Maillefer. ita est

lo. DE Mercatte.

Et ego lohannes de Mercatte, clericus Cameracensis diocesis, publions apostolica et imperiali auctoritatibus ac venerabilium curiarum metropolis Remensis et Tornacensis iuratus notarius, quia predictorum testium examinationi, depositioni sive attestationi, scripte redactioni, iudicis décrète omnibusque alijs et singulis, dum modo et forma prescriptis agerentur et fièrent, unacum prefato lohanne Maillefer, clerico curie Remensis predicte, notarié iurato, pro premissis per circumspectos viros dominos officiales Remenses, indices metropolitanos, in commissarium sive adiunctum unamecum commisse et deputato, presens fui eaque omnia et singula sic fieri vidi, audivi, scivi et scripto redegi, idcirco has présentes literas sive hoc presens publicum instrumentum, manu propria dicti lohannis Maillefer notarij fideliter, me alijs prcpedito negocijs, scriptum suoque signe manuali quo utitur signatum, exinde confeci ac in hanc formam publicam redegi signoque et nomine mois solitis et consuetis unacum sigilli curie Remensis sedis metropolitane appensione (') subscripsi, subsignavi et munivi requisitus et rogatus, in fidem, robur et testimonium omnium et singulorum premissorum.

Archives de Saint-Gilles, à Bruges.

(^) Ce sceau a disparu. La double queue de parchemin est restée attachée à l'acte.

A la suite de Venquête, dont les résultats sont consignés dans Fade qui précède, Jean Allart et Jacques de TIiuv/aj, vicaires généraux de Pierre de Laval, archevêque de Reims, et officiaux du diocèse, déclarent que Vos du bras, cédé, en 1466, à V église paroissiale de Saint-Gilles, à Bruges, est une relique authentique du saint ahhé; ils permettent de l'exposer à la vénération des fidèles, et ordonnent de F enchâsser dans un précieux reliquaire (^).

1" Mai 1486

Vicarij générales in spiritualibns et temporalibus necnon oiSiciales Eemenses, indices metropolitani reverendissimi in Ohristo patris ac domini, domini Pétri de Laval, Dei gracia archiepiscopi et ducis Remensis, Francie primi paris, ac sancte sedis apostolice legati nati, commendatarijqne et administratoris perpetni episcopatus Briocensis, necnon monasteriorum sanctornm Albini intra et Nicolai extra muros Andegavenses, ac Michaelis in heremo, ordinis sancti Benedicti, a suis civitate, diocesi et provincia Remensi notorie nnnc absentis et in remotis agentis, universis christifidelibus présentes litteras inspecturis salutem in Domino.

Ad laudem et honorem omnipotentis Dei, ac eins sanctornm venerationem et exaltationem, circa ea libenter intendimus que pre se ferunt ampliationem cultus divini et devotionis christifidelium ac mentium erectionem in sanctorum cultum et venerationem. Sane dudum per curatum sive rectorem parrocbialis ecclesie sancti Egidij Brugensis, Tornacensis diocesis, ac magistros fabrice eiusdem ecclesie nobis extitit expositum, quod apud eamdem ecclesiam sancti Egidij, citra annum vivifiée incarnationis dominice millesimum quadringentesimum sexagesimum sextum, conservate fuerant nonnulla sanctuaria ac venerabiles reliquie cubitalis brachij eiusdem sancti Egidij, ad singularem devotionem, postulationem et prosecutionem magnificorum ^"irorum Symonis de Karest, domini temporalis de Vormezelo, et Georgii Baert, illustrissimi principis domini Philippi quondam Burgundie ducis etc., secretariorum, in eadem ecclesia transportate, que ex fama,

C) Tom, I, pp. 442 et suiv.

fide et assertione delatorum et easdem condonantium ac pie erogantium reliquias, spectabilis videlicet et venerabilium virorum domini Stephani de Grachaut, scutiferi, domini temporalis de Dolant, necnoii lohannis Tauilleti, illusfcrissimi principis domini comitis Nivernensis cappellani, ac rectoris ecclesiè parrocliialis béate Marie de Eubeomonte, Bisontinensis diocesis, asserebantur esse de veris reliquijs eiusdem sancti Egidij abbatis, ac ante annum incarnati Yerbi millesimum quadringentesimum quinquagesimum terciiim, pluribus ac tantis annis quod de contrario non extitit memoria, cum alijs ossibus et venerabilibus reliquijs eiusdem sancti Egidij, in certa archa, coffro sive reliquiarum scrinio, in parrochiali ecclesia sancti Egidij de Buzeyo, nostre Kemensis diocesis, ac decanatus de Sarnaco in Dormisio, honorabiliter supra maius altare collocate.

