CHARTE DE DIDIER, ÉVOQUE DES MORIXS, CONFIRMATIVE DE LA PRÉCÉDENTE

Aire, 1174 Ego Desiderius, Dei gratia Morinorum episcopus, in perpetuum quod nobis actum est prœsentibus ad notitiam venire non solum praesentis œtatis sed f uturas posteritatis, quod cum Walterus abbas ecclesiae sancti Judoci altare de Waben cum decimis aliisque ejusdem appendiciis utpote titulo eleemosynse monasterio suo factam donationem, in sortem et jus ecclesîse mese asserendo ascriberet Symon pincerna de Selles necnon et gêner ejus Guido de Alves altare praescriptum utcumque ab ecciesia sancti Judoci amoliri tentantes, aliquamdiu * litem interponendo abbatem proinde sollicitaverunt, praetendebant siquidem altare jamdictum titulo potius pignoris ab ecciesia possideri; demum vero post controversîam super his aliquoties agitatam, sic in ter eos processum est, ut utriusque partis per-

soDSB in pneaentia cari» nobilis viri PhilLppi, comitis Flandrensis, ooram ejus baronibus constitatsd, adversam se mutuo actionem proponerent, allegantes postmodnm vero ordine a^endi, ratiooibas bine inde oommuniter propositis et auditis, aliqaa para Symon videlicet et Guido, ab eo quod cœperant causandi proposito resilientes, suamque in bac re jastitiam recognosoentes, altare prœdictum super qao lis faerat agltata, intègre et quiète ecclesiae sancti Judoei possidendum unanimiter conoesserunt, nuliumque inibi jus sibi de caetero ascribere prœsumendum, per manum et concessum puellarum Mathaei comitis filiarum, in manus Gaalferi abbatis dimiserunt, conseqaenter igitur a curise Flandrensis baronibus sententia judiciaria firmatum est ut ab eo tempore in posterum jamdictorum militum bœredes ad praîtaxatum altare vel décimas, quseres sunt ecclesiasticse, essent de jure possidenda. Ut igitur hoc ratum maneat in perpeluum et inconcussum, liquide quibuslibet notum et manifestum prsesentem paginam sigilli nostri communientes auctoritate signum duxîmus insigniri. Actum est hoc anno DominiMCLXXIIIl, Arise, sub histestibus: Galtero archidiacono; Jeanne cancellarîo; Balduino cantore; et militibus Clarenboldo de Tembrona et fllio ejus Willelmo ;Willelmo de Monsterolo ;Balduino de Engoudesem ; Radulfo deLens; Eustachiode Merk ; Rogero, castellano Curtracensi ; Guidone; castellano Bergensi; Balduino de Brebork ; Michaêle constabulario ; Hellino dapifero; Gisleberto de Aria; Rainaldo de Aria.

B. N., ms. lat. 11926, f 140.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE VERMANDOIS, EN FAVEUR DE l'ÉGLISE NOTRE-DAME DE LA CAPELLE

Wissant, 1177 Ego Philippus, Flandrie et Viromandie comes, notum esse volo tam futuris quam presentibus, quod pro remédie anime mee et antecessorum meorum, concessi ecclesie sancte Marie de Capella très libras Flandrenses in elemosinam singulis annis accipiendas de redditibus meis de Grevenenga in Nataii Domini, ut inde navis piscaria que ad opus ejusdem ecclesie emi

quotannis reparari possit. Ut autem hec donatio mea per omnem secall decursum rata permaneat et inconvalsa, sigilll meî aaotoritate et testium subscriptione presentem cartulam conflrmari feci. Sigoum Balduini, HannooienBiscomîtis; signum Roberti, advocati Betunie; slgnum Ratsonîs de Gavera; signnm Rogeri Curtracensis castellani; signam Gilleberti de Aria; datnm Witsand, anno Domini M* C" LXXVIIV

B. N., ms. coll. D. Grenier, GCXL, 133. D*ap. le cart. de Saint-Jean-du-Mont, à Ypres.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE YERMANDOIS, EN FAVEUR DE l'aBBAYE DE SAINT-JOSSE-SUR-MER

