PIÈGES ANNEXES
(1440, 1 Julii.)
Processus in causa dicti domini Mathei ex Ferrariis de Gradi contra doctores de medicina de Collegio pretendentes dictum dominum Ferrarium non esse admittendum in priorem dicti Collegii cum sententia in favorem dicti domini Ferrarii contra Collegium dominorum doctorum, lata et attestata per dominum Salvaghum de Monbreto, publicum Papiae notarium et dictae causae actuarium.
Nos Petrus Gabriel de Oltrona, juris utriusque doctor arbiter, in procedendo electus inter egregium et insignem artium et medicina? doctorem dominum mag. Matha?um de Ferrariis de Gradi parte una, et spectabilem et egregium artium et medicina? doctorem dominum Antonium de Mazariis de Castronovo priorem et sindicum procuratorio nomine venerabilis collegii dom. doctorum artistarum et medicorum studii Papiensis. . . (omissis).
Dicit dom. mag. Matheus quod, secundum formant statutorum dicti collegii, esse debent doctores quatuordecem numerarii cum prerogativis utilitatibus et çomoditatibus acquisitis juxta consuetudines dicti collegii. Et asserit et proponit ut supra : Quod de anno cursu 1439 — de mense junii ipsius anni, Magister Johannes Marcus de Parmenghis de Parma, tune de dicto Collegio, decessit ab hoc seculo, et successive, de anno présente et mense januarii proxime preterito, decessit famosissimum artium et medicina? doctor et phisicus ducalis et de dicto Collegio, Dominus mag. Luchinus de Belloculio... Et asserit DDUS mag. Matheus quod propter mortem doctorum dominorum mag. Luchini et Joh . Marci non fuit numerus completus quatuordecem numerariorum requisitorum et quod esse debuit de dicto numéro doctorum dicti collegii. Et quod dictus dominus prior et doctores de collegio et numerarii injuste eidem D° Mateo, non admisserunt et récusant ad locum suum numerariorum. Et ulterius récusant responderi permittere, imo prohibent quod non respondealur eidem domino Malheo tanquam doctori et numerario ei prerogativis examinum et conventuum et eorum qua? sibi debentur... (omissis).
Visis prerogativis factis per nos de dicto compromisso quinque in
•presentia et cum voluntate etconsensu egregii medicinœ doctoris mag. Syri de Rubeis nunc prioris, virisque et auditis omnibus sine inde productis et factis inter dictas partes sepeque auditis allegationibus dictarum partium tam ore quam in scriptis ac cum dictis partibus earumque advocatis virisque omnibus, iisque dictœ partes coram nobis producere voluerunt et super ipsis omnibus matura et diligenti deliberatione prehabita . . .
Dicimus, arbitramus. . . inter dictas partes :
In primis, dictum Dum mag. Matheum a tempore mortis quondam spectabilis Dni mag. Luchini de Belloculis citra fuisse ethodie essedoctorem numerarium de dicto collegio. . .
Et proinde condemnamus dictum dum mag. Syrum priorem suo et dicto nomine et, per eum etiam, dictum collegium artium ad admittendum ipsum dominum mag. Matheum inter numerarios dicti collegii.
Item ad ipsi Dno Matheo dandum et solvendum pro ejus débita portione preeminencias, prerogativas et obventiones que ex doctoratibus et examinibus aliisque actibus in dictum collegium pervenerunt a dicto tempore mortis dicti quondam magistri Luchini.
Item condemnamus dictum Dnum priorem ad ipso domino magistro Matheo dandum et solvendum florenos duos monete mediolani ad computum soldorum triginta duorum imperialum per floreno. . . (omissisj.
Sub anno N. D. 1440, 3 julii. Actum in civitate Papise, videlicet in audientia episcopali.
[Bibliothèque R. de l'Université de Pavie. Cart. Robolini. Anno 140-3-1457, Pei^garnena N. 74.)
Lettre du duc de Milan aux prieur et docteurs du Collège des médecins de Pavie.
(12 mai 1445.)
Dux Mediolani, etc. Papie Anglierieque cornes ac Janue dominus. Gontingit interdum quod insignis artium et medicine doctor magister Johannes Matheus Ferrarius de Gradi, legens in nostro felici studio papiensi, pro cura juvenum nostrorum in Belreguardo residentium, ac etiam aliquorum de curia et familia nostra, a studio ipso, per aliquos non multos tamen dies, se absentât. Et quia non conveniret, dum servitiis nostrorum vacat, que nec minus utilia, nec minus grata nobis sunt, quam si in studio perseveraret, quod emolumentis, honorariis, comoditatibus, ac prerogativis studii carere deberet. Et eo minus, quia pro tempore absentie, substitutum dimittit lecture intendentem loco sui, declaramus, tenore presentium Intentionis nostre esse quod eidem magistro Iohanni Mattheo pro tempore hujusmodi absentie, sive alterius, sibi, mandato nostro, iniuncte nulla penitus retentio fiât, imo non aliter quecumque
emolumenla sive ex lectura, sive ex collegio provenientia percipial, quam si tn studio ipso conlinue resideret. Presensque urbi intéresse!., Mandantes venerabilibus dominis priori et doetoribus collegii artislarum dicti studii nostri, ac etiam universis et singulis aliis.ad quosspectat et spectabit quatenus declarationem ipsam nostram, presentesque litleras observent et faciant inviolabililer observari. Sub pena nostro arbitrio imponenda. Data Mediolani die duodecimo maij M CCCC°XL°quinto.
Marcolinus.
[Id. /(/. Fasc. N. 10 cartacco.)
Le même à Jean-Mathieu Ferrari.
(18-20 août 1446.)
Dux Mediolani Papie Anglierieque cornes ac Janue dominus.
Il duca Filippo Maria Visconti prega Giovanni Matteo Ferrari da Grado di voler recarsi a Parma perprestore le sue cure al — venerandux in Christo pater Dominus Th.presul Bononiensis — il quale si trova amraalato in detta città. Datato da Milano il 18 agosto 14i0.
Filippo Maria Visconti scrive a Giovanni Matheo Ferrari da Grado che il suddetto prelato é guarita e non occorre più quindi Topera sua. Datato da Milano il 20 agosto 1446.
