TOT, ET FINIT PAR LUI DONNER DE SES NOUVELLES

Imprimée dans Pétri de. Vin. Eplst., lit». III , cap. xxxix. — Collationnée avec le manuscrit de Paris 455 fonds Saint-Germain-Harlay.

Fateor, pater, quod juste redarguor, sed injuste condemnor; eatenus verumtamen justiciac nota porrigitur, quatenus efficacia justae petitionis extenditur quam subsequentis objectio defensionis elidit. Sed et tolerandus est fîlius si peccavit, et paternae decet condemnationis mole non obrui.quam, licet appellationis lima prompte non lateret , supportationis tamen rcmedio reverenter évitât. Etenim quod in tacilurnitate filialis obsequii expergefacla memoria paternae dilectionis obstupuit, quam in oblivionem unius pauperis filii sed devoti , oblectamenta nobilium et sublimium amicorum delinimenta seduxerant, stupentem palrem natura cogente non arguo, si somnolentus à filio voluit per frequentis vocis instantiam excilari. Grudelis tamen et impia conditio* sequeretur, si

1 In cod. condempnatio.

severi palris judicium filius sentiat, quem justa timoris allegatioprotegit, et ignoran tiapaternaevoluntatisexcusaf. Quieti tamen natura, non homine terminum imponente, evigilalus est pater, filium pavidum et tacitum invenit, ac lacté paternae dulcedinis prae somni longiludine sitientem confortât, pavidum famelicum educat, sed tacenfem accusât et paterna pietas reverentiamarguitfilialem . Confortatus filius loquitur, timoris exceptione se protegit redargutus, sed tamen a pâtre non respuit nutrimentum. Sufficitne vobis istud , o pater , quod causam vestram ego ipse qui notor , pietate justifico ; quod me timoris ac reverentiae solum exceptione defendo; quod condemnationis paternae scntentiam filiali supportatione devito. Dicet forte pater: Non sufficit; sed mentem exigct a filio meliorem, ut forte culpam fore conliteatur ubi culpa non subest. Quidfaciam? cedam patri, culpam confitebor et dicam : « Peccavi, pater, in coelum et coram te. » Sed ut scelus omne proscribam, negligenter me habui, luxuriose tamen non vixi: sacra paternae reverentiae nullo meretricio pollui , quanquam obsequium filiale praestare devotius, prout pater existimal, debuissem. Vestra, pater, est vinea, et si digneinini non velle contrarium vestra dicetur; ad vineae vestrac palmites seu radiées nuila corruptionis inixtura pervenit : nullum saporem alteravit insitio: nuila colorem alteritas variavit. Talem vindeiniam habetis ex vinea, qualem plantationis materiam contulistis. Causamini, pater, quod vinea vestra botros in débita quantitate non afferat, quod arefacta sit vinea; respondeo: Et vos curmanum subducitis cultui, et fonlis irrigui copiam denegatis? Causamini privignum in filio, demeritum in alumno; respondeo: El vos cur lactis dulcedinem alumno subtrahitis, et cur in filium ita crudeliter novercatis? Excusationibus vestris et incusationibus meis manum vestram sonmolentam et debilem a scripturaabducitis propler morbum. Utinam, cliare pater,

