faire paraître, dans l'ordre du manuscrit et sans lacune, la partie de ces Fragments relative aux faits que nous avons étudiés. Cette partie comprend les premières pages jusqu'à l'endroit où commencent les événements de la vie monastique de saint Bernard.

Nous reproduisons la copie Bouhier, conservée à la bibliothèque nationale, ms lat., 17639. Le texte ici publié se lit, dans le manuscrit, du folio 2 au folio 6.

La copie Bouhier contient plusieurs leçons évidemment incorrectes. De plus, la ponctuation et les sections des alinéas doivent être révisées.

En effet, dans les premières pages au moins, les Fragments sont assemblés d^ne manière confuse; il y des interversions, des répétitions. Geoffroi transcrivit sans doute les renseignements, au fur et à mesure qu'ils lui parvenaient. Amassant des matériaux destinés à être mis en œuvre plus tard, il ne se proposa ni d'établir l'ordre partout, ni d'éviter entièrement

FRAGMENTA GAUFRIDI

les redites. Mais cela constituait un péril pour les copistes, celui de mal saisir les divisions naturelles du texte, et quelquefois on a donné dans cet écueil.

Des numéros indiqueront les divisions qu'il y a réellement lieu d'admettre.

Au-dessous du texte viendront les notes rectificatives nécessaires,avec quelques autres d'un caractère purement explicatif.

MIRACULA SANCTI BERNARDI CLAREVALLENSIS ABBATIS. EX MSS. ABBATLE AURE.E-VALLIS IN LUCEMBURGO.

1. In territorio Lingonensis (i) civitatis situm est castrum nobile quondam et inclitum valde cui Castellionomen est, multos habens proceres (2) armis strenuos, sed multo magis legalitate prœcipuos, inter quos excellebat Tecellinus quidam cognomento Sorus, quo nomine vulgari lingua subrufos et pêne flavos appellare solemus. Erat autem vir iste génère nobilis, possessionibus dives, suavis moribus, amator pauperum maximus, summus pietatis cultor et incredibilem habens justitias zelum; denique et mirari solebat quod multis onerosum esse videret servare justitiam, et maxime (adversus quos amplius movebatur) quod aut timoré aut cupiditate desererent justitiam Oei. Erat quidem miles fortissimus, sed non minori studio laudes ipse fugiebat quam cœteri captare videantur. Numquam armis usus

1. Le ms 17639 porte Lingonis, mais le manuscrit type, de l'abbaye d'Orval, portait Lingonensis. — Dr Hûffer, Sources de l'hist. de S. Bernard, Munster, 1886, p. 35, note.

2. A la fin du XIe siècle, Châtillon était — suivant le langage moderne — une ville en même temps épiscopale et ducale. Elle renfermait deux habitations fortifiées, appartenant l'une à l'évêque, l'autre au duc, et ces deux seigneurs s'y transportaient fréquemment. Les nobles chevaliers qui avaient là une résidence, avec des biens ou des droits féodaux, n'étaient point seigneurs du lieu; mais ils étaient les grands du pays.

FRAGMENTA GAUFRIDI I 89

est nisi aut pro defensione terrai propriae aut coram domino suo, Duce scilicet Burgundia3, cui plur'imum familiaris et intimus erat (i). Nec aliquando fuit cura eo in bello quin Victoria ei proveniret. Erat quidem indigena Gastellionis, sed dominus minoris castri cui Fontanae nomen est, quod famosissimo illi Castro Divionis supereminet, in excelsa rupe locatum (2). Huic uxor erat Elisabeth (3) nomine, ex optimo génère Burgundionum, Bernardi de Monte Barro filia, digna tanto génère et tanto viro, imo etiam gloria utriusque.

2. Peperit ergo Elisabeth viro suo non dissimilem tantis parentibus sobolem , Guidonem et Girardum. Dehinc concepit etiam tertium, ista conceptione felicior. Dumque nobili pondère staret onusta, vidit in somnis latrantem sese in utero habere catellum. Cujus territa somnii visione, familiarem sibi semper consiliarium religiosum quemdam virum alloquitur, et somnii ordinem pandit. At il le : Ne timeas, inquit, quoniam magnum quemdam optimumque catellum habes in utero; et qui nascetur ex te, optimus praedicator erit ; nec erit quales sunt canes muti non valentes latrare. Quod sane verbum quia manifeste prophetiœ spiritu dictum sit ipse rei exitus usque hodie manifestât. Nonne enim in terra Tuscanorum, Italicorum, Hispanorum, Aquitanorum, Anglorum, Scotorum, Hybernorum, Suecorumque languidas mentes saucias catelli hujus medicinalis lingua curâvit ? Nec omittam eos qui sunt ex Francia et Bur-

1 . Tescelin le Saurc fut au nombre des familiers des ducs Eudes I et Hugues II. Voir tome I, p. 145.