{Id. M. Fasc. N. 79 cartacco.)
Preclaro et integerrimo artium et medicine doctori magistro Johanni Matheo de Ferrari is compatri optimo.
Papie prope ecclesiam sancte Marie carmelitarum.
Jésus Cum nuper colocandi te bona conditione in celebri studio Senensi oblata mihi facultas videretur scripsi ad te statim ductus singulari erga te benevolentia rnéa, compater optirae, sed quoniam fieri potuit ut eas literas minime acceperis. Has etiam adiieiendas putavi. Spero igitur si Hibi placuerit conductus eris opéra mea bono et honesto salario. Reliquum est ut mihi citissimo duplicatis litteris tuis signifiées mentem tuam. Utrum banc condicionem respuas an acceptes quam ego tibi omnino accipiendam existiim) propterea quod preclara admodum sit ea eivitas et giatissima bonis ac doctis viris habitatio nec ambigo vel bonitatis vel petite tue gratie non mediocri te ibi pretio fulurum, quod si nrecum sentis scribe de salario quod ultimum velis mihi tamen erit mire ut quantum amplius fieri possit tibi stipendium adsignetur ; si vero id
non placet omnino id etiam ipsum scribe alque intérim rem tacitam contine. Fac valeas cum nostris omnibus. Nos nunc bene omnes valemus Deo dante. Ex Ferraria VIII maij. (S. d.)
LODRISiUS.
Ild. Id. Fasc. iV. 19 cartacco.)
Réponse de Ferrari à Lodrisius.
Jésus Maria virgo Reddite mihi sunt littere tue frater optime, die ultimo maij obsignate Ferrarie die octavo, In rure Cassinablanca, ubi me cura familia recepi suspicione pestis, hodie Papiam applicui, ut fido nuncio responsivas commendarem. Accepi ex tuis rem non novam tamen summam tibi inesse in me benevolentiam et carilatem de qua re non tibi cumulativas habeo gratias ne tuebeneficentie et carilati diftidere videar ut in re nostra quid sentiam intelligas sic accipilo. Superioribus proximis diebus cum jam mihi oblata foret condictio, per venerabilem religiosum comunem patrem nostrum fralrem dominicum Catelanum nomine gubernatoris Bononie ut illuc modo vellem in honesta sede et decenti salario me conducere. Mediolanum adivi ut liberior principis licentia flerem, tandem causa exposita mea, renunciare fecit verbo magnifici Andrée Biraghi gratius sibi fore ut hic persisterem, promissitque se daturum futuro anno bonam mihi conductionem nihil tamen hucusque certi actum est unde et aduc liber sum, verum est quod tanta et talis ittineratio mihi natura debili futura esset laboriosa, verum ibi per honestatem vitam cum familia agere possem fortasls conductionem acceptarem. Si citato ideo precor id ultimum salarium quod mihi pro mercede impartiri volunt cum sede ordinaria ego ultimo vellem summam asendere ad ducatos quatuor centum quodque tamen in re ista astruxeris mihi quam raptim signiflcato ut in re mea caucius deliberare possim. Vale cum optimis pâtre et matre et filiolis, nos utique valemus. Si fortuna, fratri Dominico suprascripto occurreres, dicito, obsecro, ut causam meam Bononie non habeat desperatam, faciat conductionem. Postquam dominus Galeotus decessit qui meum in scribendo solatium erat et zucarum, precor tu partes suas suscipias.
Jo. Mat.
(Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)
Integerrimo viro ac probatissimo artium ac medicine doctori magistro Johanni Mattheo Ferrario fratri prestantissimo. Papie.
Jésus Reddidit mihi litteras tuas, compater suavissime,magister Stephanus Augustinensis theologus quibus ob acerbissimum mihi casum patrue
mortis brevissime respondeo. Spero a Senensibus babere poteris itt salarii quod luis lilteris exposisti cura sede ordinaria. Sed non video quomodo honeste hec tractari possint nisi certum habeamus animum tuum scribes, sed ambiguë, fortasse te conductionem accepturum,quamobrem statue tecum quod sis acturus et obfirma propositum, meque certiorem effice. Ego rem agrediar postea. Obtinebimus non dubito id salarii. Et preterea obraritatem medicorum exmedendi officio non médiocre tibi emolumentum accedet. Civitas est optima et ad bene beateque vivendum aptissima; nec le deterreat ilineris difficultas, nam ex Papia comodissime navis una domum tutum Bononiam usque provehil, Inde restât tridui tantummodo iterquod commodo tuo suscipere poteris. et ego fortasse ero tibi socius. Quod Bononiam cordi habeas non placet nisi fortasse velis gratis et sine premio laborare et tuis militaribus stipendiis promittuntur ab illis quidem honesta salaria sed solvuntur nunquam. Scribe ad me certissime duplicatas litteras et vale cum tuis; ego valeo et, licet interdum me cruciet patris casus, divina gratia et misericordia consolât et sublevat. Vale et semper vale. Ex Ferraria X1III junii 1451.
LODRISIUS.
(Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)
Probatissimo artium ac medicine doctori magistro Johanni Mattheo de Ferrariis compatri optimo,
Existente Papiam in Cassina Blanca.
Jésus
Optime compater. Bespondeam primis tuis ad me litteris in negotio conducionis tue per magistrem Stephanum theologum ordinis eremitarum et cum postea expectarem litteras tuas nihil ad me perlalum est. Ego autem animi tui incertus conductionem ipsam sollicitare non potui novissime autem oblate mihi suntlittere tue quibus affirmas binas alias ad me dédisse quarum nullas accepi et praeterea conductionem quam ego pridem tibi laudaveram amplecteris. Scio Senenses intérim de conductione tractasse cum aliis et quod pacti sint incertus sum. Agrediar tamen negotium magis quidem excipiendi animo quam explendi quando res adeo retardata est. Et prout successu certiorem te faciam. Est autem bis rébus magno impedimento sigillariorum perfida negligentia.
Vale nos valemus. Ex Ferraria XXIIII augusti 1451.