Aire, 1178 Ego Philippus, Flandrise et Viromandirc cornes, notum facîo tam futurse posteritati quam prœsenti setati, qaod cum olim provocatus ad iracundiam, non nu] la fecissem damna ecclesisB Saneti Judoci de supra mare apud Marconellam, de fossatis monachornm, et pastaris, ac pratis, quîB perceperam commun!bus usibus deservire; tandem reversus ad cor et de minus consulte factis pœnitens, prsemissse ecclesise satisfacere volens, de damno et injuriis illatis, et jus suum conservare in posterum, pro reverentia gloriosi confessoris et pro sainte animse carissimi fratris met Mathœi, quondam inclyti Bolonia; comitis, qui in jamdicta sepultus est ecclesia, et pro remedio anim» meaeetuxoris Elisabeth^ et pro animabus omnium antecessorum et successorum meorum, prsenominato sancto et monachis eidem servientibus, in perpetuam contuli eleemosynam quicquid juris in omnibus prsemissis, sine justicia cujusiibet in curia ipsorum ibidem existente, hactenus habueram, vel de cetero cum omni posteritate mea habiturus eram. Inde est quod tam piscationem in Fena et in Quantia, hinc et inde, quantum terraB ipsorum se extendunt^ et alnetum et molendinum, cum aqua; quam et prsenominata fossata, cum pratis eorum ac pasturis inter duo flumina prsemissa jacentibus, per prsBsentem chartam conflrmo^ mihi et posteris raeis nihilpenitus in supradictis retinens, nisi quod beato Judoco omnia praenotata garandîre

tenemini, absque omni samptu vel damno ecclesiae. Hanc igitur donation is meœ paginam sîgilll mel auctoritate corroboratam inviolabiliter observari volo.Sub eorum quiinterfuerunt et subscriptl sunt testimonio; signam Desideri, Morinoram episcopl: «ignam Gerardi de Messines; signum Michaëiis de Harnis, constabularii; signum Hellini dapiferi; signum Gisieberti de Aria ; signum Radulfi de Lens; signam Rainaldî de Aria; signum Gerardi de Lambesac; signum Henrici de portu Monsteroli. Actum est hoc apud Ariam, anno dominicse Incarnationis millesimo centesimo septuagesimo octavo.

B. N., ms. lat. 11926, f 123.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE VERMAXDOIS, AU SUJET DE LA DIME DES HARENGS DE CALAIS

Aire, 1180

Ego Phi lippus, Dei gratia Flandrie et Viromandie cornes, videns omnem seculi nitorem in se ipso deficere et fine molesto concludi, controversias que tempore meo orte sunt inter eos qui sub meo dominio consistunt, pro sainte anime mee ad pacem reformare duxi. Eapropter presentibus et futuris notum esse volo quod controversia que inter ecclesiam Sancti Bertini et parrochianos suos de Calays et de Pieternesse, et de ecclesia sancti Folquini, et de capelia Sancti Nicholai, de Graveninghes et de Novo-Portu, et deLoo, et de omnibus ecclesiis suis in castellania de Broborc, orta est super décima allecium quam predicta ecclesia a predictis parrochianis suis requirebat. Ego et Ida, neptis mea, comitissa Boloniensis, cujus tunctemporis tutor eram, consilio venerabiiis patri nostri Wiilelmi, Remensis archiepiscopi, apostolicœ sedis legati, inter dissidentes assensu partium pacem confirmavimus in hune modum : ecclesia Sancti Bertini in âingulis navibus que in parrochiis suis stationem faciunt tempore quo allecia capiuntur, tertiam partem omnis acquisitionis uniushominis intègre et sinecontradictioneîn pace recipiet, et due relique partes con^silio abbatis et conventus Sancti Bertini dîstribuentur, una ad opus pauperum^ et residua ad edificationem et restau ratione m seu reparationem et alios

usus ecclesîe oecessarios; et si viri ad boo deconsilio ecclesie Sancti Bertini electl in dîstribuenda eadem elemosîna faerint reprehensibiles inventi, abbas Sancti Bertini consilio bonoram virorum hoc emendare debebit, et nallas aliquo tempore de bac elemosina ordinanda se poterit intromittere^ vel debebit, nisi ab abbate et conventu Sancti Bertini ad prestandum sibi consiiiam vel auxilium fuerit requisitus. Idem etiam abbas et conventas sans laborem et pericuium nautarum in mari considérantes, zelo caritatis accensi, concesserunt ut infra terminum piscationis, pro sainte tam corporum qaam animarum in mari propter allecia piscantium^ cotidietres missas facerent celebrari^ unam de Sancta Trinitate, unam de Sancto Spiritu, et anam de beata Virgine Maria. £t si gubernatores navium cam sociissuis, quod absit, faerint periclitati, pro redemptione animaram eorum tricenariam cum prebenda eis sicut uni ex suis fratribus concesserunt. Et ut predicta omnia rata in perpetuum permanéant et inconvulsa, banc cartam sigiiii mei impressione et eorum quorum subscripta sunt nomina testimonio roborari, scilicet domini Desideri, Moriiiorum episcopijde etMatildis ûiiarum fratris mei Mathei, olim comitis Boloniensis, Gerardi de Mesines, Everardi capeilani, Josepb canon ici Brugensis, G il leberti de Aria, Walteride Solvis, Sygeri de.Gand^ Symonis abbatis Sancti Bertini, Stepbani hospitarii, Johannis custodis, Hugonis Bloc de Calays, Fulconis presbiteri, Henrici Gozir, Richeri canonici de Graveningbes, Willelmi Cortenaze, Jordani de Mercb. Actum est apud Ariam, anno Domini M* C octagesimo .

