Livre II, titre XXVIL -^ De privilegiis ecclesiarum servandis
Imper. Léo Aug. Ericio {pour Erythrio) pref. pretor. Omnes qui ubique3. . .
* Léo Augustus. Generaliter sancimus, etc.. *
* Excerptum ex legibus, de privilegiis ecclesiasticis. ^Gonstantinus clericis salutem dicit. . .
* Deilràge zur Geschichte der Quellen des Kirchenrechts (Munster, 1862), pp. 86 et II.
^ Il est bon de faire observer ici que deux textes romains figurent dans plusieurs manuscrits (Vatic. , Reg. 987 et 1026 entre autres) de Polycarpus. au livre IV, mais non dans tous les manuscrits; ils n'ont pas été signalés par M. Hûffer. Ce sont les fragments suivants :
Hoc etiam cognitum nobis. . . c. 56, S i, Code I, 3; Justinien assure aux enfants la liberté d'entrer au monastère malgré la volonté de leurs parents.
Item lege in perpetuum valitura jubemus ut si quis sponsus. . . c. 56, pr.. Code I, 3 ; Justinien assure au fiancé ou à la fiancée la liberté de rompre les fiançailles pour entrer au monastère.
Ces deux fragments ne paraissent pas avoir passé dans notre collection .
3 33, Code I, 3, de episcopis et clericis.
'^ 5i, Code I, 3 : la constitution émane en réalité de Justinien. L'erreur a été commise par le manuscrit de Pistoie comme par celui du Vatican : elle provient donc vraisemblablement de l'auteur de la collection. Le texte du manuscrit du Vatican est très incorrect.
^ C'est la série de fragments de constitutions impériales reproduite dans la collection en 74 titres, n** 33-38, non pas d'après les sources, mais d'après Hincmar, Opusc.y XXIX pro Hinmaro Laudunensi episcopo, éd. Sirmond, t. II, pp. 3 18 et ss. Notre auteur a emprunté cette série soit à la collection en 7^ titres, soit à celle d'Anselme de Lucques, IV, i3 et ss. , soit à celle dite Polycarpus, III, ip, 18 et s.
Lex. Impera tores Valentinianus et Marcianus Aug. Privilégia que à generalibus...^
* Lex Archadius et Honorius Aug. Théodore Pref. Pretor. Si quis in hoc genus sacrilegii... ^
Lex. Justinianus imperator. Plane quedam constitutiones sunt personales... 3.
Lex. Maneant jura prestita episcopis... *.
Lex... Possessimes ad religiosas domos pertimentes... ^.
Lex. Si quis in nomine Domini Nostri Jesu Ghristi hereditatem reliquerit... ^.
Lex. Si quis in nomine martirum hereditatem... '^ .
Lex. Si quis post episcopatum vel ante consecrationem voluerit proprias res...^.
Lex. Nullam diminutionem patiantur ecclesiastica jura... ^.
Lex. NuUus episcopus pro rébus ecclesie sue executionem . . . *^.
Lex. Si imperator commutare voluerit... *^.
Et après quelques fragments canoniques :
* Ex libro Institutionum Justiniani. NuUius' autem sunt res sacre et rehgione... Papinianus [rejscripsit ^^.
Titre XXXVIIL — De pr'wilegiis monasteriorum.
Ex Novelia. Non liceat parentibus... ^^.
Item. Non liceat parentibus... *^.
* 12, Code, I, 2, de sacrosanctis ecclesiis . 2 lo, Code, I, 3.
^ Institutes, I, 2, 6.
^ Epitome Jaliani, oog. Cette citatioQ et les sept suivantes sont empruntées à Placide de Nonantula, liber de Honore Ecclesiœ^ n*** lôg-iôB. ^ Epitome, 5io .
« Ibid., 5i4.
7 Ibid., 5i5.
« Ibid., 43i.
^ Ibid., fin du c. 4^2 .
'0 Ibid., 473.
^* Résumé du c. 32, Epiiome Juliani.
^^ 8, Institutes, II, i, de divisione reram . ^ Epitome Juliani, 488 .
'^ Ibid., 489.
Item. Nemini liceat in posterum cujuscumque monasterii venditionem... i.
Imperator Gonstantinus. Si qua bénéficia... -. Justinianus. Ex non scripto... ^. Etpaulopost. Ea veroque... *.
Titre XXIX. — De monachis.
* Ex novella Justiniani. Si quis in monasterium consecratus fuerit. . .^
Titre XXX. — De virginibus.
* Imperator Jovinianus. Si quis, non dicam rapere, sed attentare tantum. . . ^.
* Ex novella Justiniani impera loris. Si quis rapuerit vel sollicitaverit vel. . . ''.
Titre XXXI. — De tricennali possessione .
* Prescriptio Romane Ecclesie. Ex novella Justiniani imperatoris. Presens constitutionibus jubet sacra tissimam... ^.
* Item ex eisdem. Neque decennii... ^.
* De invasoribus violentis. Imperatores Valentinus {sic) et Theodosius et Archadius Aug. Si quis in tantam furoris... *^.
* De eadem re. Ex libro Digesti. Sive autem corpore sive animo... non ex intervallo sed ex continenti ^^.
* Epitome Jaliani^ 42 .
^ 4, Code^ Ij 23, de diversis rescriptis.
3 Institates^ I, 2, lo.
'* Institutes^ I, 2, ii ; parait donné seulement par le manuscrit de Pistoie.