2. Geoffroi qualifie exactement le château de Fontaines-les-Dijon, en l'appelant « castrum minus ». Cette maison seigneuriale n'avait en effet qu'une importance secondaire ; ses bâtiments étaient peu nombreux, ses dimensions fort restreintes, en comparaison des grands châteaux de l'époque, comme celui que les évêques de Langres possédaient à Châtillon, sur les hauteurs rie Saint-Vorles.

3. Le premier renseignement communiqué à Geoffroi concernant le nom de la mère de saint Bernard était inexact. Aucun autre biographe du saint abbé n'a employé ce nom, et Geoffroi lui-même ne l'a point rétabli, à la place de celui d' « Alet », dans le texte de Guillaume de Saint-Thierri. Comme l'épouse de Gui est appelée Elisabeth, dans l'hagiographie, aurait-on pris le nom de la belle-fille pour celui de la belle-mère ?

I90 FRAGMENTA GAUFRIDI

gundia Flandriaque et Britannia. In omnem plane terram latrantis catelli hujus sonus exivit et vox ejus usque ad fines orbis terras (1).

3. Nunc itaque ut ad narrationis ordinem revertamur — cum natus esset, mater primo accipiens et elevans in cœlum quam altius potuit, obtulit Deo fructum uteri sui; quod sane et de cœteris omnibus quoscumque pepererat,facere consuevit, ut editos in lucem offerret protinus Redemptori (2). Verum tamen filium hune, divino edocta oraculo, tenerius omnibus dilexit; unde et patris sui ei nomen imposuit, Bernardum eum vocans, et ubi paululum crevit, liberalibus eum tradidit studiis imbuendum.

4. Fuit autem puer in his quae ad litteras pertinebant perspicacissimi ingenii, faciîius discens quaecumque a magistris tradebantur, super omnes coaetaneos suos; sed adea quge mundi suht simplicitatis inestimabilis et incredibilis verecundias, ita ut loqui coram aliis aut ignotis presentari viris ipsa sibi morte molestius judicaret ; denique et conqueri ipsesolebat quod multum ei inditae a natura verecundiaa abstulerit violentia magistrorum.

5. Mater vero, divino ut manifestum est praeventa consilio, filios omnes non saeculo sed religioni parabat, sollicita quippe sine deliciis educare eos, vilioribus autem et communibus pascere cibis, ut fièrent robustiores nec effeminarentur usu deliciarum.

6. Erat autem in Castellione ecclesia tune quidem saeculariumcanonicorum sed in maxima disciplina viventium, in qua Bernardus est educatus a parvulo. Vigilia

1 . Ce récit de la vision de la B. Alette peut être rapproché d'un passage du àermon de Geoffroi pour l'anniversaire de la mort de saint Bernard. Migne, col. 582 G — 584 D.

2. D'après Guillaume de Saint-Thierri, la B. Alette porta son troisième fils à l'église, afin de l'offrir à Dieu. Migne, col. 228 A. Cf. Jean l'ermite, col. "536-537. Geoffroi a conservé le récit de Guillaume dans l'édition définitive de la Vita /a.

FRAGMENTA GAUFR1DI I9I

ergo Dominiez Nativitatis, dum adhuc puerulus dormiret in domo patris, videbatur sibi videre Virginem parientem et Verbum infans nasci exea.Protinus autem pulsatum est ad vigilias, et excitans eum mater induit accurate vestibus canonicalibus (i) et secum pariter ad ecclesiam duxit ut solebat. De qua visione dicere ipse solebat quod eam crederet esse Dominiez Nativitatis horam, et quod sibi ostensum est, signum fuisse multorum quae sibi de eadem postmodum Domini Nativitate revelata sunt mysteriorum.

INCIP1T VITA VEL MIRaCULA BERNARDI ABBATIS.