nec mihi fuisse! hactenus somnolents, nec aliis expedita; sed ut vidi frequenteret providi, doinûtavit baec filio, sed aliis cvigilavit. Super his omnibus, pace data , petiistis quod nullo praetextu excusationis proposito , prosperum statum meum (si tamen castra sequentem sequerctur prosperilas) et principalia principis nunciarem. Durum et impossibile petitur, quod me vestra redargutio sic prostratum, sic jacenteminvenerit, sic relinquat, ut ad increpanda patris eloquia non resurgam. Pacem propterea nobis dare possumus invicem; sed nullatenus ego mihi et cordi meo, quin doleat, et oculis quod non fleant, dum subreptum mihi patris animum video et caussam ignoro. Vinea mea quid fecit vobis? vel vestra potius, quod irrigationcm ejus ad aliam, quae demum vobis lambruscas afleret, transtulistis ? Denique quantumeunque dolentis ingenio dolor et doloris materia subtrahat voluntatem , imperio tamen patris obediam, et epistolae, quae postquam totam Germaniam circuivit , tandem ad me novissimo mense Augusto fatigata pervenit, respondeo quod corpore valeo: labore tamen continuo laboro dum inter Gharybdim et Scyilam , inter Gardinaiium scilicet et Lombardorum astutias, navicula lîlii tumidis lluctibus faligatur. Cesarea gesta magnilica vos epistola principis fréquenter edocuit, cujus cbartam scribentis lilii manus nudam et vacuam aliquando tetigit, et ingenium virgiuem defloravit.

LETTRE ü’CN ANONYME A PIERRE DE LA VIGNE, POUR DEMANDER LA RÉCOMPENSE DE SES SERVICES.

Inédite, publiée d’après les manuscrits de Paris 455 fonds Saint-Gerinaiii-Ilarlay, et 4042 ancien fonds latin, et d’après le manuscrit de Middlehill 8390.

Mirae probitatis et magnae industriae viro P. de Vinea, etc. Nullius rei eventus adeo mentem laedit quam qui

post exhibitionem operum ad irritum spein deducit. Ego quidem quia super omnia concupivi grata vobis servicia exhibere quibus possem vestram favorabilem graliam obtinere, vobis féliciter apud Faventiam commorantibus, sponte et ab aliquo de vestra familia non rogalus vestram vineam introivi, in qua diu laborando usque ad vestrum felicem reditum diei et aestus pondus suslinui, et patris familias divinum denarium non accepi. Yerumtamen si multa a vestra memoria elabuntur, aliquatenus non admirer quum multis arduis esse convenitvos intentos 1 . Inter alia tamen quae humeris vestris incumbunt, memores existatis ut remuneratione aliqua respicere me velitis!

LETTRE DE PIERRE DE LA VIGNE AU PATRIARCHE d’AQUILÉE , POUR LUI CONSEILLER I)E QUITTER FAENZA ET DE SE TRANSPORTER DANS UN LIEU PLUS SALUBRE.

Publiée dans Martènc et Durand, Ampliss. collect., t. Il, col. 1178, 1179, n« lx. — Collationnée avec les manuscrits de Paris 455 fonds Saint-Germain-Harlay et 202 Notre-Dame, ainsi qu’avec le manuscrit de Middlehill 8390 où se trouve la rubrique : « Petrus de Viuea patriarche Aquilegiano egrotauti in curia , consulcns ei quod ad locum salubriorem se transférât,».

Gadat super Faventiam fulgur et pcrflet eam spiritus procellarum , cujus pestilens mora coegit patrem curiae , virum circumspectum et anliquis patribus dignum, ad nostrorum institutionem temporum praeservatum, a nostri praesentia et consolatione consortii removeri. Pereat illius civitatis memoria et in eam ros vel piuvia non descendat in qua fons noster irriguus status et salutis habitae detrimenta concepit. Ilarusipsam inhabitet incola, quin polius relegatio publica filiarum eam lugeat desolatam in qua

1 In cod. 455 nitentes.

reipublicae pater coepit langoris incentiva sentire quae ad remotiora loca remediis indigent balneorum. Vadat ergo pater a finibus istis; vicina , quæso, provincia Marca salutein admoveat, et procuret sibi commoda in illis partibus expectata salutis, quibus

N'ullus in orbe magis radiis perlucet amoenis.