^ Epitome Juliani^ i8.
6 5, Code^ I, 3.
' Epitome Juliani^ 493 .
* Texte très corrompu de V Epitome Juliani^ 44.
^ Epitome Jaliani^ 5ii : donné seulement par le manuscrit de Pistoie : cf. Ghiappelli, op. cit., p. 249.
'0 7, Code, YIII, 4, undè vi.
** I, SS 24-29, Digeste, XLIII, 16, de vi et de vi armata^ et 3, S 9, eodem : cf. Hiifler, op. cit., pp. 89-91.
Titre XXXII. — De accusatione.
Imperat. Dioclicianus et Maximianus Camerio. Invitus agere vel accusare nemo cogatur ^
Vient ensuite le fragment suivant : ^
(( Nunc admonendi sumus magnam curam egisse eos qui jura sustinebant ne facile homines ad litigandum procédèrent, quod et nobis studio est, ideoqueeo maxime fieri potes t quod temeritas tam agentium quam eorum cum quibus agunt modo pecuniaria pena, modo jurisjurandi religione, modo metu infamie coercerentur. Ecce jusjurandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur. In primis quod actor ità juret: Hanc calumniam quam movi Metellonon calumpniandi animo, sed existimatione bonam habere causam, nec in tota hac causa gratia dilationis aut calumpnie aut vexandi adversarii probationes a Metello meo adversario exigam. Sic Deus adjuvet... Post reus ità : Ego putans uti bona instantia ut ad contradicendum venio, nec causa dilationis aut calumnie nec vexandi adversarii causa. Hac {pour hoc) à Martonico (pour Marlino) adversario meo requiram. — Patroni causarum ità jurent, quod omni quidem virtute sua omnique(!), quodjuste et verum existimaveri[n]t, clientibus suis inferre procurent, nichil studii relinquentes quod sibi possibile est. Sic Deus. . . »
Si cui preses provincia susceptus (suspectus). . . ^.
Si quis apud presidem provincie injuriam. . . *.
2 Ce fragment est fait d'un passage des Institates de Juslinien, pr. et S i, [nst.j IV, 16, de pœna temere litigantiain (du début jusqu'au mot defertur) ei ensuite, d'une formule de serment qui se trouve à la fin de la première constitution apocryplie de Justinien publiée par Fitting [die laHitalionenglossen des Gualcausas, Berlin, 1891, in-8*'. p. 137] et avant lui par Klenze [Zeitschrift fiir geschiclitliche Rechtswissenschajl^ VIII, p. 35o]. La formule était juscpTici incomplète: elle s'arrêtait dans les éditions aux mots ad contradicendum venio (Fitting, pervenio)^ nec causa ; l'obligeance inépuisable du R. P. Ehrlé, qui a bien voulu transcrire pour moi la fin du texte, me permet de la compléter.
•^ Epitome Jaliani, 249-
* Ibid. , 2 5o.
Si quis cum clerico... *.
Superest ut de officio judicis. . . 2.
Imperator Léo: Pacta que contra leges. . . ^.
Titre X XXIII . — De jadiciis etjudicibus .
* Ex septimo libro Codicis Justiniani. Cessante quoque causa peremptorii edicti . . . *.
* De eodem. Si, ut proponis, preses provincie. . . ^.
* De eodem. Ea que statuuntur. . . ^.
* De eodem. Cum non voluntatis tue... '^ .
* De eodem. Constitit in quacumque causa... ^.
* Ex eodem. Neque suam neque decessoris sui...^.
* (Ex eodem). Sententiaque dicta fuerit. . . ^^.
* Ex eodem. De eo qui pretio depravatus. . . ^^ .
Theodosius imperator Augustus. Omnes itaque cause que vel pretorio jure... ^2.
Viennent ensuite un extrait de S. Grégoire : In Moralibus : Qui sine peccato est..., et un fragment d'une décrétale du pape Innocent P"" : Innocentius Rafo . . . Grave non oportuit. Puis : Imper. Archadius et Honorius Vincentio pref. pretor. Galliarum. In criminali negotio rei forum... ^^.
' Epilome Jaliani, 298. Quelques membres de phrase sont omis : 1° depuis Ubi episcopus jusqu'à inseratur ; 2** depuis ità tamen jusqu'à numerandum. Le texte est complet et même additionné d'une phrase parasite dans Gratien, C. ti, Q. i, c. 45 et 46.
^ Pr., Institates, IV, 17, dé officio judicis.
3 6, Codcy II, 3^de pactis.
* 2, Code, VII, 43, Qaomodo et quando jadex . . .
5 5, Code^ ibid.
^ 7, Code y ibid.
■^ 10, Code^ ibid.
^ I, Code y VII, 49, de pœna judicis qui maie judicavit.
^ I, Code^ VII, 5o, sententiam rescindi non ppsse.
10 3, Code^ VII, 44, de sententiis ex periculo recitandis^ dernière phrase de la constitution.
n 2 Code^ II, 49, de pena judicis.
*2 Ce texte provient de la constitution de Constantin à Ablaviiis, i, C. Th., de episcopali judicio : cf. Placide de Nonantula, c. i56.
'^ I, Code, III, i3, de jurisdictione omnumjudicum.
Après trois chapitres empruntés aux ouvrages des Pères, on trouve enfin ce fragment qui termine le titre de judiciis : Alexander imperator Aurelie : Ea que advocati... *.