7. Somnium vidit mater Helisabeth habere se in utero catellum latrantem, et territa valde religioso cuidam viro conquesta est. At il le : Ne timeas, inquit, quoniam magnum quemdam optimumque catellum habes in utero, et qui nascetur ex te prasdicator egregius erit (2).

8. Loquebatur aliquando fratri suo Girardo de conversione ; il 1 e vero, ut prudentissimus in generatione sua, minus intendebat his quae ab adolescente dicebantur. Repletus autem Bernardus spiritu prophéties : Scio, inquit, quod non capiet te sermo meus donec hoc in loco lancea transfigaris, nec morieris utique, sed certe pavebis ; et hoc dicens inter costas ejus digitum applicavit. Paucis denique diebus interpositis, factum est ut prsedixit. Hic ergo, cum, vulneratus graviter, captus ab hostibus duceretur, Gisterciensem monachum se esse clamitabat. At illi nihilominus in captionem posuerunt

1. La copie Bouhier porte exactement « vestibus canonicalibus ». C'est donc dans une autre copie que se trouve la leçon indiquée par M. l'abbé Vacandard : « vestibus dominicalibus ». Voir notre tome II, p. 9.

2. Le numéro 7 fournit un exemple de ces répétitions qui se remarquent dans les premières pages des Fragments. Voir n° 2. Ln titre, que nous avons reproduit, est mis au dessus du texte, comme s'il y avait là le commencement d'une Vie de saint Bernard, dont Geoffroi aurait transcrit quelques lignes.

I92 FRAGMENTA GAUFR1D1

eum, pacem perinde a propinquis ejus obtinere sperantes. Sed curato quam citius vulnere, cum in vincalis ferreis teneretur, visionem vidit, et ipsis a quibus tenebatur intra paucos dies liberandum se fore prasdixit. Erant autem quadragesimse dies, nec multo post, cum in cellario clausus custodiretur, levans manu compedes suas, pedetentim gradiens pervenit ad ostium, sed clausum illud et obseratum invenit ; tenens autem pessulum, continuo ad tactum ejus sera tota cecidit ad pedes ejus. Exiens itaque versas ecclesiam lento tendebat incessu, ut pote compeditus. Ecce vero obvius ei factus est unus ex militibus domini a quo fuerat captus (1), et clamitans a longe, quia tarde venistis; hoc autem dicebat non quasi reducere vellet eum, sed quia jam in ecclesia illa compléta esset vespertina oratio ; unde et adjecit : Festinate tamen, quoniam adhuc privatse vespéral cantari incipiunt. Erat autem gradus quidam altior ante ecclesiam, ut non posset sine, auxilio compeditus ascendere ; extendens ergo manum, juvit eum praedictus miles, quoniam, disponente Deo, quasi extra se factus quid ageret ignorabat; cumque eum attraxisset superius, rediens ad cor suum : Quid est hoc, inquit ; et voluit detinere eum, sed jam non valuit (2).

9. Senior frater ejus Guido,cum de conversione loqueretur ei, excusare se cœpit de uxoris vinculo quod solvere non liceret ; promisit tamen in fide et dextram dedit venturum sese cum fratre, si posset ab uxore licentiam obtinere. Ad quem illico frater ait : Ut meliori sis animo, ego quoque in eadem tibi fide promitto

1. D'après Guillaume de Saint-Thierri, le chevalier qui rencontra Gérard, échappé de sa prison, était un frère du seigneur de Grancey. Migne, col. 234, B. — Voir aussi les détails ajoutés par Geoffroi, dans le sermon déjà cité, col. 582, C.

2. 11 est probable que la tour du château de Grancey, dite de saint Bernard, devait ce nom à l'événement raconté dans le n° 8. Telle était l'opinion de Vignier, mieux renseigné que Chifrlet sur ces détails.

Le récit de laconversion de Gérard ne vient nullement ici dans l'ordre chronologique.

FRAGMENTA GAUFRIDI I q3

ante proximum Pascha aut licentia immo et petitione, aut certe morte ipsius, solvendum te a lege uxoris, et promisit in manu ipsius. Nec multo post factum est uti praedixit,etcœpit juvencula nobilis et décora cum omni instantia lachrymarum, in cubiculo, stupenti viro, pro conversionis licentia supplicare. Ipsa est quœ usque hodie in monasterio Lairicus, quod prope Divionem situm est, persévérât mulier virtutis et multarum in Ghristo virginum mater (i).