Nonne videtis , bone pater, ranas suis turgere paludibus quae suam videntur hominibus ingerere corruptelam? Ex ipsa quoque terra vaporem corruptionis consuevit emergere, quae corpora delicata corrumpit cujuslibet sexus et aetatis, nocivam confiniis peslem afferens et diversa aegritudinis incommoda moraturis. Colligitur ergo per evi-' dentes conjecturas ab incolis quantum cavcri valeat ab exteris et timcri conversatio religionis, qualiter intendere debeat ad recessum cujus praesentia continuatis proprii corporis incommoditatibus élaborât. Nec reor inutile fore consilium hominetn locis pestilentibus insuetum ad salubria loca se transferre, ubi sperata voti incoluinitas cum oportunitate loci et cum clementioris aeris bencficio naturae proveniat et paterno statui congaudeat expectatio filiorum. Confortetur igitur ex mutatione loci viri robusti complexio et patrias oras hilariter adeatis in quibus vos lac educavit infantiae et Minervae cultus cdocuit et promovit adultum ; ibi sub acqualitate poli, temporis vernante temperie, intirmitas quae incuinbit in omni suo genere cursum* inventât, sicut expedit patienti; propter quod nos, vobis prius salubriter rcstitutis, laetilicabitis filios qui etsi passo compati mur, révéra cum patiente langores nostros ex aequo non indigne portamus, praestolantes in brevi summo desiderio relîci vestrae resumptae rumoribus sanitatis.

' Incod. 202 risum. Forsitan terminum.

LETTRE DE PIERRE DE LA VIGNE SLR SON RETOLR A LA COLR APRÈS SES NÉGOCIATIONS A ROME (1243).

Publiée dans Pétri de Fin. Epist., lib. III , cap. vii.

Praeteriti laboris angustias, quas palienlibus nobis liactenusinvida Romasuascrat, cum variae voluntates Imperio semper varientur, et actus Viterbiensis nequitia suggerentepericlum et laborcm dealpibus Lombardiae, denovo gustavimus ; quibus , divina clementia quae fessis dat requiem , licet ipsas per regni refrigerium crederemus reprimere, superatis, ad curiam prosper reditus nos reduxit incolumes, ubi de vestris renovari successibus expectamus.

SUPPLIQUE DITE LAMENTATION, ATTRIBUÉE A PIERRE DE LA VIGNE. LE MINISTRE DISGRACIÉ ACCUSE DE SA CHUTE L’iNGRATITUDE DE SES ANCIENS AMIS; IL S’ADRESSE A L’EMPEREUR, QUI EST POUR LUI L’IMAGE DE DIEU, QU’lL APPELLE SON MAITRE ET SON PÈRE, ET DONT IL IMPLORE LA MISÉRICORDE.

Nous avons établi ce texte important d’après le manuscrit de la Bibliothèque impériale 4625 A, fol. 95 verso, ancien fonds latin, en le comparant avec le manuscrit de la même bibliothèque 8630, fol. 23, 24 , qui est malheureusement incomplet ; mais nous avons trouvé d’excellentes variantes , qui rétablissent le vrai sens de cette pièce , dans les manuscrits suivants : Bibliothèque de Trêves, n» 34 , fol. 129 verso, 131 recto : <. Conquestio miserieP. de Vineis». — Bibliothèque de la ville de Leipzig , répert. I, n° 20, fol. 222 : a uitima epistola Pétri de Vineis. Conquestio ejus miscrie. » — Université de Leipzig, n° 1267 ■ « Qucrimonia P. de Vineis postquam fuit cccatus ab impcratorc. » — Fonds de Saint-F.mmeran à Munich. E : LXII, lib. I, n» 23 : « Conquestio Pétri de Vineis quando fuit cecus, quod pessime sibi retribuitur ab his quibus benefecerat. >. — Bibliothèque de Breslau, class. IV, n° 102. Sans rubrique. — Bibliothèque de Closter

ncubourg, n“ 734, fol. 1 : « Epistola Pctri de Vincis ad dominum papam. » — Bibliothèque de Vienne , fonds du prince Eugène n° 9 (476), lib. VI , il» 35 : » Epistola Pétri ad papam. Implorât gratiam et ereptionem de muitis miseras quibus cxtitit involutus. » — Manuscrit du prince Fitalia à Païenne , fol. 48 à 53 avec cette rubrique : « Lamentatio Pétri de Vineis dum erat in carcere imperatoris. Qui redit ad niliiluin qui fuit ante nihil. »

