Lettres · .VIRTVTE DVCE,[3] .COMITE FORTVNA.[3]
Apud Gryphium Lugd.
1532
Clariſſimo doctiſſimoque viro
D. Gotofredo ab Eſtiſſaco
Malleacenſi epiſcopo
Franciſcus Rabelæſus medicus,
S. P. D.
vm anno ſuperiore Monſpeſſuli aphoriſmos Hippocratis, & deinceps Galeni artem medicam frequenti auditorio publice enarrarem, Antiſtes clariſſime, annotaueram loca aliquot, in quibus interpretes mihi non admodum ſatisfaciebant. Collatis enim eorum traductionibus cum exemplari græcanico, quod, præter ea quæ uulgo circumferuntur, habebam uetuſtiſſimum, literiſque Ionicis elegantiſſime caſtigatiſſimeque exaratum, comperi illos quamplurima omiſiſſe, quædam exotica & notha adieciſſe, quædam minus expreſſiſſe, non pauca inuertiſſe uerius quàm uertiſſe. Id quod ſi uſquàm alibi uitio uerti ſolet, eſt etiam in medicorum libris piaculare. In quibus uocula unica, uel addita, uel expuncta, quin & apiculus inuerſus, aut præpoſtere adſcriptus, multa hominum milia haud raro neci dedit. Neque uero hæc a me eò dici putes, uelim, ut uiros bene de literis meritos ſuggillem, εὐφήμει γάρ. Nam eorum laboribus & plurimum deberi arbitror, & me non leuiter proſeciſſe agnoſco. Sed ſicubi ab eis erratum eſt, culpam totam in codices, quos ſequebantur eiſdem neuis inuſtos, reijciendam cenſeo. Annotaciunculas itaque illas Sebaſtianus Gryphius calcographus ad unguem conſummatus, & perpolitus, cùm nuper inter ſchedas meas uidiſſet, iamdiuque in animo haberet priſcorum medicorum libros, ea qua in cæteris utitur diligentia, cui uix æquiperabilem reperias, typis excudere, contendit à me multis uerbis, ut eas ſinerem in communem ſtudioſorum utilitatem exire. Nec difficile fuit impetrare, quod ipſe alioqui ultrò daturus eram. Id demum laborioſum fuit, quod quæ priuatim nullo unquàm edendi conſilio mihi excerpſeram, ea ſic deſcribi flagitabat, ut libro adſcribi, eoque in enchiridij formam redacto, poſſent. Minus enim laboris, nec pluſculum fortaſſe negocij fuiſſet, omnia ab integro latine reddere. Sic quia libro ipſo erant quæ annotaueram altero tanto prolixiora, ne liber ipſe deformiter excreſceret, uiſum eſt loca duntaxat, ueluti per tranſennam, indicare, in quibus Græci codices adeundi iure eſſent. Hic non dicam qua ratione adductus ſim, id quicquid eſt laboris, tibi ut dicarem. Tibi enim iure debetur quicquid efficere opera mea poteſt : qui me ſic tua benignitate uſque fouiſti, ut quocunque oculos circumferam, οὐδὲν ἢ οὐρανὸς ἠδὲ munificentiæ tuæ ſenſibus meis obuerſetur : qui ſic pontificiæ dignitatis, ad quam omnibus Senatus Populique Pictonici ſuffragijs aſſumptus es, munia obis, ut in te, tanquàm in celebri illo Polycleti canone, noſtrates epiſcopi abſolutiſſimum probitatts, modeſtiæ, humanitatis exemplar, ueramque illam uirtutis ideam habeant, in quam contuentes, aut ad propoſitum ſibi ſpeculum ſe, moreſque ſuos componant, aut (quod ait Perſius) uirtutem uideant, intabeſcantque relicta. Boni itaque omnia conſule, & me, quod facis, ama. ἔρρωσω, ἀνὲρ εὐδοϰιμώτατε, ϰαὶ εὐτυχῶν διατέλει.
Lugduni Idibus Iulij, 1532.
Lugduni, Apud Gryphium, 1532.
