PRÉCÉDENTE

Aire, 1174

Ego Desiderius, Dei gratia Morinorum episcopus, in perpetuum quod nobis actum est prccsentibus ad notitiam venire non solum prœsentis aitatis sed futune posteritatis, quod cum Walterus abbas ecclesiaî sancti Judoci altare de Waben cum decimis aliisque ejusdem appendiciis utpote titulo eleemosynaî monasterio suo factam donationem, in sortem et jus ecclesiaî meœ asserendo ascriberet Symon pincerna de Seiles necnon et gêner ejus Guido de Alves altare pneseriptum utcumque ab ecclesia sancti Judoci amoliri tentantes, aliquamdiu litem interponendo abbatem pi-oinde sollicitaverunt, praîtendebant siquidera altare jamdictum titulo potius pignoris ab ecclesia possideri; demum vero post controversiam super his aliquoties agitatam, sic inter eos processum est, ut utriusque partis per-

RENAUD DE DAMMARTIN

sonae in praesentia curiae nobilis viri Philippi, comitis Fiandrensis, coram ejus baronibus constitutae, adversuni se mutuo actionem proponerent, allegantes postmodum vero ordine ajrendi, rationibus hinc inde communiter propositis et auditis, aliqua pars Symon videlicet et Guido, ab eo quod cœperant causandi proposito resilientes, suamque in hac re justitiam recognoscentes. altare praxlictum saper quo lis faerat agitata, intègre et quiete ecclesiae sancti Judoci possidendum unanimiter concesserunt, nullumque inibi jus sibi de caetero ascribere prrcsuraendum, per manuni et concessum puellarum Matbaei comitis filiarum, in manus Gualteri abbatisdimiserunt, consequenter igitur a curias Flandrensis baronibus sententia judiciaria firmatura est ut ab eo tempore in posterum jamdictorum militum haîredes ad praetaxatum altare vel décimas, quae res sunt eeclesiasticae, essent de jure possidenda. Ut igitur hoc ratum maneat in perpeluum et inconcussum, liquido quibuslîbet notum et manifestum piaesentem paginam sigilli nostri communientes auctoritate signum duximus insigniri. Actum est hoc anno DominiMCLXXIIII, Arke, sub histestibus: Galtero archidiacono; Joanne cancellario; Balduino cantore; et militibus Clarenboldo deTembrona et filio ejus \Villelmo;\Villelmo de Monsterolo ; Balduino de Engoudesem ; Radulfo deLens; Eustachiode Merk; Rogero, castellano Curtracensi ; Guidone; castellano Bergensi ; Balduino de Brebork; Michaêle constabulario ; Hellino dapilero; Gisleberto de Aria; Hainaldo de Aria.

B. N., ms. lat. 11926, f 140.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE VERMANDOIS, EN FAVEUR DE L'ÉGLISE NOTRE-DAME DE LA CAPELLE

Wissant, 1177

Ego Philippus, Flandrie et Viromandie cornes, notum esse volo tam futuris quam presentibus, quod pro remedio anime mee et antecessorum meorum, concessi ecclesie sancte Marie de Capella très libras Flandrenses in elemosinam singulis annis accipiendas de redditibus meis de Grevenenga in Natali Domini, ut inde navis piscaria que ad opus ejusdem ecclesie emi

PIÈCES JUSTIFICATIVES

quotannis reparari posait. Ut autem hec donatio mea per omnem seeuli decursura rata pernianeat et inconvulsa, sigilli mei auctoritate et testium subscriptione presentem cartulam confirmari feci. Signum Balduini, Hannoniensis comitis; signum Roberti, advocati Betunie; signum Ratsonis de Gavera; signum Rogeri Curtracensis castellani; signum Gilleberti de Aria; datum Witsand, anno Domini M 0 C 9 LXXVI1\

B. N.» ms. coll. D. Grenier, CCXL, 133. D'ap. \e, cart. de Saint-Jean-du-Mont, a Ypres.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE VERMANDOIS, EN FAVEUR DE L'ABBAYE DK SAINT-JOSSE-SUR-MER