Aperi labia mea, Deus, et tenebras loqucntis illustra ut sit el'lieax sermo meus et ad audiendum aures demulceat atidiloruin. Sparge rorcin tuae gratiae supplicanti; infunde vocibus unctionem ut qui in cursu praesentis vitae atteritur de tua gubernationc laetetur. Intret in conspectu viearii tui sancti isla quae offertur oralio et te desupcr inspirante, in oratione hujusmodi miserationis plenitudineni prosequatur. Prolixa doloris mei pagina nova tangat corda fidelium, et qui patientis fletu non fleclitur, ad coinpaliendum supcrnae pietatis affectibus excitetur. Eram dudum fama dives et abundabam in prosperis; eram prae principibus in patria singularis, cuinquc mihi in statu fragili nil deesset et fortunae fallacis evenlus me ad forlia roboraret, direxi oculos fallaces ad grandia et irnpetu cœepi petere potiora. Sic quod, cum cor appetendo calesccret et ad dignitatum regimen ambitiosus animas aspiraret, mox fortuna ad casum asperitatis accendit, mox ad certamcn attrahit, mox ad tentationes innumeras excitât, ut vel tentationum jaculis ilium torquendo confoderet vel eum sibi per improvisa cerlamina subjugaret, quaelaqueum tetcnditut aspiranti sperata sublrabat et idem ad habita de caetero non recurrat. De parvis tandem vocalus ad grandia, de inflmis ad excelsa promotus, illic inveni poculum amaritudinis ubi suraere speraverain somnum pacis et ibi ferculum felle mixtum ubi reciperc decrcveram incrementa virtutum. Propterquod dies facti suntmihi obnoxii, menses vacui et horae instabiles status mei. Oderunt me mei

iniquo odio et statuerunt insidias in obscuro; illi paraverunt pedibus meis laqueos qui comedebanl mecum hactenus panes meos; illi obtulerunt mortis in calice poculum quos dudum praefeceram sine prece; subtraxerunt mihi conjuncti gratiam et abstulerunt subditi illara modicam quam oblinueram praelaturam. Defeci in cursu currentium, et comparatus suni cineri et redactae sunt cervices in lutuni. Inopinatis casibus conteror et dics mei transeunt quasi cursor. Abbreviatus est dierum meorum terminus et tempora mea praetereunt quasi fumus. Multiplicata sunt vulnera et decreverunt vitae meae tempora velut aqua. Yirtus mea quasi nebula deletur; spes non subsistit, mutor facie, dolore lorqueor et ad praeterita quasi navis transiens non revertor. Yita paulatim déficit, et residuum erucae sub brevi locusta consumit. Adhuc in auribus meis terroris est sonitus , adhuc altoniti sunt oculi cordis mei, adhuc dolor loquentem afficit et ilium plaga pestilens non relinquit; adhuc malediccntes circumdant me lanceis et transligunt viscera jaculis pungilivis; adhuc addunt vulnera super vulnus ut fiat in amaritudine luctus meus. Concepi eniin dolorem quasi parturiens, scd est semper coram oculis meis plaga recens. Confractus sum quasi vas fîguli, et adhuc non cessât laqueus inimici. Ex fletu vultus intumuit et spiritus tristis angustiantis ossa siccavit. Per singulas noctes infestât me lectulus meus; turbant somnos curae, sunt infestac vigiliae horis singulis vitae meae, esus horribilis, potus tristis, ludus exaspcrans, visus gravans, incessus pestilens, status laedens. Nube visus obducitur, et auditus prae doloribus impeditur, tactus frémit, et odoratus non discernenda discernit. Mens pungitur, caro dissolvitur, animuscniciatur, et cor meum non caret onere cuncta desiderans in dolore. Educunt pleriquc sagittas de pharetra, verbera super oleum mo-