Franciſcus Rabelæſus
D. Almarico Buchardo,
Conſiliario Regio, Libellorumque in Regia Magiſtro.
abes à nobis munus, Almarice clariſſime, exiguum ſanè, ſi molem ſpectes, quodque manum uix impleat : ſed (mea quidem ſententia) non indignum, quod, tum tuis, tum doctiſſimi cuiuſque in tui ſimilium oculis ſe ſe ſiſtat. Id eſt, L. illius Cuſpidii Teſtamentum ex incendio, naufragio, & ruina uetuſtatis, fato quodam meliore ſeruatum, quod hinc diſcedens eiuſce modi eſſe cenſebas propter quod uadimonium deſeri uel ad Caſſiani Iudicis Tribunal uocari poſſit. Neque uero tibi id uni priuatim manu deſcribendum putaui (quod tamen ipſum optare potius uidebare), ſed prima quaque occaſione excudendum in exemplaria bis mille dedi,… ne diutius neſciant qua priſci illi Romani, dum diſciplinæ meliores florerent, in condendis Teſtamentis formula uſi ſint… Exſpecto in dies nouum libellum tuum de Archicectura orbis, quem oportet ex ſanctioribus Philoſophiæ ſcrinijs depromptum eſſe… Lugduni, pridie Nonas Septembr. 1532.
S. P.
A Ieſu Chriſto Seruatore.
eorgivs ab Arminiaco, Rutenenſis Epiſcopus Clariſſimus, nuper ad me miſit Φλαουίου Ἰωσήφου ἱστορίαν Ἰουδαιϰὴν περὶ ἁλώσεως ; rogauitque, pro ueteri noſtra amicitia, ut, ſi quando hominem ἀξιόπιστον nadus eſſem, qui iſtuc proficiſceretur, eam tibi prima quaque occaſione reddendam curarem. Lubens itaque anſam hanc arripui, & occaſionem tibi, Pater mi Humaniſſime, grato aliquo officio indicandi, quo te animo, qua te pietate, colerem. Patrem te dixi, matrem etiam dicerem, ſi per indulgentiam mihi id tuam liceret. Quod enim utero gerentibus uſui uenire quotidie experimur, ut quos nunquam viderunt fœtus alant, ab aërisque ambientis incommodis tueantur, αὐτὸ τοῦτο σύγ᾽ ἕπαθες, qui me tibi de facie ignotum, nomine etiam ignobilem, ſic educaſti, ſic caſtiſſimis diuinæ tuæ doctrinæ uberibus uſque aluiſti, ut quidquid ſum & valeo, tibi id uni acceptum, nî feram, hominum omnium qui ſunt, aut aliis erunt in annis, ingratiſſimus ſim. Salue itaque etiam atque etiam, Pater amantiſſime, Pater decuſque Patriæ, litterarum adſertor ἀλεξίϰαϰος, ueritatis propugnator inuictiſſime. Nuper reſciui ex Hilario Berthulpho, quo hîc utor familiariſſimè, te neſcio quid moliri aduerſùm calumnias Hier. Aleandri, quem ſuſpicaris ſub perſona factitij cuiuſdam Scaligeri, aduerſùm te ſcripſiſſe. Non patior te diutiùs animi pendere, atque hac tua ſuſpicione falli. Nam Scaliger ipſe Veronenſis eſt, ex illa Scaligerorum exſulum familia, exful & ipſe. Nunc verò Medicum agit apud Agennates, uir mihi bene notus οὐ, μὰ τὸν Δι’ εὐδοϰιμαθεῖς, ἔστι τοίνυν διάϐολος ἐϰεῖνος, ὡς συνελόντι φάναι, τὰ μὲν ιατριϰὰ οὐϰ ἀνεπιστήμων, τ’ ἀλλὰ δὲ πάντῃ πάντως ἄθεος, ὡς οὐϰ ἄλλος πώποτ’ οὐδείς. Eius librum nondum uidere contigit, nec huc, tot iam menſibus delatum eſt exemplar ullum ; atque adeo ſuppreſſum puto ab ijs, qui Lutetiæ bene tibi uolunt. Vale ϰαὶ εὐτυχῶν. Lugduni, pridie Cal. Decem. 1532.
Tuus quatenus ſuus,
Franciscvs Rabelæsvs,
Medicus.
Gaiges du medicin nouueau medicin au lieu M Pierre Roland lequel ſe nomme M Francoys Rabellet.
amedy XV iour du moys de feburier l’an mil cinq cent trente deux.
…Plus payé au medicin du preſent hoſpital pour ſes gaiges de troys moys aſſauoir nouembre decembre & ianuier dernier paſſez à raiſon de quarante liures par an dix liures.
Sabmedi dix ſeptieſme du moys de ianuier l’an mil cinq cent trente troys.
…Plus payé à M Francoys Rabellais medecin du preſent hoſpital en deducion de ſes gaiges à luy deuz deſpuys la fin du moys de ianuier MV XXXII la ſomme de vingt ſept liures tournoys.
Sabmedy dernier iour du moys de feburier l’an mil cinq cent trente troys.
…Plus payé au medecin du preſent hoſpital pour ſes gaiges cinq eſcus vallans vnze liures cinq ſols.