10. Posuit in corde suo ab ipso pueritiae tempore, prœventus gratia et benedictione dulcedinis, carnis spurcitias immaculato calle transire,odiens eam quaecarnalis est tunicam maculatam. Jam vero cum vicesimo appropinquaret astatis anno, adolescentiae stimulos sentiens, indigne tulit jam necessarium judicans castigare corpus et subjicere servituti. Extunc ergo cum avunculo suo, Gauderico nomine, sermo ei fuit de conversione ; licet nihil certum diffînierint, cogitabat sane, ut dicere i lie solebat, eum eligere (locum) in quo maxime mori mundo et fieri tamquam vas perditum posset, ne qua eum de generositate seu ingenii vivacitate adulatio vana extolleret, extollentia condemnaret.

11. Gujus cum desîderium fratribus innotuisset, conati sunt extinguere spiritum, sed non fuit consilium contra consilium Domini. Hortantur eum ad studia litterarum qua maxime via facilius eum detinere posse sperarent. Placuit sermo in oculis ejus, et constitutaest dies qua providerent fratres itineri ejus necessaria, et

i. La conversion de Gui doit être placée chronologiquement avant celle de Gérard. Nous reviendrons sur ce pointtoutà l'heure.

Ce qu'il importe de noter ici, c'est le nom du monastère où se retira l'épouse de Gui, en quittant le siècle. Elle entra au prieuré de Larrey près Dijon. Chifrlet, avant de connaître les Fragments de Gecffroi, présuma qu'elle avait pris le voile à jully. Mais il abandonna cette conjecture dès que le manuscrit d'Orval lui eut été communiqué. Ce fut pour rectirier son assertion première, qu'il donna ce passage des Fragments dans ses Opuscula quatuor. Il n'y a aucune raison d'affirmer, ni même de supposer que la B. Elisabeth ait jamais fait partie des religieuses de Jully.

194 FRAGMENTA GAUFRIDI

sic in Alemanniam profkisceretur. Festinans autem ad constitutum diem et locum, cœpit subito maternam in animo suo imaginem volvere et confundi, quod frustraret spem quam de eo ipsa ceperat, et nihil pro ea ageret a qua tam tenere fuerat educatus. Videns ergo ecclesiam juxta iter, descendit et ingressus in eam flevit amare, in oratione compunctus nimis. Dehinc profectus, ibat ad constitutum locum (i).

12. Ubi jam (2) multos undique collegit, ait quadam die ad fratres suos : Habeo amicum Matisconi,Hugonem de Vitreio, et ipsum opportet adducere, ut sit et ipse unus ex nobis. Erat autem clericus nobilis et jam maturioris setatis, sœcularibuspariter et ecclesiasticis possessionibus affluens. Cœperunt ergo qui noverant eum, temeritatis arguere ; sed nihilominus i lie confidens sine omni hassitatione festinavit ad ipsum. — Erat autem fama in regione quod Iherosolimam esset iturus ; sic enim ipse fingebat, non in eam in qua fuit, sed in qua Deus est (3), Iherosolimam profecturus. Videns ergo

1. Les faits relatés n°s 10 et n sont antérieurs, cela est trop évident, à la conversion de Gérard et de Gui, racontée aux nos 9 et 10.

Le lieu convenu où Bernard et ses frères devaient se rencontrer afin de régler ensemble les préparatifs du départ pour l'Allemagne, n'est pas autre que Grancey. Le doute n'est pas possible à cet égard, après la conférence attentive des n°s 11 et i3. D'ailleurs, le texte de la vita iK définitivement adopté par Geoffroi (Migne, col. 232, A) rattache au voyage de Grancey les incidents rapportés dans ce n° 11, ainsi que la conversion définitive du jeune gentilhomme. Cf. Sermon de Geoffroi, col. 582, B, C. Ce voyage dut s'accomplir un des premiers jours de l'automne, en 1 1 1 1 . Voir tome II, p. 23 et suivantes.

2. La copie Bouhier porte non, mais il faut lire jam ou etiam. Cf. Migne, col . 528, C.

Ûe plus, dans cette copie, les premiers mots du n° 12 « Ubi jam multos undique collegit » sont reliés à la phrase précédente « Dehinc profectus, ibat ad constitutum locum. » Cet agencement est inacceptable, il rend le texte à peine intelligible, et surtout le sens qu'on en pourrait dégager, ne concorde point avec l'ensemble du récit. Il faut admettre la division que nous avons faite, d'autant plus que la conversion d'Hugues de Mâcon eut lieu lorsque Bernard avait déjà conquis à la milice du cloître ses frères ei plusieurs autres parents ou amis. Cf. n° 18, et Migne, col. 234-235.