Aire, 1178

Ego Philippus, Flandrise et Viromandiœ cornes, notum facio tam futurai posteiitati quam praîsenti ffitati, quod cum olim provocatus ad iracundiam, nonnulla fecissem damna ecclesiae Sancti Judoci de supra mare apud Marconellam, de fossatis monaehorum, et pasturis, ac pratis, quae perceperam communibus usibus deservire; tandem reversus ad cor et de minus consulte factis pœnitens, prœmissrc ecclesiie satisfacere volens, de damno et injuriis illatis, et jus suum conservare in posterum, pro reverentia gloriosi confessons et pro salute anima3 carissimi fratris mei Matha'i, quondam inclyti Bolonia? comitis, qui in jamdicta sepultus est ecclesia. et pro remedio animaî mescetuxoris Elisabeth, et pro animabus omnium antecessorum et succèssorum meorum, prœnominato sancto et monachis eidem servientibus. in perpetuam contuli eleemosynam quicquid juris in omnibus praeraissis, sine justicia cujuslibet incuria ipsorum ibidem existente, hactenus habueram, vel de cetero cum omni posteritate mea habiturus eram. Inde est quod tam piscationem in Fena et in Quantia, hinc et inde, quantum terraî ipsorum se extendunt, et alnetum et molendinum, cum aqua; quam et pramominata fossata, cum pratis eorum ac pasturis inter duo flumina prrcmissa jacentibus, per praîsentem chartamconflrmo,mihi et posteris meis nihilpenitus in supradictis retinens, nisi quod beato Judocoomnia prœnotata garandire

RENAUD DE DAMMARTIN

*enemini, absque omni sumptu vel damno ecclesiœ. Hanc igitur donation is meœ paginam sigilli mei auctoritate corroboratara inviolabiliter observari volo.Sub eorum quiinterfuerunt et subscripti sunt testimonio; signum Desideri, Morinoruin episcopi: signum Gerardi de Messines; signum Michaëlis de Harnis, constabularii; signum Hellini dapiferi; signum Gisleberti de Aria; signum Radulfi de Lens; signum Rainaldi de Aria; signum Gerardi de Lambesac; signum Henrici de portu Monsteroli. Actum est hoc apud Ariam, anno dominicœ Incarnationis millesimo centesimo septuagcsimo octavo.

B. N., ms. lat. 11926, (• 123.

CHARTE DK PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE ET DE YERMAXDOIS, AU SUJET DE LA DIME DES HARENGS DE CALAIS

Aire, 1180

Ego Philippus, Dei gratia Flandrie et Viromandie cornes, videns omnem seculi ni tore m in se ipso deficere et fine molesto concludi. controversias que tempore meo orte sunt inter eos qui sub meo dominio consistunt, pro salute anime mee ad pacem reformare duxi. Kapropter presentibus et futuris notum esse volo quod controversia que inter ecclesiam Sancti Bertini et parrochianos suos de Calays et de Pieternesse, et de ecclesia sancti Folquini, et de capella Sancti Nicholai, de Graveninghes et de Xovo-Portu, et deLoo, et de omnibus ecclesiis suis in castellania de Broborc, orta est super décima allecium quam predicta ecclesia a predictis panochianis suis requirebat. Ego et Ida, neptis mea, comitissa Boloniensis, cujus tune temporis tutor eram, consilio venerabilis patri nostri Willelmi, Remensis archiepiscopi, apostolicœ sedis legati, inter dissidentes assensu partium pacem confirmavimus in hune modum : ecclesia Sancti Bertini in sin^ulis navibus que in parrochiis suis stationem faciunt tempore quo allecia capiuntur, tertiam partem oranis acquisitionis unius hominis intègre et sine contradictione in pace recipiet, et due relique partes consilio abbatis et conventus Sancti Bertini distribuentur, una ad opus pauperum, et residua ad edih'cationem et restaurationem seu reparationem et alios