Sabmedy premier iour du moys d’aouſt l’an mil cinq cent trente quatre. Semble que les gaiges du medecin ne ſont que de XV liuvres
…Plus payé au medicin du preſent hoſpital pour ſes gaiges ou en deducion diceulx la ſomme de vingt cinq liures tournoys.
Sabmedy XIII iour de feburier l’an mil cinq cent trente quatre.
…Plus payé à M Francoys Rebelleſe medicin du preſent hoſpital la ſomme de quinze liures tournoys en deducion de ſes gaiges à luy accordés par meſdits ſeigneurs les conſeillers.
e dimanche XIIII feurier MV trente quatre en loſtel dieu apres diſner maiſtre Charles medicin a fait requeſte pour auoir la charge de medicin dudit hoſpital au lieu de M Rabellaiſe qui ſeſt abſenté. M Pierre du Caſtel a fait pour luy ſemblable requeſte, Maiſtre Canape a fait ſemblable requeſte pour luy.
Le mardy XXIII feurier MV XXXIIII en loſtel commun apres diſner..... Leſdits ſieurs conſeilliers ont mys en termes de pourueoir d’vn medecin à loſpital du pont du Roſne au lieu de maiſtre Rabelays qui ſeſt abſenté & a habandonné ledit hoſpital ſans aduis ne prendre congé auſſi les requeſtes faictes tant de la part de maiſtre Charles que de maiſtre Canape & maiſtre du Caſtel car les vngs eſtoient dopinion dy pourueoir & de proceder à eſlire l’vn ou l’autre les autres que lon deuoit atendre iuſques apres Paſques ſe ledit Rabellays viendrait ou non. Eſt ſuruenu ledit ſieur Humbert Gimbre conſeillier auquel a eſté demandé ſon opinion ſur ce que deſſus lequel a dit & opiné comme ſenſuit :
Ledit Gimbre a opiné & dit quon y doit pourueoir & qu’il y a eu aſſez temps pour y auoir penſé. Pour les requeſtes quon luy auoit faictes ſon intention eſtoit deſlire & nommer ledit maiſtre Charles neanmoings pour ce que depuys monſieur de Montrotier qui donne chacun an audit hoſpital III liures tournoys & plus faict grande requeſte & inſtance pour ledit maiſtre du Caſtel attendu auſſi que le moindre des deux eſt aſſez ſuffizant il donne ſa voix & eſlit ledit maiſtre du Caſtel.
Sieur Iacques Fenoil pour ſemblables cauſes & affin de ne diuertir ledit ſieur de Montrotier du bien quil faict audit hoſpital auſſi monſieur Vauzelles ſon frere de l’amour qu’il porte & biens quil faict audit hoſpital a donné & donne ſa voix audit maiſtre du Caſtel comme bien ydoine & ſeuffizant.
Ledit Pierre Durand a dit que lon doit ſuperceder dy pourueoir iuſques apres Paſques car il a entendu que ledit Rabellays eſt à Grenoble & porra reuenir.
Ledit de La Porte dit quil neſt requis y pourueoir ſi promptement ſans y bien penſer.
Monſieur Iehan Guillaud dit que lon doit bien y penſer.
Ledit Rochefort eſt bien dauis atendre & quil vouldroit bien ſcauoir laduis de monſieur de Montrotier.
Ledit Camus a dit quil ſeſt bien lintencion dudit ſieur de Montrotier qui fait grande requeſte & inſtance pour ledit maiſtre du Caſtel & quil a ſceu des medecins & apoticaires que ledit du Caſtel eſt tres ſouffizant pour auoir ladite charge & luy donne ſa voix.
Ledit Guillen ſen remet à la pluralité des voix.
Ledit Maniſſier eſt dopinion de ny pourueoir pour le preſent.
Ledit Doulhon en concluant pour la diuerſité des opinions a continué la matiere iuſques à ieudy prochain au conſulat & entredeux chaſcun y penſera.
Le vendredy V mars MV trente quatre en loſtel commun… Leſdits ſieurs ont procédé à eſlire vng medecin pour le ſeruice du grant hoſpital du pont du Roſne au lieu de maiſtre François Rabellayſe medecin qui ſeſt abſenté de la ville & dudit hoſpital ſans congé prendre pour la deuxieſme foys & ont tous d’vne voix eſlu maiſtre Pierre du Caſtel docteur medecin aux gaiges toutesfois de trente liures tournoys à laquelle ſomme de XXX liures ils ont admoderé les gaiges anciens qui eſtoient de quarante liures tournoys & pour ce lont fait venir & luy auoir declaré ladite eſlection il la acceptee auſdits gages de trente liures tant quil plaira au conſulat lequel a promis & iuré de bien ſeruir leſdits pour es diligemment & loyaument faire ſon ſeruice.