B. N., rns. coll. D. Grenier, CCXXI, 142. — Bibl. Boulogne, ms. 114, acte 47.

CHARTE DE COMMUNE DONNÉE PAR GÉRARD, COMTE DE BOULOGNE ET DE GUELDRE, AUX BOURGEOIS DE CALAIS

In Domine sancte et individue Trinitatis. Amen. Sciant tam présentes quam faturi, tam.clerici quam laici, qnod ego Gerardus comes Bolonie et Gelrie, sicat comes Matbeus concesserat, burgensibus meis concessi de Kaleeis super terram meam ibidem

maneotibus, bas libertates et oonsuetudioes videlicet quod mansaras saas et domos secundum consuetudiuem de Merch vendere et eniere possint^ salvo jure meo. Quieti etîam sint de fossato «bique, nisiad defensiooem maris iofra banligam suam. Forum suum per diem dominicam habeant, secuodum consuetudinem fori de Merch, aalvo jure meo io omnibus. Banligam suam habere debent a grossa duna nsqae ultra viam que est juxta atrium Beati Pétri et ab extrema cruce atrii, sicut via pmtenditur usque ad pontem novi portus et ab eodem pMite sicut aqua molendini currit. Qui autem infra istam banligam atium armis esmolut percusserit, débet comiti de forefacto LX lîbraa, vel dextrum pugnum. Qui etiam ^ladium suum per iram extraxerit ibidem, et inde prothrai (.ne) poterit, débet LX solides. Item, si quis alium percusserit apud Kaleeis, vel infra ejus banligam, et iode fugerit non captus nec retentus, deinde si capiatur, usque ad Kaleis reduci débet et ibidem juset judiciumde eo fîeri. Concessl etiam eisdem burgensibus meis duo festa annualia, unum a clause Pascha usque ad Nativitatem sancti Johannis, et alterum a festo sancti Michaelis usque ad festum sancti Andrée. Hec festa annualia mea propria sunt et dominica, et qui infra ista festa foresfecerit tanquam in die fori dominice (sic), foresfecerit et secundum consuetudinem fori de Merch. Capellani quoque unam eisdem ibidem habere concessi, et infra dominicam terram meam, sic quod dominîum capelle et advocatio in mea manu sit. Mansuras suas debent habere libéras per unum lot argenti ad festum sancti Martini ante Natale Domini et per XII denarios ad festum sancti Johannis reddituros, et de cambagio quolibet nummatam cervisie, et teloneum sicut ab antique constitutum est. Item scabinatum etquore eis concessi sic, quod qualibet die anni scabini etquoremanni jus et judlcium dicere debent secundum clamorem et responsum. Extranei per II scabinos rectum facere et recipere debent. Quicumque de isto scabinatu et quorremannio unus erga alterum clamorem facere potest per II scabinos; sed si ad judicium pervenerit, plenarium scampnum habere débet. Item, si quis extraneus eisdem burgensibus quid debuerit plegiatur, et infra tercium diem jus et judicium inde fiât, et si contigerit me eisdem forefecisse et per eosdem recongnosci possit infra XL dies emendare debeo. Has itaque libertates et consaetudines eisdem concessi, sigillo meo etiam conûrmavi et

juramento meo roboravi. Testes hujns facti faenmt G., prapositas sancti Pétri in Trajecto, Rogerus de Meren, Gerardas Mummo, Ludolwus de Strale, Henricus de Dondenwerke, Gelo de Kaleis, 'Walterus Scabinas, Henricas Oser, Hago Blogh.

Original parchemin. Sceau de cire blanche pendant sur double queue.

Arch. du Pas-de-Calais, Ch. d'Artois, A, V.

CHARTE DE IDE, COMTESSE DE BOULOGNE, EN FAVEUR DE l'abbaye de SAINT-JOSSE-SUR-MER

Ego Ida, Bolonle comitissa^ ecclesie Sancti Judoci de supra mare pro anima patris mei ibidem honorifice sepulti in pluribus obnoxia eidem ecclesie forestagium condonavi : et reddidi de tota terra beati Judoci inter Cantiam et Alteiam adjacente, sive sit de ejus feodio, sive de jure possessive ; iilud idem hominibus DostrisWaltero de Nempont et Waltero Descuir annuentibus, qui partem forestagii de nobis se tenere comprobabant. Hoc autem totum ut maneat inconcussum et nomina testium impressione sigilli nostri consignavi, excommunicationis sententiadata super illos qui donum predictum usurpare voluerint in futurum ; huic rei testes affuerunt magister Soibrandus, Clarembaudus de Tiembrone et Willelmus filius ejus^ et Balduinus Busket, et Eustachius de Wally, et Wermundius de Sancto Judoco, et Wallardus de Villeios, et multi alii.

B. N., ms. lat. 11926, f 39 V.