PIÈCES JUSTIFICATIVES

U8US ecclesie necessarios; et si viri ad hoc deconsilio ecclesie Sancti Bertini electi in distribuenda eadem elemosina fuerint reprehensibiles inventi, abbas Sancti Bertini consilio bonorum virorum hoc emendare debebit, et nullus aliquo tempore de hac elemosina ordinanda se poterit intromittere, vel debebit, nisi ab abbate et conventu Sancti Bertini ad prestandum sibi consilium vel auxilium fuerit requisitus. Idem etiam abbas et conventus suus laborem et periculum nautarum in mari considérantes, zelo caiitatis accensi, concesserunt ut infra terminum piscationis, pro salute tara corporum quam animarum in mari propter ailecia piscantium, cotidie très missas facerent ceiebrari, unam de Sancta Trinitate, unam de Sancto Spiritu, etunam de beata Virgine Maria. Et si gubernatores navium cum sociis suis, quodabsit, fuerint periclitati, pro redemptione animarum eorum tricenarium cum prebenda eis sicut uni ex suis fratribus concesserunt. Et ut predicta omnia rata in perpetuum permaneantet inconvulsa, hanc cartam sigilli mei impressione et eorum quorum subscripta sunt nomina testimonio roborari, scilicet domini Desideri, Morinorum episcopi, Ide et Matildis filiarum fratris mei Mathei, olim comitis Boloniensis, Gerardi de Mesines, Everardi capellani, Joseph canonici Brugensis, Gilleberti de Aria, Walteride Solvis, Sygeri de.Gand, Symonis abbatis Sancti Bertini, Stephani hospitarii, Johannis custodis, Hugonis Bloc de Calays, Fulconis presbiteri, Henrici Gozir, Richeri canonici de Graveninghes, Willelmi Cortenaze, Jordani de Merch. Actum est apud Ariam, anno Domini M" C° octagesimo.

B. N.« ms. coll. D. Grenier, CCXXI, 142. - Bibl. Boulogne, ms. 114, acte 47.

CHARTE DE COMMUNE DONNÉE PAR GÉRARD, COMTE DE ROULOGXE ET DE GUELDRE, AUX BOURGEOIS DE CALAIS

In Domine sancte et individue Trinitatis. Amen. Sciant tam présentes quam futuri, tam clerici quam laici, quod ego Gerardus cornes Bolonie et Gelrie, sicut cornes Matheus concesserat, burgensibus meis concessi de Kaleeis super terram meam ibidem

RENAUD DE DAMMARTIN

manentibus, has libertates et consuetudines videlicet quod mansuras suas et domos secundum consuetudinem de Merch vendere et emere possint, salvo jure meo. Quieti etiam sint de fossato nbique, nisi ad defensionem maris infra banligam suam. Forum suum per diem dorainicam habeant, secundum consuetudinem fori de Merch, salvo jure mco in omnibus. Banligam suam habere debent a grossa duna usque ultra viam que est juxta atrium Beati Pétri et ab extrema cruce atrii, sicut via protenditur usque ad pontem novi portus et ab eodem ponte sicut aqua molendini currit. Qui autem infra istam banligam alium armis esmolut perçussent, débet comiti de forefacto LX Iibras, vel dextrum pugnum. Qui etiam jjladium suum per iram extraxerit ibidem, et inde prothrai (sir) poterit, débet LX solidos. Item, si quis alium perçussent apud Kaleeis, vel infra ejus banligam, et inde fugerit non captus nec retentus, deinde si capiatur, usque ad Kaleis reduci débet et ibidem juset judicium de eo fieri. Concessi etiam eisdem burgensibus meis duo festa annualia, unum a clauso Pascha usque ad Nativitatem sancti Johannis, et alterura a festo sancti Michaelis usque ad festum sancti Andrée. Hec festa annualia mea propria sunt et dominica, et qui infra ista festa foresfecerit tanquam in die fori dominice (.sic), foresfecerit et secundum consuetudinem fori de Merch. Capellani quoque unam eisdem ibidem habere concessi, et infra dominicam terram iiieam, sic quod dominium capelle etadvocatio in mea manu sit. Mansuras suas debent habere libéras per unum lot argenti ad festum sancti Martini ante Natale Domini et per XII denarios ad festum sancti Johannis reddituros, et de cambagio quolibet nummatam cervisie, et teloneum sicut ab antiquo constitutum est. Item scabinatum etquore eis concessi sic, quod qualibet die anni scabini etquoremanni jus et judicium dicere debent secundum clamorem et responsum. Extranei per II scabinos rectum facere et recipere debent. Quicumque de isto scabinatu et quorremannio unus erga alterum clamorem facere potest per II scabinos; sed si ad judicium pervenerit, plenarium scampnum habere débet. Item, si quis extraneus eisdem burgensibus quid debuerit plegiatur, et infra tercium diem jus et judicium inde fiât, et si contigerit me eisdem forefecisse et per eosdem recongnosci possit infra XL dies emendare debeo. Has itaque libertates et consuetudines eisdem concessi, sigillo meo etiam coniirmavi et

