SENECA
De Clementia, Lib. I, cap. rx.
Divus Augustus mitis fuit princeps, si quis illum a principatu suo œstimare incipiat. In communi quidem republica, duodevicesimum egressus annum, jam pugiones in sinu amicorum absconderat, jam insidiis M. Antonii consulis latus petierat, jam fuerat collega proscriptionis; sed cum annum quadragesimum transisset, et in Gallia moraretur, delatum est ad eum indicium L. Cinnam, stolidi ingenii virum, insidias ei struere. Dictum est et ubi, et quando, et quemadmodum aggredi vellet. Unus ex
3 CINNA
consens deferebat; statuit se ab eo vindicare. Consilium amicorum advocari jussit.
Nox illi inquiéta erat, cum cogitaret adolescentem nobilem, hoc detracto integrum, Cn. Pompeii nepotem damnandum. Jam unum hominem occidere non poterat, quum M. Antonio proscriptionis edictum inter cœnara dictarat. Gemens subinde voces varias emittebat et inter se contrarias : « Quid ergo? ego percussorem rueum securum ambulare patiar, me sollicito? Ergo non dabit pœnas, qui tôt civilibus bellis frustra petitum caput, tôt navalibus, tôt pedestribus praeliis incolume, postquam terra marique pax parta est, non occidere constituât, sed immolare? * (Nam sacrificantem placuerat adoriri.) Rursus silentio interposito, majore multo voce sibi quam Cinnae irascebatur : « Quid vivis, si perire te tam multorum interest? Quis finis erit suppliciorum? quis sanguinis? Ego sum nobilibus adolescentulis expositum caput, in quod mucrones acuant. Non est tanti vita, si, ut ego non peream, tam multa perdenda sunt ». Interpellavit tandem illum Livia uxor, et : « Admittis, inquit, muliebre consilium? Fac quod medici soient; ubi usitata remédia non procedunt, tentant contraria. Severitate nihil adhuc profecisti : Salvidienum Lepidus secutus est, Lepidum Muraena, Muraenam CaEpio, Caepionem iEgnatius, ut alios taceam quos tantum ausos pudet; nunc tenta quomodo tibi cedat clementia. Ignosce L. Cinna? ; deprehensus est; jam nocere tibi non potest, prodesse famae tuae potest ».
Gavisus sibi quod advocatum invenerat, uxori quidem gratias egit : renuntiari autem extemplo amicis quos in consilium rogaverat imperavit, et Cinnam unum ad se accersit, dimissisque omnibus e cubiculo, cum alteram poni Cinnse cathedram jussisset : « Hoc, inquit, primum a te peto ne me loquentem interpelles, ne medio sermone meo proclames; dabitur tibi loquendi liberum tempus. Ego te, Cinna, cum in bostium castris invenissem, non factum tantum mihi inimicum, sed natum servavi; patrimonium tibi omne concessi; hodie tam felix es et tam dives, ut victo victores invideant : sacerdotium tibi petenti, prasteritis compluribus quorum parentes mecum militaverant, dedi. Cum sic de te me.ruerim, occidere me constituisti ».
Quum ad hanc vocem exclamasset Cinna, procul hanc ab se abesse dementiam : « Non prœstas, inquit, fidem, Cinna; convenerat ne|interloquereris. Occidere, inquam, me paras ». Adjecit locum, socios, diem, ordinem insidiarum, cui commissum esset ferrum; et cum defixum videret, nec ex conventione jam, sed ex conscientia tacentem : « Quo, inquit, hoc animo facis? Ut ipse sis princeps? Maie, mehercule, cum republica agitur, si tibi ad imperandum nihil praeter me obstat. Domum tuam tueri non potes; nuper libertini hominis gratia in privato judicio superatus es. Adeo nihil facilius putas quam contra Caesarem advocare? Cedo, si spes tuas solus impedio, Paulusne te et Fabius Maximus'et Cossi et Servilii ferent, tantumque agmen nobilium, non inania nomina praeferentium, sed eorum qui imaginibus suis decori sunt?» Ne totam ejus orationem repetendo magnam partem voluminis occupem, diutius enim quam duabus horis locutum esse constat, quum hanc pœnam qua sola erat contentus futurus, extenderet : « Vitam tibi, inquit, Cinna, iterum do, prius hosti, nunc insidiatori ac parricidae. Ex hodierno die inter nos amicitia incipiat. Contendamus utrum ego meliore fide vitam tibi dederim, an tu debeas ». Post hœc detulit ultro consulatum, questus quod non auderet petere; amicissimum, fidelissirnumque habuit; havres solus fuit illi; nullis amplius insidiis ab ullo petitus est.
PERSONNAGES
OCTAVE-CÉSAR AUGUSTE, empereur de Rome.
LIVIE, impératrice.
CINNA, fils d'une fille de Pompée, chef de la conjuration contre Auguste.
MAXIME, autre chef de la conjuration.
EMILIE, fille de C. Toranius, tuteur d'Auguste, et proscrit par lui
durant le triumvirat.
FULVIE, confidente d'Emilie.
POLYCLÈTE, affranchi d'Auguste.
ÉVANDRE, affranchi de Cinna.
EUPHORBE, affranchi de Maxime.
La scène est à Rome.