Lodrisius compater tuus.
(Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)
27 Octobre 1449.
Dux Mediolani, etc.
Domini episcopo papiensi et Universitati studii ibidem, necnon potestati referendario et thesaurario Papie.
Reverendissime in Christo pater ac dilectissimi nostri,
Per le grandissime et varie occupationi quale abbiamo averto et al présente abbiamo per la novitate nuovamente occorra non avano potulo attendere, ne poissiamo de présente alla reformatione de quello nostro studio cum quella mataritate et diligentia che nui variamo. Et perché mo el tempo da principiare ad leggere aciô li scholari non perdano el tempo, vogliame chel se lega generalmente per agni lanno ad vegnire como se é leginto per la passato, senza altra mutatione de lectura ne de salario. Excepto che cassiamo de la lectura sua de decretalle Messer Bartholomeo Azerho de Castelnuove et ad quella havemo deputato lo egregio dottore Messer Johanne Tomaso Morone de Milano cum salario de fîorini 300 l'anno in concurrentio de Messer Augustino Massaro de Castelnuovo et de Messer Jeromino Mangiaria de Pavia. Et casi voi referendario et texaurario fareti pagare et paghereti tutto lo studio ad modo usato in tempi debiti senja altra immertajione, excepta quella de Messer Tomasso corne dicto de sopra.
Ma perche siamo avixati per molti de quello studio, et per altri fide digni ancora, che sono de molti doctori che non leggono e fanno leggere per substiluti, altri ancora ce ne che non leggono per manchamento de auditori, et altri leggono ad suy famigli de caxa, o ad auno o due scholari conducti per amicitia o per pretio, il che non fa utile ne honore veruno ad quello nostro studio, et ad nuij é grandissimo danero et vergogna. Per le présenta lettere ordiniamo quale voliamo che habhiano forza de decreto, che non sia doctore veruno, o scholarô deputato ad lectura, che da mo inanci possia leggere per substituto in facultate alcuna, ijmo che luy stesso debbia leggere, excepto in caxo de urgente necessitate. Et non leggendo avero leggendo per substituto ut supra senja urgente necessitate, vogliamo perda il salario suo.
Similiter voliamo che quelli non legçeranno al continuo, como sono obbligati, ovvero che non haveranvo da sei auditori sopra, perdano etiam el loro taxato solito. El ancha questo voliamo che, vuy refferendario, li mettate ordine per via del Bidello, del chiavadore délie schole, li socramenti loro et de altri como ve parera, per modo che sapiate chi fora el debito, aciô sapiati ad cui fare ritenere li salarii. Li danari de le lecture che vacharano per li modi predeti habbiamo deputato ad un a nostra spexa per uno facto importantissimo al stato nostro. Et per vero voliamo che siano dati ad Honiforlo Sartirio nostro expenditore extraordinario, el quale ne faccia quanto gli abbiamo commesso circa el decto nostro bixogno.
(Ex autographio in archivio nationale Mediolani apud San Fidelem. Cartella segnata : Studio Universitd di Pavia.)
21 Avril 1451.
Êgregio artium et medicine doctori magistro Johanni Mattheo di Gradi.
In Papia Cito,
Dux Mediolani, etc.
Dilecle noster. Licet fidem non prebeamus iis qui referunt vos in sermonibus vestris gravare casum pestis in illa nostra civitatevigentis. Ex quo timor ceteris major incertitur. Nihilominus placuit ad vos scribere ut advertatis quonam modo de ipso casu loquamini et studeatis potius inducere homines ad bonam spem quam suspicione et metu terrere. Scitis namque que verba tanti extimantur quante auctoritatis sunt a quibus proferuntur. Et placet memineritis minime conferre statui nostro ut inter cives trepidatio inde causetur et malafamadecondicione civitatis pervulgetur. Itaque placet verba vestra dum mentionem de re facitis moderernini sicut speramus etnihilutique dubitamus vos pro singulari modestia summaque prudentia vestra facturum. Data Mediolani, die XXI aprilis MCCCCLI.
Raphaël.
(Id. Id. Fasc. N. 19 cartacco.)
14 Septembre 1451.
Spectabilii doctori tamquam fratri carissimo magistro Johanni Mattheo de Ferrariis de Gradi artium et medicine professori exhimio.
Spectabilis doctor tamquam frater carissime. Havemo molto volunteri intexo quanto ne ha scritto il nostro Illustrissimo Signore circa il facto delki lectura vostra. Ad la cui Excellentia havemo risposto tanto in compijmento in vostro favore quanto piû havemo possuto. Perhô tuti vi siamo affexionati per la virtute et benemeriti vostri. Et in specialita Messer Franchino sempre ha adopratore et parlato tanto coldamente per vuy quanto haverebe potuto fare per uno suo fatto proprio. Il per ché essendoli al présente accaduto uno pocho di graveza di fluxo, vi preghemq^ affecluosamente che il vogliati per ogni modo venire ad visilare perô li sera di gran consolatione et di grande giovamente la visitatione vostra. Et in questo ne fasiti grandissimo piacere a tuti quanti nuy siemo.
Data in Caravalle die X1I1I0 septembris MCGCC°L primo.
Ducale consilium secretum.
{Id. Id. Fasc. N. "9 cartacco.)
:joo
6 Décembre 1451.
Illustrissime) principi et excellentissimo domino nostro honorandissime domino duci Mediolani, etc.
Illustrissime princeps et excellentissime domine noster honorandissime. Post humilem recomendationem Lo egregio et célèbre doctore magistro Matheo da Gradi mandando de presenti ad la vostra Excellentia per lo facto de la lectura sua me ha richesto, lo vogla recomandare ad quella. Unde perché lui ha optima famade essere valehte et grato ad li scolari. Et invero da alcuni scolari in Pavia me stato dicto che sono venuti li principalemente credendo che magistro Johanne Matheo dovesse légère che quando havesseno saputo chesso non legesse forse non li sarieno venuti perô ad la prefacta Excellentia Vostra strictamente lo recommando. Data Mediolani die VI0 decembris MCCCC°LI°.
• fîdelissimus servitor Axgelus Sy.moneta.