PIÈCES JUSTIFICATIVES

juramento meo roboravi. Testes hujus facti fuerunt G., prepositas sancti Pétri in Trajecto, Rogerus de Meren, Gerardus Mummo, Ludolwus de Strale, Henricus de Dondenwerke, Gelo de Kaleis, Walterus Scabinus, Henricus Oser, Hugo Blogh.

Original parchemin. Sceau de cire blanche pendant sur double queue.

Arch. du Pas-de-Calais, Ch. d'Artois, A, 4 7 .

CHARTE DE IDE, COMTESSE DE BOULOGNE, EX FAVEUR DE

l'abbaye de saixt-josse-sur-mer

Ego Ida, Bolon'ie comi tissa, ecclesie Sancti Judoci de supra mare pro anima patris mei ibidem honorifice sepulti in pluribus obnoxia eidem ecclesie forestagium condonavi : et reddidi de tutu terra beati Judoci inter Cantiam et Alteiam adjacente, sive sit de ejus feodio, sive de jure possessivo ; illud idem hominibus nostris Waltero deNempont etWaltero Descuir annuentibus, qui partem forestagii de nobis se tenere comprobabant. Hoc autem totum ut maneat inconcussum et nomina testium impressione sigilli nostri consignavi, excommunicationis sententiadata super illos qui donum predictum usurpare voluerint in futurum ; huic rei testes affuerunt magister Soibrandus, Clarembaudus de Tiembrone et Willelmus filius ejus, et Balduinus Busket, et Eustachius de Wally, et Wermundius de Sancto Judoco, et Wallardus de Villeios, et multi alii.

B. N., ms. lat. 11926, f 39 V.

CHARTE DE IDE, COMTESSE DE BOULOGNE, EX FAVEUR DE

l'abbaye DE LICQUES

Ego Yda, comitissa Boloniensis, notum fieri volo tam presentibus quam futuris quod Eustachius Canis habuit in feodum quamdam ecclesiam que Budrich dicitur, ab Eustachio de Kal-

quella ; et quia hec eadem ecclesia ad feodum meum pertinebat, ego utriusque Eustachii petitionibus adquiescens, pro animabus patris meiet matris mee, Roberto, abbate de Liskes, ejusdemque loci fratribus illam in perpétua m elemosinam possidendam concedo. Sciendumest pretereaquod idem canonici duas partes décime in Westaxla assensu meo et concessione possident, quam Willelmus deTornehem et Alulfus de Axla, dominus suus, eis dederunt. Ut autein hec rata et inconcussa in eternum permaneant, presentem paginam sigilli mei impressione confirmareet corroborare necessariura duxi. Actum Incarnationis Dominice anno M" C a LXXX" III", in conspectu hominum meorum quorum ista sunt nomina: Radulfus de Lens, Ysaac de Hestru, Balduinus Busket, Haketde Hodinghem, Robertus de Quinthova, Henricus de Bello, Willelmus de Difîeka, Hugo de Cortevilla, Renerus de Liez, Balduinus prepositus de Deverna, Petrus Blundus.