liçntes; addunt verba ironica dicentes : « Hic littus inaniter bobus arat, dum locum in paradiso ecclesiac sic expeclat. » Sedentes in insidiis perturbant itinera gradienlis, detrahentes mihi nocle non donniunt et in occulto latibulo ad oceasum languentis se abscondunt. Excitant in oculis meis pulverem et super vestes proprias mittunt sortent. Expectat mens noxia quod cadat humérus de junctura, sperans quod ramus ab arbore praecidatur. Cernunt quod transeunt dies mei et quod non sit qui sanet vulnera conlurbati. Lux patientis extinguitur, ignis doloris accenditur et afflictionis asperilas augmentatur, tanquam non sit qui opern conférât et qui jacenti dexteram suae miseralionis impendat. Cogitationes variae succedunt in me eo quod non est qui eripiat a languore. Sinit languidum medicus et non sanat unctionibus vulnus ejus; mens in di versa rapitur et eliam propria non sanatur virtute. Cor jugiter fatigatur, virlus indeficiens non redditur trcmulo et non est qui misereatur et conférât alimenta. Non inveni in sylvis siliquas : invadit inedia costas meas. Non inveni in mari pisces nec in fontibus aquas dulces. Non inveni in portu pacem nec etiam tutam in tranquillo littore stationem. In pratis herbam non reperi, umbrain in vallibus non inveni, non farinant in cistartiis et oleum in lecythis. Perdidi virtutes solitas et siti perii secus aquas; amisi cordis dulcedinent et dcfeci frigorc juxta ignem. Intuentur me obliquo oculo seniores et dérident me continue juniores, et corrodit reliquias aliénas in turbine qui consuevit propriis abundare. Et sic qui speraveram vitasse tenebras, adhuc tenebrosas video vias meas. Per hoc itaque malecredentes quod oriantur spinae pro ordeo et tribuli pro frumento, fel pro balsamo et vappa contemptibilis pro clareto, expectant quod lugeat ille qui premitur et quod ei esca desiderabilis denegetur. Expectant quod in spc-

ratas cadat insidias et pro ipso in domo domini non sit panis; expectant quod pro illo qui est consumptus angustia, in dominica vinea non sit uva; expectant quod deiiciat mentis oculus et pro eo in domo domini non sit cibus. Expectant quod adhuc claudicare debeat in suis semitis qui yinctus est funibus paupertatis. Expectant quod a casibus non eripiat pauperem qui justo judicio judicat totum orbem. Expectant quod cadentem non erigat, eo quod ilium asperitas doloris inclinât. Recogitent qui mala cogitant quando pullis corvorum negavit escam qui in altis habitat et firmat fundamento stabili totam terram ; quando servis suis rorem negavit gratiae qui servat ostiis suis mare; quando negavit pauperi elemosynam qui respicit terram et tremere facit eam; quando non tluit in sitientem fons fontium et in egente non eget qui tenet in sublimibus principatum. Revolvant secum qui talia in cordibus meditantur quando Petrus petra Ecclesiaeet janitor coeli illos repulit quos vocavit et eos deseruit quos assumpsit, quando petentes gratiam a Cbristo ab ipso passi sunl in pelendo repulsam, quando perdiderunt mercedem laboris et operis petentes subsidia pietatis, quando ejus vicarius, pater orbis, inhumanus extitit creaturis, quando in mundi hujus statu inslabili non est secutus vestigia Dei sui, quando non peperit quod concepit, quando quod incepit non line desiderato conclusit. Quis post Petrum sic petra fortitudinis extitit ? Quis sic pro fidci Christianae defensione pugnavit? Quis sic sancti institutor est ordinis, quis sic sectain diligit novae prolis? quis sic educat providos? quis sic exaltat cgenos? quis sic curam gerit pauperum? quis sic placet per opéra pia régi regum? quis sic in omnibus viis suis opéra pietatis exercet? qui me reddit inopem et molestiam corporis efficit sufferentem? Consurgat ergo pater, quasi fulgor meridianus ad vcsperam