(Id. M. Fasc. N. 79 çartacco.)
6 Mars 1452.
Le duc François Sforza à ses référendaires à Pavie.
MCCCCLII die VI martii.
Mandato spectabilis militis domini Bartholomei de Corigia, magisti i intratarum et camere possessionum acreferendarii civitatis et comitatus Papie, et in executione literarum ducalium tenoris subsequentis videlicet.
Dilecti nostri. Scripsimus vobis diebus superioribus ut nobili magistro Iohanni Matheo de Gradi artium et medicine doctori solvi faceretis super provisione anno presenti statuta magistro Johanni Antonio Sceve similiter artium et medicine doctori ex causa lecture medicine de mane florenos centum ratam pro rataprout bullete dicte provisionis dicti magistri Johanni Antonii curerint. Quod et autem per présentes iteramus et a vobis exequtioni mandari jubemus, verum quia constat nobis spectabiles dominos de conscilio nostro secreto ordinasse ut ultra predictos florenos centum dicto magistro Johanni Matheo modo predicto exolvendos alii sibi floreni centum persolvantur e Caméra nostro pro aliquali compensatione lecture anni presenti in quo conductus requerebatur. Et tamen lectura et promissio non extitit. Contentamur et ita volumus vobisque mandamus ut de denarii camere nostre prefato magistro Johanni Matheo dictos alios florenos centum quanto cicius fieri
poterit solvi et numerari faciatis. Data Mediolani die septimo februarii MCCCOLH.
Franciscus Sfortia Vicecom^s manu propria subscripsit.
Egregio et nobili domino Bartholomeo de Corigia militi referendario et Gracino de Pischarolo referendario generali nostris in Papia.
Det et solvat.
Johannes Franciscus de Zaciis dicti comunis thesaurario predicto.
Magistro Johanni Mattheo de Ferrariis de Gradi pro satisfacione promissione alias sibi per prefatos dominos de ducali consciglio secreto facte de denariis intrate ordinarie illustrissimi domini nostri presentis mensis marci libras centum sexaginta impériales.
Subscripsi.
Franciscus de Morbiis causa prefati domini referendarii.
Date.
Bartholomeus.
(Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)
Le duc de Milan au recteur de l'université de Pavie.
17 Juillet 1452.
Franciscus Vicecomes Dux Mediolani, etc.
Vacante ad presens lectura ordinaria medicine de mane in almo studio nostro papiensi ob mortem magistri quondam Antonii Guerre de Castronovo, Nos attente circumspicientes quem potissimum in ejus locum ipsi lecture preficeremus, que in ea facultate primaria est et doc^ torem exposiit qui doctrine acumine et longo artis usu excellât, animum nostrum convertimus in egregium doctorem artium et medicine» magistrum Johannem Matheum de Gradi cujus apud nos famé preconia cunctorum testimoniis celebrantur et ipsius etiam erga nos ardens studium et inconcussa fides est notissima. Quibus propterea efflcacibus moti de causis et ex ejus promocione optime consultum censentes felici illo studio papiensi nostro, harum série niemoratum magistrum Johannes Matheum ad ipsam ordinariam lecturam medicine de mane loco predicti magistri Antonii Guerre constituimus et deputamus ab hodierna die in antea usque ad finem presentis anni et deinceps usque ad et per totum annum proxime insequentem, cum eodem salario proeminentiis et prerogativis quod et quas memoratus quondam magister Antonius. percipiebat. Mandantes proinde venerabili domino rectori artistarum et medicorum, ac ceteris ejus facultatis doctoribus prefati almi studii nostri papiensis quatenus eumdem magistrum Johannem Matheum ad, possessionem antedicte lecture ponant et inducant et referendario nostro Papie quatenus eidem de salario quod antea assignatum erat et., dari consueverat magistro quondam Antonio, responderi faciat, et satisfieri pro tempore predicto. In quorum testimonium présentes fieri
jussimus et registrari nostroque sigillo roborari. Data in felicissimis castris nostris apud Tregnanum die XVII°julii MCCCCL0 secundo.
, Vincenti.
[Sigil. due.) (Id. Id. Fasc. N. 79 cartaceo.)
Sapienti viro domino Johanni Matheo de Gradiartium medicine doctori in Papia, Cito.
Dueissa Mediolani, etc. Papie Anghierieque comitissa ac Crémone domina.
Dilecte noster. Habet conferre vobiscum consilium nostrum secretum, super nonnullis tam commada vestraquam rem ducalis Excellente spectantibus. Quamobrem his receptis, curate quamprimum vobis commodum erit in hanc urbem ad prefatum consilium nostrum vos conferre. Data Mediolani die XXVIIII0 jvlii MCCCLTI0.
Vincenti .
{Id. Id. Fasct N. 79 cartaceo.)
Le duc de Milan aux membres de son Conseil privé.
[1451, 17 Agosto.]
Quando eramo acampati a Caravazo eonducessimo lo Egregio et famoso doctor de medicina Maistro Zohanne Matheo di Ferrary da Gradi et quatro altri doctory et li deputassimo a lezere nel felice nostro studio de Pavia per certo tempo. Et quando gliforono stati duy anni acomplacentia del Signor Misser Carlo al quale alhora haverissimo compiacinto in molto maior cosa, fo revocato da la lectura sua esso Maystro Zohanne Matheo se dolesse de questo, come de cosainhonestamente facta et nuy cognoscemo non poterlo fare de rasone. Pur per non despiacere ad esso messer Carlo et per tenerlo accarezato fo necessario havesse patientia. Adesso el dicto Maystro Zohanne Matheo è venuto da nuy et hame facto nova instantia d'essere remetulo al loco suo. Pertanto parendone honesta la richiesta sua si per rispecto de la promissa che gli fecimo quando lo eonducessimo come perche intendiamo che l'è più anticho et più excellente in quella facultà che l'altro ; considerato etiamdio che fo necessario cossi fare per importunità de Misser Carlo come è dicto, benchè lo facessimo mal volontiere, dicemo che quanto a nuy ne pareria honesto perle dicte rasone ch'esso Maystro Zohanne Matheo fusse remisso al suo primo loco. Nondimeno vogliati consultare tra vuy questa et avisarne del parère vostro. Ex Laude die XVII Augusti MCCCCLI.