Haigneré, Chartes de N.-D. de Licques, Mém. Soc. Acad. de Boulogne, XV, 57.

charte de ide, comtesse de boulogne, en faveur de

l'abbaye d'andres

Ego Ida, comitissa Boloniensis, notum facio tam presentibus quam futuris quod abbas et monachi Andrensis ecclesise impignoraverunt decinam Alulfl de Aies, quœ est in parrochia de Salquele, pro XL marcis argenti, per manum meam et viroruns meorum bonae mémorise comitum Boloniensium, Mathsei scilicet et Gerardi de Gelre : nunc autem cogente necessitate accepit isdem Alulfus XLV marcas per manum meam super eamdem decimam : quod ego concessi et conflrmavi, et aviro meo, Deo volente, confirmari faciam ; ut abbas prefatus et monachi habeant istam decimam liberam et quietam absque a lieu jus calumnia, donec ipse Alulfus vel hères ejus ex integro persolvant illis, vel ecclesiœ Andrensi LXXXV marcas argenti. Quod ut ratum et inconcussum permaneat, scriptum hoc inde fîeri jussi, et sigillo meo corroborare precepi. Huic concessioni et conflrmationi interfuerunt Ingelrannus de Fiennes, Radulfus de Lens, Ernulfus de Lunvi-

riÈCES JUSTIFICATIVES

leriis, Isaac de Estru. Batoninus Busketh, Balduinus de Campaniis, Eugo deLoncfosei, Eustachius deWaben, et multi alii. Chron. de Guillaume d'Andreê, Dacbery, Spicilegium, II, 815.

CHARTE DE PHILIPPE, COMTE DE FLANDRE, EN FAVEUR DE L*ABBAYK DE SAIXT-JOSSE-SUR-MER

Ego Philippus, cornes Flandria?, tara presentibus quara futuris notum ûeri volo G. de Marlla in presentia mea jurasse quod in ecclesia de Maria et in Capella Sancti Honorati quiu in eodem continentur territorio, nihil jure hereditario possidere debebat, et quœ predecessores ejus ecclesiae beati Judoci unde munimina et scripta habentur in ecclesia auctoritate M. Morinensis episcopi, et G. Ambianensis episcopi conflrmata, in eleemosynam tradiderunt, libère concessit. Insuper prefatx ccclesiœ beati Judoci et sancti Honorati concessit quod supra sclusam molendini sui strata et via communis, quam viam ecclesiae sancti Judoci propria expensa facere pepigit, peregrinis lam peditibus quam equitibus, libéra et quieta maneret. Quœ omnia ego Philippus, comea Flandriae, sisilli mei impressionecorroboroet confirmo. Hujusjuramenti et renunciationis testes sunt: G[erardus] de Mescines, et H. cantor de Sancti Vedasti, R[adulfus] de Lens et M[ichael] constabularius de Harnis, et H. deportu deMonsteroi, et Warniendus Odo de Sancto Judoco, et Garinus de Castillo atrebatensi et multi alii. Anno Domini millesimo centesimo octavogesimo quarto.

B. N., ms. latin, 11926. f 122.

CHARTE DE IDE, COMTESSE DE BOULOGNE, EN FAVEUR DE

l'abbaye d'andres

Ego Ida, comitissa Boloniensis, notum facio omnibus tam presentibus quam futuris quod Ingelrannus de Fielnes recognovit Ante presentiam meam se dédisse Deo et Beat» Maris et ecclesiae

242 RENAUD DE DAMMARTIN

Andrenensi ac monachis ibidem Deo servientibus, libère etquiete, totam decimam quam acquisierat in parrochia de Landertun. Quod ego audiens hanc eleemosynam bono animo et prompta voluntate concessi et confirmavi, ut habeant earn monachi et possideant hereditario jure in perpetuum. Hoc necui in dubium veniat, hanc concessionis mee chartulam sigillo pioprio corroborai feci, audientibus et videntibus Radulfo de Lens, Radulfo de Fielnes, Isaac de Hestru, Balduino de Campaniis, AnselmodeLacopela, Haket de Odinghem, Gusfrido de Didesaher, et multis aliis.

Dachery, Spic, II, 820.

CHARTE DE IDE, COMTESSE DE BOULOGNE, EX FAVEUR DE