Que quidem reliquie, citra dictum annum quinquagesimum tercium et antea, in dicta ecclesia sancti Egidij de Buzeyo a christifidelibus magna cum devotione venerabantur, multeque peregrinationes ibidem fiebant, eisdem christifidelibus tam a febribus quam alijs languoribus magnum subsidium et sanitatem recuperantibas. Quodque, propter guerras illis in partibus plurimum ac diutius vigentes, predicta parrochialis ecclesia sancti Egidij de Buzeyo reddebatur quasi déserta et vacua ac pastore viduata, adeoque ovium pastores, interdum suas oves ibidem custodientes, eamdem dietim intrare potuerunt et ecclesia ipsa, seratis ianuis carens et discooperta, vaga relinquebatur; parrocbianique dicte ecclesie de Buzeyo ad vicinas parrochias pro divinis audiendis et sacramentis recipiendis se transferre cogebantur, reliquijs nichilominus predictis supra maius altare ecclesie predicte beati Egidij honeste in dicto coffro ad modum feretri confecto remanentibus et reverenter servatis.

Quodque dicto anno quinquagesimo tercio, prefatus Stephanus de Grachaut, gravibus pro tune detentus febribus, cum nulla medicorura arte aut subsidio nature posset sanitatem recuperare, sciens quod plures utriusque sexus persone, que dictas reliquias in prefata parrochiali ecclesia sancti Egidij de Buzeyo visitassent, suasque devotiones et oblationes ibidem ^fecissent, a febribus et alijs morbis curate fuissent, vovens promisit peregrinationem ad dictum locum elemosinasque et devotiones suas facturum pro sanitate recuperanda seu recipienda. Quibus votis et promissionibus factis, ipse Stephanus suum votum et peregrinationem adimplens sanatus fuit, prput plures alij sanati fuerunt per invocationem et visitationem dictarum sanctarum reliquiarum precibusque et orationibus ipsius sancti, cuius reliquie ac cubitale brachij ibidem venerabantur, prcdictusfiue Stephanus, ob magnam

quam beato Egîdio et suis venerandis reliquijs gerebat dévotion cm, ciim, ut assereret, per earumdem invocationem et visitationem sanitati fuerat, ut creditur, miraculose restitutus, magna cum instantia rogavit dominum lohannem de Eivieres, dominum temporalem dicti deserti loci de Buzeyo et nonnullos parrochiauos dicte ecclesie de Buzeyo, tune aliunde, propter dicte ville et ecclesie de Buzeyo destructioncm et ruinam, incolas et parrocbianos, propter causas prenarratas, quatenus sibi partem aliquam predictarum reliquiarum, pro decenti collocatione et veneratione aliorsum facienda, traddere vellent et dignarentur; dictusque Steplianus tantum effecit apud dominum temporalem lohannem de Rivières predictum, medio et intercessione domini temporalis de Oizellectes, domini temporalis de dicto Sarnaco, ac i^enes dominum lohannem Souilletti, presbyterum, tune curatum de Sarnaco in Dormisio, et nonnullos parrochianos dicti loci de Buzeyo, quod eidem Stéphane portionem quamdam predictarum reliquiarum, videlicet cubitale brachij effectualiter tradiderunt, sub promissione expressa, quam idem Stephanus facere habuit, prout et fecit ac promisit, se dictam reliquiarum portionem et cubitale brachij, in aliqua ecclesia aut alio loco digno et honesto, honorifice in argento, auro aut alia specie, iuxta suam facultatem, claudi et reponi facere. Belique vero portiones ossium et reliquiarum predictarum ob prefatam destructionem dicte ecclesie sancti Egidij de Buzeyo, in parrochia de Massigijs fuerunt delate, ubi adhuc in hodiernum diem honorifice custodiuntur, collocantur et a christifidelibus venerantur; suntque eciam superstites viri notabiles, probi et fide digni, qui predicta tune sic fieri viderunt, noverunt et présentes interfuerunt, necnon predictum dominum lohannem Souilleti, presbyterum, dum viveret curatum de Sarnaco predicto, virum utique honestum et iustum agnoverunt, eiusque manus scripturam ac ipsius sigillum, quod dictis reliquijs asseritur appensum, recognoscentes; lohannem Souilleti et Stephanum predictos ad premissa singula peragenda congregatos viderunt, ac tradicioni et condonationi huiusmodi partis reliquiarum, videlicet brachij cubitalis predicti interfuerunt, ac tradicioni huiusmodi suum consensum adhibuerunt. Similiter 'int plures fide digni superstites et adhuc viventes qui, tempore preicto, domestici fuerunt et familiares predicti Stephani, omnia predicta t'o testimonio veritatis actestantes et afiB.rmantes, prout prefati expoentes nobis humiliter declarare fecerunt.