(Dal Rerjistrodi missive ducali N. 6, foglio 115. del R. Arch0 di Stato in Mîtano.)
Décembre l'k-62.
La duchesse de Milan à Cicco Simoneita.
Sono informata che Magro Mateo de Gradi soleva avère per la sua ectura fiorini CCGC lo anno et questo anno passato li foreno sstrali lioidni C per certa causa et luy al présente demanda il pagamento complito et il consilio li responde che il Segnore non volesia stata aditione alchuna a quale si vogli lectura et luy dice che questa non ha aditione ymo he sallario intrégo de la lectura secundo il usato zo che demanda, zoè fiorini CCCC, e più dice che il dare de florini C° per il complimente de dicta lectura non fa danno a la caméra perché li sono in avanzo fiorini CCL per la lectura abandonata da Misser Jacomo dal Pozo. Per tanto prego la Sigria Vra vogli servare modo con il Segnore che il dicto Messer Mateo abij il suo pagamento complito, mi li sono molto obligata perche è stato compagno de Messer Antonio Guaner ne la mia cura et in quella del Conte Galeaz, et etiam mérita ogni bene per la sua sufficientia1.
30 Septembre 1454.
Nobili et experto artium et medicine doctori magistro Johanni Matheo de Gradi in studio felici nostro papiensi legenti. Cito cito.
Dux Mediolani, etc.
Dilecte noster, quia imposituri sumus ad presens supremam manum expeditioni rotuli anni insequentis, et rei vestre bene ac mature consulere capiamus, scribimus ideo vobis ut his nostris receptis litteris, rejecta omni mora, ad consilium nostrum secretum hue accelleretis ut cum présente sermonem habere possit super lectura vestra. Data Medioliani die ultimo septembris M CCCC°LIIII°.
(Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)
Vince.nti.
7 Mai 14:iG.
Spectabili ac eximio medicine doctori domino magistro Johanni Matheo de Ferrariis a Gradi.
Spectabilis et eximie doctor. Certiorati de suflicientia vestra, scripsimus Johanni Luxello ut, nomine nostro, vos roget dignemini cum mercede
1. Post-scriptum sans date appartenant à une lettre de la duchesse de Milan à Cicco Simonetta. M. Jacomo dal Pozo ayant quitté sa chaire en novembre 1452, on peut fixer à ce billet la date de décembre de la même année.
digna Januam proticisci, ut si, mediante auxilio Dei et vestri, dominus Franciscus de Vivaldis cognatus noster liberari ab ea egritudine qua in presentia tenelur, possit. Ob quod vos majorem in modum rogamus ut illud facere velitis et si ante mercedem vestram proficisci cupitisscripsimus etiam ipsi Jobanni ut vobiscum se conveniat. Si vero aliter contenti sumus nos erga vos de mercede ipsa se babere prout nobiles Manuel et Leonel de Grimaldis fecerint. Ex hoc sumus paratos in omnem ampli tudinem vestram.
Data Janue, die VII mai 1456.
Vestri.
JOHANXES DE NlGRO ET COSMUS ITALIANUS. {M. là. Fasc. N. 19 cartacco.)
[1454, 21 Marzo.]
Illmo Principi et Exmo Domino meo singularissimo Domino Duci Mediolani, etc.
Cito.
Illme Princeps et Exme Dome noster singme. Ad hore X havemo ricevute le littere de la Illma SigriaVra date heri ad hore iij per l'andare de li Spli Doctori Messer Magistro Johanne Martino da Parma et Mtro Johanne Matheo da Gradi phisici ad Mantoa per la cura de lo Illre Sigre Messer lo Marchese de Mantoa cum la alligata directiva a li predicti per parte de la Extia Vra. Sichè subito che l'haveno mandata et cadauno di loro ha risposto che de bonissimavoglia andaranno detratta lassando ogni altra cosa per obedire quanto gli comanda la Illma Sigria Vra, e perche adesso se vuole partire el Magro Messer Nicole Arainboldo per andare in zoso, a nuy tuti è parso bene cosi per sparmiare la spesa d'un altra nave la quale séria stata pur un bon pezzo admettersi in puncto como perché andaranno meglio et più presto Funo per l'altro. che siano andati de compagnia et cosi nunc se partiranno et faranno como gli comanda la Exlia Vra, ala quale humiliter se riccommandiano. Papie die XXVII Martii 1454.
Illme et Exme Dome Vrc Servitor.
Bartholomeus de Corigia, Gracinus de Piscarolo, milites cum recommandatione.
[1454, 24 Aprile.]
Illustrissimo et Excellentissimo Principi et Domino Francisco Sfortie Vicecomiti Duci Mediolani, etc.
Cum iamdudum Illustrissime et Excellentissime Princeps et Domine, unus ex nostris adeo graviter egrotet, ut ejus vitam quam propter plu-
rimas rationes multifacimus in magno periculo sitam esse intelligamus oravimus clarum artium et medicine doctorem Dominum Johannem Matheum de Gradi in papiensibus sludiis nunc publiée legentem ut ad curandum hune egrotum celeriter accédât, pollicentes illi eam mercedem quam ipse condignam judicasset. Nunc autem, cura videamus adventum ipsiusDomini Johannis Mathei, diutiusquam necessitati nostre convemat, retardari, statuimus opem Celsitudinis vestre in hac ipsa re confidenter implorare, orantes benignitatem vestram dignetur preno- " minato Domino Johanni Matheo iubere ut, amotis dilationibus ad nos confestim accédât, promittentes illi mercedem condignam ut' equum est. Quod profecto accipiemus loco beneflciis singularis, qui nos nostraque omnia Excellentiae Vestrae deferemus et commendamus. Data Janue die XXIIIIa Aprilis MCCCCLHII0.
Celsitudinis Vestrae deditissima farailia Spinula civitatis Januâe.
[21 Octobre 1455.]
Nobilibus et prudentibus viris referendario militi et tesaurario papiensi nostris dilectissimis.