3. Cette « Jérusalem où Dieu habite » voulait dire le cloître. C'est ainsi que s'exprime saint Bernard dans la lettre LXIV : « Claravallis. . ipsa est Jérusalem, ei quœ in caelis est, tota mentis devotione et conversationis imitatione et cognatione quadam spiritus sociata. »

FRAGMENTA GAUFRIDI K)D

eum prœdictus Hugo, fiens et ejulans, in amplexus ejus mit; sed vir Dei lachrymas ejus penitus non attendebat. Ubi vero paululum respiravit, révélât ci propositutn suum, et ecce innovatus est dolor, et fons lachrymarum fluxit uberior, ita ut tota die i 1 la. non quiescerct pupilla ejus. Sequenti nocte pariter accubuerunt in angustissimo strato, ita ut vix caperet alterum ; nec tune ergo cessabat a lachrymis Hugo, ita ut argueret eum vir sanctus quod dormire eum non pateretur. Ubi vero obdormivit, videbatur sibi, invocato ex more Spiritu Sancto, habere ad eumdem de conversione sermonem et non déesse voci sua? vocem virtutis. — Mane autem facto, eum rursum fleret Hugo, moleste jam accipiens, cœpit durius objurgare eum. At ille inquit : Non mihi eadem hodie lugendi causa quœ fuit heri ; heri enim super vos flebam, hodie vero super meipsum ; novi enim conversationem vestram, et (ta m) mihi quam vobis conversionem esse necessariam non ignoro. Ad quem Bernardus exultans: Flete, inquit, nunc satis, quoniam optimal sunt lachrymœ istae; nolite cessare. — Exhinc eum vidissent eos clerici ambulantes pariter et exultantes simul nec ad momentum ab invicem separari, conati sunt Hugonem avellere a Bernardo, timentes, imo jam aperte cognoscentes quoniam uno spiritu agerentur. Tcnentes ergo Hugonem jam nulla ratione pati voluerunt ut vir Dei eum eo de cœtero loqueretur. Abiit ergo tristis, sed nihilominus erat adhuc cor ejus fiduciam habens in Domino. — Post aliquot dies sane conventum audiens episcoporum, festinavit illuc, ut Hugonem videret. Clerici vero eum vidissent eum, praeter morem torvo oculo respicere et stipare Hugonem undique, ne quis pateret accessus. Sedentibus ergo in campo et colloquentibus episcopis, in medio clericorum juxta Hugonem sedens, loqui ei non poterat propter adstantes ; sed tantum flebat uberrime super collum ejus; et ecce inundaverunt aquae et cœlum dédit pluvias, ita ut, dispersi eum omni festinatione, ad proximum vicumeurre-

I96 FRAGMENTA GAUFRID1

rent. Sed beatus Hugonem manu tenens : Mecum, inquit, in pluvia stabis ; statimque serenitate reddita, soli stabant in campo, et confessus est Hugo juramentum quod fecerat, minime se fore (monachum) usque ad annum ; hoc autem fecerat ut deciperet clericos, annuam quippe probationem non ignorans. Ibi confirmato ex integro sodalitio spirituali, redierunt manu sese tenentes alterutrum; et jam desperati omnes, nemo deinceps Hugonem detinere tentavit.

13. Cum (1) Duce fratres sui in obsidione erant coram Castro Granceio. Erat sane in eadem obsidione avunculus ejus Gaudericus nomine, miles inclitus, cum quo prius habuerat de conversione sermonem. Ipsa ergo die priusquam Bernardus adveniret, iratus adversus Ducem quod fidem quam pro eo posuerat non liberasset: Non est mihi,inquit,unde ulcisci possim adversum vos; sed scitote quod ab hodie in collo meo clipeus non pendebit. Audientes fratres Bernardi, non ignorant sermonis hujus originem, et tanto amplius timent sibi a conversione fratris, illicoque festinant Castellionem ut accélèrent quae paranda erant itineri fratris. Interea Bernardus adveniens Gaudericum repperit, et confirmato conversionis proposito, accedunt ad patrem ipsius Bernardi, et propositum palam fatentur.