Yerum quia pro parte eorumdem exponentium expositum est, jiuiusmodi reliquie cubitalis brachij in prefata ecclesia sancti Egidij 'Brugensis, in sericio panno et coffreto de correo sunt minus débite ionore recondite, nec quantum decet tam sanctis reliquijs a christi-

fidelibus venerate. Quapropter nobis tamquam ordinarijs et eciam metropolitanis humiliber supplicaverunt huic tam sancte rei salubriter providere, ac comperto quod tam digne sancteque forent reliquie, eis debitam venerationem ac congruum honorem impendi ac de premissis debitam inquisitionem sive informationem facere aut fieri mandare dignaremur atque vellemus.

Nos igitur vicarij prefati, devotis ipsorum supplicationibus condescendentes, discrètes viros lohannem de Mercatte, promotorem curie domini ecclesie Remensis archidiaconi publicum, et lohannem Maillefer, clericos, curie Eemensis notarios iuratos, ut super premissis debitam inquisitionem facerent ordinavimus. Qui in locis predictis et alibi de singulis predictis omnem diligenciam fecerunt, et nobis reportarunt inquisitionem sive informationem, ac dictus lohannes de Mercatte parrochialem ecclesiam sancti Egidij Brugensis ac reliquiare predictum ibidem personaliter vidit, visitavit et diligenter inspexit, sigillum proprium dicti domini lohannis Souilleti ac scripturam comparando, predictaque omnia fide dignorum testimonio veritati subsistere compererunt.

Qua quidem inquisitione sic, ut premittitur, de nostrp mandate facta, per nos ac nostros in bac parte consiliarios et iuriumperitos inspecta et visa, testibus quoque et probationibus actis et alijs desuper factis adminiculis, recognitionibus ac circumstancijs omnibus consideratis, bas reliquias cubitah's predicti sancti Egidij in prefata ecclesia sancti Egidij Brugensis existentes, alias in dicta ecclesia de Buzeyo fuisse a cbristifidelibus veneratas et honoratas ac adhuc in ecclesia sancti Egidij Brugensis predicta posse venerari et honorari, ipsasque reliquias in theca sive reliquiario honesto et sumptuoso esse collocandas, collocari posse et debere(^). Mandantes omnibus et singulis près- i byteris curatis, cappellanis, notarijs et tabellionibus publicis in civitatc et provincia Remensi constitutis, alios vero nobis non subditos requirentes et rogantes quatenus omnia et singula premissa ubi, dum, quando et quotiens opus f uerit et super hoc f uerint requisiti, seu eorum alter fucrit requisitus, publicent, intiment, insinuent et ad eorumdem j christifidelium notitiam deducant.

In cuius rei testimonium, presentibus literis, signis manualibus dictorum notariorum et commissariorum in hac parte ex ordinatione nostra signatis, sigillum vicariatus dicti reverendissimi in Christo 1

(^) Le copiste a omis ici le mot declaramus, ou tout autre analogue, nécessaire pour compléter la phrase.

patris et domini duximus et ordinavimus appendendum ('). Datiim Eemis per venerabiles et circumspectos viros dominos et magistros lohannem Allart, in decretis, et lacobum de Thuisy, in legibus licentiatos, ecclesie Eemensis canonicos, dicti reverendissimi patris vicarios et officiales, anno Domini millesimo quadringentesimo octuagesimo sexto, mensis maij die prima.

De mandato dominorum vicariorum prefatorum.