Dux Mediolani, Franciscus, etc., etc.
Dilecti nostri. Confectum a nobis rotulum in subsequentem annum vobis mittimus hic insertum. Verum quoniam ultra jam taxatum in anno decusso salarium florenorum GGCC magistro Johanni Matheo de Gradi additi sunt eidem in présent! rotulo floreni alii L qua vacante anno superiore lectura Magistri Johannis Antonii de Avena, salarium quod ei de florenis T. taxatum fuerat, devolutum subinde fuit ex ordine illustrissime domine consortis nostre, ad hune Magistrum Johannem Matheum, et nos argumentuin expensarum propter incumbentiam nostram ad presens multiplicia onera declinare studeamus nullamque facere disponamus; volumus, et vobis expressius injungimus ut dihgenter advertatis et memoria teneatis, si casu aliquo vel per mortem, vel per absentationem, inde, vel revocationem alicuius doctons accidat vacare lectura aliqua, deputatum ipsi lectura et doctori salarium retineatis, Camerae nostrae remittendo; ita ut restitutionem integram consequamur pro his florenis L, vel quod ea rata que soluta repenetur; idque declarari volumus per vos doctoribus omnibus, ita ut pateat addimentum nullum facere hoc anno constituisse. Data Mediolani, die 21 octobris 1453.
Signala : Vincextius.
XX if
[1456, 6 Maggio.]
Illustrissime et excellentissimo Principi et Domino, Francisco Sfortie Vicecomiti, Duci Mediolani, Papie, etc.
Illmc et Exme Princeps et Domine. La grande divotione e fldelità la quale sempre ha portato et porto a la Illma Sigria Vra me fa presumere cum fiducia a quella ricorrere in le cosse le quale a me e a parenti e amici mei li quali sono sempre servitori di la Illma Sigria Vra scade bisognare e perche eli ascade che Franco Vivaldi mio stretissimo parente e lo quale reputo corao fratre già longo tempo è in grave infirmita per la quai cagione e li hisogna consiglio di valenti medici e avendo perô intesa la grande fama de lo spectabile Doctore misser maestro •lohanne Mateo da Gradi, lo quale leze in la vostra inclite cita di Pavia, mediante la gratia di Dio primo e dapoi li rimedij soi,spero che li debia fare bone fructo. E perche lo dicto maestro Johan. Mateo non si potria partire da Pavia per venire a Genoa, dovi si trova lo dicto Franco, senza licentia di la Exa Sigria Vra a la quale divotissime supplico che non solum li piaccia dare licentia, ma comandare che debia andare a Genova a medicare lo dicto Franco, lo quale è notabile e bone citadino e divofcissimo servitore di Illma Sigria Vra in la quale ho speranza e certa fede che la debia assentire a la deta mia requesta alo quale sera facto ogni suo debito como mérita ; et non più, salvo che semper mi racomando a la Vra Illma Sigria como divotissimo servitore di quella. Ex Saona die VL maij 1456.
Eiusdem Illmi Domi Vri Devotissimus Servitor,
OCTAVIAXUS DE VlVALDIS.
[1456, 21 Maggio.]
Magnifico tanquampatri honorandissimo Domino Cicho de Calabria Ducali secretario, metuentissimo, etc.
Magnifice et prestans Domine lanquam pater honorande. Heri ho ricevuto una vostra e cum quella un altra di quelo Illmo Principe e Signore nostro, per le quale ho inteso quanto di bona voglia e liberamente è piacinto a la prefacto IIIe Sigre intexa la mia riquesta che a la Soa Illa Sigria piacesse mandare a Genoa lo Sple maistro Messer Johan. Mateo da Gradi a lo quale per gratia de la Soa Illa Sigria mediante la vostra P. M. avea comisso che dovesse andare a Genoa a la curadel nobile Franco affine mio e quanto etiamdio per humanità e gratia de la Soa Extia in ogni altra mia cossa la quale mi fossi grata e se dignata di offerirsi ; non ascadendo farli altra risposta, prego la Mta Vra ch'ella si
degni di racommandarmi a quella e ringratiarla cossi de le offerte grate di la Soa Extia quanto che' lo abia ordinato che lo medico vada a Genoa la quai cossa m'è stato tanto grata quanto altra cossa la quàle potesse havere, ame non sarebe possibile poter satisfare a laclementia etoblatione de la Soa Extia cossi de la Mta V™ salvo cum la grande divotione e fidelitcà, la quale yo ho portato e porto a la Soa Illma Sigria e Mta Vra sempre offerendomi o ogni augumento e favore di quele aparigiato quanto alchuno fldelissimo servitore e cane di tanto Illm° Principe la gratia del quale semper de siderp, in la quale piacia a la Mtîa VPa volerrai mettere e mantenere... Ceterum costi niene Ambrosio Vicemala... (Ceterfs omissis :)
Ex Saona die XXI Maij 1456.
Eiusdem Magniflcentiae Vestre devotus tanquam films,
OCTAVIANDS DE VlVALDIS.
[13 Mai 1456.] ,
Spectabili viro amico noslro carissimo Francisco de Vivaldis, civi Janue. -
Spectabilis vir amice noster carissime. Havendo inteso per le spectabile domino Octaviano de Vivaldi vostro parente délia infîrmità vostra délia quale invero ne dole. Et intendendo che desiderati a la cura vostra lo egregio maestro Johanne Matheo da Gradi ; per compaciervi a cio che piutosto possiati recuperare la salute vostra, havemo scripto al dicto magistro Johanne Matheo, che ad ogni vostra riquesta, vengha li ad curarvi postponendo ogni cosa sicché poderitigli dare aviso del volere nostro et se per nuy se po altra cosa grata ad vuy et salutifera essendo... Data Mediolanie die XIII0 maj MGCGG0LVI°. Dux Mediolani, etc.
Giccus.
{Idem. Idem. Fasc. N° 79 cartacco.)
Copia literarum ducalium pro magistro Johanne Matheo directarum domino vicecancelario et domino priori medicorum.
Dux Mediolani, etc.
