Voir t. I, p
Lettre à George Gassander et Corneille Gwalther '.
Bàle, 23 août 1546.
Autographe : Bibliothèque de l'Université de Leyde. Imprimée dans Berlius, Epistol. Cent., I, p. 49.
[Il leur envoie les Oracula Sibyllina et les Moses laiinus, et leur demande leurs critiques pour les mettre à profit dans sa traduction de la i le.]
Lettre à Boniface Amerbach *.
Bâle, 10 août 1347.
Imprimée comme dédicace du Psalterium.
1. Sur ces deux personnages avec qui Castellion resta très lié, consulter une thèse latine intéressante : Th. Friedrich, Georgii Cassandri vita et theologia, Gœttingen, 1855. in-4. Comme document biographique, on pourrait dire comme portrait des deux amis, voici un fragment inédit qui mérite peut-être d'être recueilli, ne fût-ce que pour faire comprendre quelques-uns des traits qui devaient attirer vers eux Castellion. Nous le tirons d'une lettre autographe de Gwalther qui se trouve dans le recueil de manuscrits 9737, i, à la Bibliothèque impériale de Vienne : Gaspar à Nydbruck, coinmercinm epistolarum.
« ... Sed ne quid rerum nostrarum te laleat, vir clarissime, scito nos duos esse Flandros natione, quorum alteri Conietio Gualthero, alleri Georyio Cassandro nomen est. Qui jam undecim annos 'conjunctissimi viximus etstudia inter nos communicavimus. Verum Gassander valetudine perpétue tenui seu potius nulla fuit, ita utillum a proposito studiorum fine imbe- ■cillitas corporis plurimum retardant atque animi contentionem et impetum valetudinis infirmitas fregerit ac debilitarit.
« Quamvis autem eundem studiorum ûnem nobis proposuerimus — nempecognitionem earum rerum quœ ad beatam vitam pertinent, quœ rerum sacrarum peritia continetur, — diversas tamen vias, ut quemque ingenii proprietas impellebat, sectati sumus. Haic autem sacrarum rerum peritia quum multas et varias partes complectalur, eam potissimum sectati sumus quaj non in absoluta contemplatione divinitatis, sed in consideratione mutui fœderis Dei nobiscum et nobis cum Deo continetur, hoc est, quœ docet quid nobis a Deo expectandum .et quid vicissim Deo a nobis preestandum sit. Qua in parte propemodum omnes causœ quae hac œtate de religione disceptantur positœ sunt adeoque fere nulla pars est quœ non in controversiam venerit.
« Verum me natura potius ad historiarum et rerum gestarum considerationem unde aliquid lucis possit aflferri (quo factum est ut obiter quoque nonnuUa occurrerent quœ extra sacrarum rerum septa vagantur, ut de veteribus Germaniœ ao Galliœ linguis, urbium et locorum etymologiis variisque gentium historiis); Gassander vero quicquid illi ex affliotissimœ valetudinis curatione relinquitur temporis (quod sœpe perquam exiguum est) magis id inspection! •conlroversarum in religione quœstionum impendit, et post literas sacras postque veterum Patrum scripta, posterioris etiam œtatis scriptores, prœsertim qui de ritibus ecclesiasticis passim adhuc in bibliothecis non editi reperiuntur, suo sumptu et aliquorum qui iipud nos sunt subsidio sibi advocat. Ilabes paucis, vir prœstantissime, rationem studiorum nos- Irorum, quœ tamen tum utriusque valetudine tum rei familiaris difflcultate non parum impeditur. Quare si quid ad nos posthac voles, inscribes u Cornelio Gualthero et Georgio Cassandro », nam adhuc una futuri sumus nisi nos aut gravissimus aliquis casus aut mors disjunxerit; curabisque dari Colonix, in Bibliopolio pinguis galUnx, unde facile ad nos ubicumque erimus perveniet.... Bene vale.ïeutoburgi (Duysbourg), idibus februarii anno 1554. »