et sacro sanet medicamine plagam meam, miserationis suae expandat radium ut respirem cum rcputaverim me consumptum, et quo magis status est ambiguus, co alterius patris fiat provisione securus. A pâtre factum [tic) vocatus est filius et in ipsa vocatione consumpsit tam propria quam stabilia et mobilia fratris sui. Pius sermo de patris peclore procédât et in me hora vespertina clarescat. Alii senescunt tempore, ego autem senui non diulurnitate temporis, sed dolore. Tollat mortis amaritudinern clemens pater et umbram producat in lucem. Non est incurabiiis dolor meus ut eum sanare non valeat pia manus. Laetabitur si ille subsidia misertus porrigat cui plaga pestilens nunc occurrit. Recedet umbra cmn subito prorumpet aurora. Respirabit servulus cui miserebitur ejus dominus, nec privetur sanctae pietatis subsidio adhuc positus in obscuro , nec rclinquatur in tenebris subditus custodiens vias ejus. Qnousque conférai pulsanti gratiam, ab ejus sacris pedibus non divertam. Roboretur bracbio fortitudinis qui factus est viribus imbecillis; qui pudore grandi deprimitur, non absque paterno munere moriatur. Quis est qui cogit amnes ne defluant et fontes uberes ne decurranl? quis est qui tegit solem ne splendcat et patrem ne fllio rorem suae benedictionis impendat? Ergo cesset obstaculum ut caritas perficiat opus suum.

LETTRE n’iNNOCENT IV A PIERRE d’aTINO , POUR QU’iL SE FASSE RENDRE UN BÉNÉFICE DONT JEAN , NEVEU DE PIERRE DE LA VIGNE, S’ ÉTAIT EMPARÉ (15 OCTOBRE 1248).

Inédite , publiée d’après le manuscrit de la Bibliothèque impériale 4039 ancien fonds latin, lettre 441.

Magislro Petro de Atino scriplori nostro, canonico Atinalensi, rectori ecclesiae sancli Marciani de Atino Soranae diocesis. Cum sicut nobis significare curasti, bonae inemoriaeL. episcopus Aquinas ecclesiam sancti Marciani de Atino tibi auctoritate felicis recordationis G. papae praedeeessoris nostri duxerit conferendam , in contradictores vel rebelles excommunicationis sententiam proferendo tuque in ipsius possessione diu fueris pacifica et quieta, nos tuis supplicationibus inclinati, quod super hoc ab eodem episcopo factum est ratum et gratum habentes, dictam ecclesiam tibi auctoritate apostolica confîrmamus et per scripta praesentia committiinus, non obstante quod canonici de Atino post collationem hujus queindam ex ipsis de ipsa ecclesia investisse ac eam cum J. judicis Pétri de Vinea nepole, qui pro eorum se gerebat praeposito, auctoritate propria communi inensae postmoduin temerc députasse etid juramento Armasse dicuntur ; quae etquicquid aliud de ipsa ecclesia vel bonis ejus in tuum gravamen et pracjudicium fuerint praesumpta, nulliusdecernimuscxistere flrmitatis. Nullus igitur, etc., nostre confirmationis et constilutionis, etc. DatumLiigduni, idus octobris, anno vi.

Dati sunt ei super hoc conservatores abbas Casemarii et prior sancti Dominici Verulani et Sorani diocesis « ut ipsum non permittant contra confirmationis et constitutionis nostrae tenorem ab aliquibus moleslari. Quod si non ambo, etc. Daturn ut supra*.