Venerabiles carissimi nostri. Noviter accepimus litteras ab eximio artium et medicine doctore domino magistro Johanne Matheo de Ferrariis de Gradi, in celeberimo illo gymnasio nostro legenti, quibus queritur ex eo quod dominis magistris Johannide Parma, Guidoni de.Crema etJohanni de Marliano sit unus llorenus pro quolibet examine artium
et medieine designatus, ipse vero nisi tanlummodo grossos quatuordecim ex examine hujuscemodi consequi, nec tamen id videtur cummemorare ipse dominus magister Johannes Matheus, sic est, natura sua, modestissimus, quia egre ferat quod prenominati doctores debeantsuum integrum florenum habere, sed quod nec ipse debeat in ejusceraodi prerogativa in détériore condicioné videri. Et plerasque aducit honestas rationes quas gratia brevitatis omittimus. Profecto nos nesciremus aliter cum ceteris forensibus in honorantiis prerogativisque illius collegii pertractari pro summa virtute sua et eximia peritia facultatis quam precipere profitetur.Itaque vos ortamur providere ut predicto magistro Johanni Matheo unus etiam florenus integer deputetur. Et quia propositus est unus modus qui fortasse dabit meliorem ad id agendum facilitatem videlicet quod ex denariis dictorum Dominorum abesse tôt accipiantur quibus veniat uni floreno integro ipsi magistro Johanni Matheo respondendo supleri. Intérim vos hortamur providere ut quod eo modo satisfiat voluntati requisitionique sue que nequit ulique nisi honesla censeri, vel alia quacumque via de qua ac prout vobis melius videbitur, quos nihil dubilamus scire ad multo graviora modum aliquem idoneum pro sua singulari gratia reperire, quosque speramus futuros semper optimos in quaque re virtuti ac meritis prenominati magistri Johannis Mathei fautores, verutntamen si quidcumque videretur obslare quominus honeste que scribimus perfici et executioni mandari queant, place t sumusque certe contenti a vobis reddi de eo litteris veslris certiores. Data Mediolani di IIII0 augusti MCCCC°LVII0.
VlXCEXTIUS.
Idem. Idem. Fasc. N" 79 cartacco.)
[1456,6 Giugno.]
Magnifico juris utriusque doctori Domino Angello de Arietto ducal auditori generali dignissimo maiori suo honorando.
Mediolani.
Magnifiée Domine maior honorande, Intellexi vos nuper scripsisse hic Domino Potestati Papie de querimonia apud vos facta per illos de Landulfis dicentes quod cognatus meus cum aliquibus in ipsos insultum fecit, quodvere falsissimum est, quorum mendaciis vobis quodammodo anuente, scripsistis ipsi Domino potestati quod super hoc cupiat informacionem quibus intellectis idem Dominus Potestas superstetit in execucione, et sic idem cognatus meus quotidie supplicantibus frustatur, quia fugivit fldeiussionem prestare cognato meo de non offendendo iuxta formam statutorum Papie et litterarum ducalium sub umbra e favore vestro in meum grave damnum et dedecus, quo satis adrairatus sum ac admiror. Nam scitis quod vos plene informatum reddidi de excessu illorum de Landulfis contra cognatum meum, facto tam per
dicta testium solemniter in scriplis deposila quam eliam per alios processus, ut veritas huius facinoris apud vos non lateret. Et si auxilium pelèrent a vobis in quo summe confîdo totaliter rejicientur. Quibus tamen fldem adhibere videmini, quo admodum doleo, magis tamen dolerem nisi tediosa importunitate illorum de Landulfis apud vos prestitisse cognoscerem. Quare vos rogo quantum valeo per illam spem meam firmam apud vos si a modo vobis favorem petierint eos placeat rejicere ne ius meum veniat ob injustitiamperiturum. Quod si feceritis ut certissimus sum, magnas gratias vobis debebo deditissimus, qui paratissimus sum adquelibet vobis gratissima. Valete.
Ex Papia die VI junii 1456.
Vester lotus
Joha.^nes Matheus de Gradi, Medicus
cum recomendacione.
[S. d. (circa 1458).] Supplicatio Domini Magistri Mathei ex Ferrarijs de Gradi. Illmo Signore, Intendendo el vostro fîdelissimo servitore Maestro Johanne Matheo de Gradi nel tempo che Vra Extia aliéna alcune sue terre che Jacomo et li fratelli de Eustachio citadini pavesi volivano comprare la squadra de Some de Lomellina cum le rasone e pertinentie sue et mero et mixlo imperio et totale jurisdicione, esso Maestro Joh. Matheo insieme cum alcuni altri cbe li haviano como hanno de presenti possessione et béni offerse de exbursare ad la Extia Vra tuto quello haveria possuto trovare da veruno altro per non havere superiorità de persona ' alcuna ultra quella Vra Extia. Il che intendendo dicti fratelli de Eustachio fra li altri Dom° Francisco suo nomine et fratrum, prego et per altri avisi fecero pregare assay dicto Mr0 Johanne Matheo non li volesse in questa cossa impedire offerendo et promettendo che ne ad luy ne ad soy massari non saria may dalo per veruno tempo impazo alcuno ni de imbotature ne altro carico et cossi rimaste paciente. Benchè de tal promessa non fusse facto scriptura alcuna quantunche sia stato observato per fin al anno proxime passato licet essi fratelli o agenti per loro hano in questo anno voluto strenzere dicto Mr0 Johan. Matheo et li suoy massari ad pagare imbotature et altri carechi et factoli robare et havendogliene facta lamenta pare mo non facino più stima de li facti suoy parendoli d'essere ben asegurali per havere havuto la venditade la Extia Vra.
Il perche supplica ad quella se digni providere che quello li è stato promesso lf sij observato et hoc per litteras patentes directivas ad ognia officiale ad quos spectat vel spectabit infuturum. S[cilicetjsia observato exempte lui et li suoy massari removendo ognia novitate facta et facendoli restituere tuto quello gli è tolto senza spexa alcuna a ciô non resti captatoper questa via como crede sij mente de la Excellentia Vostra a la quale se riccommanda.
h [1458, 2 Marzo.]
- [Al Duca di Milano.]
