‹ Traite des etudes. --Chapitre 29 sur 127 · DE QUELQUES ENDROITS DE CICÉBON · texte numérisé non relu

DE QUELQUES ENDROITS DE CICÉBON

Lettre de Cicéron à Atticus.

J'ajoute ici deux lettres , ou plutôt deux parties de lettre de Cicéron à son ami Atticus , qui ne sont pas d'un moindre prix que celles de Pline. On trouvera deux traductions de chacune de ces lettres , toutes deux de main de maître : l'une de M. l'abbé de Saint-Réal, l'autre de M. l'abbé Mongault. Le premier n'avait traduit que deux livres de ces lettres : M. Mongault , sans être effrayé de la difficulté de l'entreprise , les a toutes données au public, et par là a rendu un grand service à une infinité de personnes , qu'il a mises en état de lire avec sûreté et avec plaisir la partie des ouvrages de Cicéron la plus curieuse pour l'histoire de son temps , mais la plus difficile et la plus obscure.

Lettre XV 11 de Cicéron à Jttîcus , liv. I.

Argument de la lettre. Quintus Cicéron, frère du célèbre orateur, avait épousé Pomponia, sœur d' Atticus. Le refus que fit celui-ci de servir de lieutenant en Asie sous son beau-frère contribua beaucoup à les brouiller, donna lieu à des plaintes fort amères du côté de Quintus Cicéron, et causa entre eux une espèce de rupture. C'est ce qui fait le sujet du commencement de cette lettre : car je me borne à cette seule partie.

CICERO ATTICO S.

(N. 1.) Magna mihi varietas voluntalis, et dissimilitudo opinionis ac judicii Quinti fratris mei, demonstrata est ex litteris tuis, in quibus ad me epistolarum illiusexempla misisti. Qua ex re, et molestia sum tanla

affectus , quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrnm afferre debuit ; et admiratione, quidnam accidisset , quod afferret Quinto fratri meo aut offensioncin tam gravem , aiit commutationem tantam voluntatis. ( N. 2. ) Atqueillud a mejam ante Intel ligebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam , subesse nescio quid opinionis incommodse, saucîunique ejus animum ; et insedisse quasdam odiosas suspiciones. Quibus ego mederiqimm cuperem antea saepe, et vehemenlius etiam post sortitionem provinciae , nec tantum intellige* bam ei esse offensionis, quantum litterœ tuœ déclarant; nec tantum proficiebam, quantum volebam. (N. 3.) Sed tamen hoc meipse consolabar, quod non dubitabam , quin te ille aut Dyrrachii , aut in istis locis uspiam visurus esset : quod quum accidisset , confîdebam , ac mihi persuaseram, fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione, sed conspectu ipso congressuque vestro. Nam , quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta jucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem nihil attinet me ad te , qui ea nosli , scribere. Sed accidit perincommode , quod eum uusquam vidisti. Yaluit enim plus , quod erat illi nonnullorum artifîciis inculcatum , quam aut ofïicium, aut necessitudo, aut amor vester iile pristinus, qui plurimum valere debuit.

• (N. 4.) Atque hujus incommodi culpa ubi resideat, facilius possum existimare quam scribere. Vereor enim ne dum defendam meos , non parcamtuis. Nam sic intelligo, ut nihil a domesticis vulneris factura sit , illud quidem , quod erat , eos certe sanare potuisse. Sed hujusce rei totius vitium , quod allquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam.

(N. 5.) De iis litteris , quas ad te Thessalonica misit , et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos , et in itinere habitos putas , ecquid tantum causas sit ignoro : sed omnis in tua positaest humanilate mihi spes hujus levandae molestiae. Nam, si ita statueris, etirritabiles aniraos esse optimorum sœpe hominum , et eosdem placabiles; et esse banc agilitatem,utitadicam, mollitiemque naturae plerumque bonitatis; et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda, sive vitia, sive injurias esse tolerandas : facile hœc, quemadmodum spero, mitigabuntur. Quod ego ut facias, te oro. Nam ad me, qui te unice diligo, maxime pertinet , neminem esse meorum , qui aut non amet, aut abste non ametur.

( N. 6. ) Illa pars epistolae tuœ minime fuit necessaria , in qua exponis quas facultates aut provincialium, aut urbanorum commodorum, et alife temporibus , et me ipso consule, praetermiseris. Mihi enim perspecta est ingenuitas , et magnitudo animi tui : neque ego inter me atque te

TKAITÉ DES ÉTUDES.

quicqiiam interesse unquam duxi, prœter voluntatem institutae vitae, qnod me ambitio quœdatn ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxil. Vera quidem lande probitatis , diiigentiae , religionis, neque me tibi , neque quemquaro antepono. Amoris vero erga me, quum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. Vidi enim, vidi, penitusque pcrspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et lœtitias tuas. Fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua jucunda, et timoris consolatio grata.

(N. 7.) Quin mihi nunc, te absente , non solum consilium quo tu excellis, sed eliam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecura solet esse , maxime deest. Quid dicam in pubhca re ? quo in génère mihi negligenti esse non licet. An in forensi labore? quem antea propter ambitionem sustinebam , nunc, ut dignitatem tueri gratia possim. An in Ipsis domesticis negotiis? in quibus ego quum antea , tum vero post discessum fratris, te sermonesque nostros desidero. Postremo, non labor meus , non reqnies ; non negotium , non otium ; non foreuses res , non domesticae; non publicœ, non privatœ , carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

TRADUCTION

Page 1