14. Invenit illico Bernardus fratrem suum juniorem, scilicet Bartholomaeum, qui necdum militiae cingulo utebatur, etis continuo fratri avunculoque consensit.

15. Andréas vero , junior et ipse Bernardo sed Bartholomaeo senior, et noviter factus miles, in ipso

r . La leçon « Cum Duce » est donnée par le manuscrit des Bollandistes. Dr Hûffer, p. 36* Celle de la copie Bouhier « Eo Duce » est manifestement fautive.

A partir du n° i3, les conversions successives, mais rapides, des fils de Tescelin et de Gaudri, leur oncle, sont racontées dans l'ordre chronologique.

FRAGMENTA GAUFRIDI 1 97

Castro captus tenebatur (i). Ingressus itaque Bernardus ad eum, propositum conversionis sua? révélât, et admonet ut ipse quoque pariter convertatur. In cujus sermonis initio, continuo Andréas exclamavit : Video matrem meam. Bernardus vero, dissimulans intérim, cœptum exequebatur de conversione sermonem, et quoniam adolescens erat, laboravit aliquandiu in persuasione, sed tandem respondit Andréas et dixit : Ecce date operam ne quis fratrum nostrorum in soeculo maneat, alioqui scinde me médium, quoniam nec a vobis nec ab illis separari tolerabile est. Videns 111 e jam motum animum ejus? tune primum quid fuerit quod de matre dixerat sciscitabatur; ille vero asserebat omnino vidisse se eam super caput ipsius Bernardi. Hinc plane, inquit, nossç potes quam grata sit ei conversio nostra.

16. Exiens itaque jam de Andréa securus, reversos ad obsidionem fratres invenit Guidonem scilicet et Girardum, priores natu et magni animi ac perfecti consilii viros. Hi sane ubi stabilitum esse consilium et publicatum propositum cognoverunt, pleni licet tristitia, nihil tamen deinceps de revocatione machinati sunt,desperantes omnino. At Bernardus invocato Spiritu Sancto ccepit instare opportune importune ut eu m eo ipsi quoque salvarent animas suas.

17. Senior itaque frater ejus Guido excusare se ccepit super vinculo uxoris quod solverc non liceret. Persuasit tamen Bernardus ut in fide promitteret et daret ei dextram quod cum eo veniret, si posset uxoris licentiam obtinere, et facta promissione continuo ait Bernardus ad ipsum : Ut meliori sis animo ego quoque in eadem tibi fide promitto ante proximum Pascha aut licentia,

i . Suivant ce texte, André avait été fait prisonnier, et était retenu dans l'enceinte du château. Saint Bernard ayant réussi à le voir, le gagna à la vie monastique. Cet incident et quelque rançon peut-être auront facilité l'élargissement immédiat du jeune captif.

98 FRAGMENTA GAUFRID1

immo et petitione aut certe morte ipsius, solvendum te a lege uxoris (1).

18. Dehinc aggreditur et Girardum, sed ille ut prudentissimus in generatione sua minus intendebathisquae ab adolescente dicebantur (2). Exhinc collegit itaque tantos undique tam ex propinquis et notis quam ex alienis ut triginta fuerint intra paucos dies (3).

19. Quid virilem illum patris animum loquar qui una die sex filios et filios taies videns abire non modo non doluit, sed et gravisus est valde, illud tantum 1110nens ut in omnibus modeste agerent : Quoniam ego, inquit, novi vos, quod aut vix aut numquam possitzelus vester cohiberi.

20. Proficiscentibus itaque fratribus, unus tantum et ipse puerulus remanebat, qui eu m parvulis aliis in platea jocabatur. Videns ergo eum senior frater Guido : Ecce, inquit, Nivarde, secure potestis ludere, quoniam terram multam habituri estis. At ille subsannans : Gum maledictione, inquit, fiât hase distributio, ut vos cœlum habeatis, ego terram. Fugiebat ergo quotidie puer ad fratres suos, volens conversionis eorum socius fieri. Sed quia parvulus erat, remittebant eum et reddebant patri suo. Tandem non ferentes importunitatem ejus, tradunt eum sacerdoti cuidam ut disceret litteras, et ubi paululum crevit, factusestet ipse novitius apud Gistercium, et suscepto post anni spatium habitu, redditus est fratribus in Glaravalle.

Page 1