Ill™6 et Exme Princeps Dome Collendissime. Heri die primo de marzo hora quasi de disinaro receveti lettere de la Illma Sigria Vra per andare in contmenti ad visitare lo Magnifîco Signore Ser Michèle et in continenti per fare lo debito meo ad obedire me aparegiai andare et in soma ancor hora quasi vintiazonse a la Sigria Sua et el confortai asay prima per parte de la Illma Sigria Vra etiam offerando mi e tute mie forze et ingenio a la reductione de la sanitate sua etbrevemente ne pigliai bono conforte Ce'terum perche Vra Sigria desidera per mie littere intendere que speranza sià de la sua salute significo como me ha informato uno notabele doctore et medico Mro Gulielmo da Alesandria il quale cum dilligentia ha ateso a sua Signoria in nel passato et al présente atende za he di vin-titre che le infermo he da acto di in za solo he misso a lo lecto et in affecto'ha hanto continuamente etiam a lo présente dove disposicione cative cioè una febre continua colerica cum molta partecipatione de flegma cum excresencie perhôuno di più che l'altrocomo se po giaramente concludere per li accidenti ho inteso dal dicto Mro Gulielmo. La seconda si è una dispositione catarale che scorce côpiosamente dal cerebro et notevole parte za ne reclusa in nel pecto de grossa freda e viscoxa cum una tosse humida et insomma alo pronostico de la salute sua il suo caso essere molto tlmorosso maxime che le coniucto cum l'antiquitade su perche arguisse la sua febre havere anta grande cassone a indurla e con servarla perhô che la etade he molto humida he dice uno texto nostro : quod magnus est ignis qui in aqua non extinguitur : la passione catarosa etiam he periculosa perhô che è timoré che la natura non sia sufficiente ad expurgare la materia ne se po convenientemente attendere per la febre che contraria ha la cura del dicto cataro. Vero è che la virtude pare asay constante etiam luy asay se conforta et apiglia suffleientemente el cibo. Mi non gli mancarô cum ogni dilligentia inseme cum el dicto Mr0 Gulielmo et de di in di de lo processa farô aviso a la Siguia Vra a la quale supplico sia recommandato.
Ex Pozollo die 2° hora quarta noctis Marzy 1458 Eme Dis Vestrae Servitor.
Jo. Matheus de Ferrariis de Gradi, Medicus, etc.
[1458, 8 Marzo.] [Al Duca di Milano.]
: Illme; et Eme Princeps etc. Bom* mi colendissime, Como per le altre mie littere posteriore fece aviso ala lllma Sigria Vra ch'el Magco Sigre Sere
Michèle haveva havuto notabele et singulare melioiumento poso ia venuta mia si quanto a la febre si etiam quanto a lo cataro, le quale doe disposicione erano de tanta malicia che zaschaduna di quele sola faceva grande timoré di la vita et tan'o più era moleste quanto erano complicate inscmo maxime che la cura di l'una era impedimento al altra como per le mie prime ii Itère déclarai suffîcientemente et del dicto meglioramento contiiniamente he andato di bene in meglio : gli era solamente ristato uno pocho di febbre cumdebilitade de appetito et immondicia di lengua le quale cossa pur deveno signiflcatione et de alcuna materia che si ritteniva cligna d'esserre evacuada. Per tanto n'è parso ben facto ad expurgarne le reliquie de tutta la materia, azô non récidivasse de darge uno pocho di medicina lenzera. Et cosi questa matina l'a recenta et ha eduto notabelemente unde spero certitudinalmente che Sua Sigria remanera mondo de febre et da agni altra disposicione timorosa salva l'antiquitade sua et li accidenti seguitano dicta antiquitade. Per tanto Illmo Sigre mio, cum licencia di la Sigria Vra non siando la mia presentia più necessaria a questo caso intendo Ira duy o tri di retornare a Pavia per satisfare ad altre cosse per lo debito mîo non habiando altro in contrario da laSigriaVra, a la quate perpetuamente supplico gli sia ricommandato. Ex Pozollo die VIII Marcij 1458. Eccme Dis Yre Servitor,
Jo. Matheus de Ferrariis de gradi, Medicus, etc.
[1458, 3 Marzo.]
Illmo et Exmo principi Domino Duci Mediolani, etc.
Cito, Cito.
Illme et Exme Princeps Dome Collme. Per che in le altre lettere date die secundo del présente significai a la Illma Sigria Vra de grandissima dubietade et de débile speranza de la salute delMagC0 Sigrc Sere Michèle per le casone expresse in le dicte littere promettando de di in di de fare aviso a la Signoria Vra dil processo che vignerà. Al présente per consolacione de la Sigria Vra et etiam per mio debito debiando significare il vero. Aviso che re vera Sua Signoria per alcuni repari facti al caso suo ha hauto notabele meglioramento et appare vero convalescente si per parte de la febre si etiamdio per parte dil cataro che menazava grande timoré, el quale è molto minorato et Sua Signoria piglia grande speranza et si la natura continuera tri overo quatro di tal convalescentia como a facto questi dui di passati, io havero speranza non occurrando altra cossa impertinente al suo principale maie che Sua Sigria sera reducta a porto di salute avengadio che molto più tempo requirerà a la fortiflcatione sua maximamente per la debilitate za facta a se quodammodo naturale per la sua grande antiquitate.Pertanto Illustrissime
Signore mio, continuando il meglioramento como ho dicto non pariando a mi la presentia mia essere necessaria. Cum licentia di Signoria Vostra, Intendo fra quattro o vero cinque di de partirme non habiando altro in contrario perche forsi a Pavia tum per la lectura mia et utillitade de scolari benchè habia lasato che leza per mi Tommasso etiam per altre particulare cure in la citade de digne persone séria più necessario., Questo tuto dicoreduzandesiluy a la sanitate como jo spero continuando, ancora quattro o cinque di et più etiam si vederô necessitade al caxo suo et de la recevuta de le littere supplico da la Sigria Vra sia certificato a la quale perpetuamente supplico sia ricommandato. Ex Pozollo die quinto mensis Marcij 1458.
Eiusdem Excellme Domnis Vestre Servitor,