‹ Abailard et Héloïse; essai historique par m. & mme. Guizot, suivi des lettres d'Abailard et d'HéloïseChapitre 40 sur 54 · LIB. H DE VIT A SOLITAMA · texte numérisé non relu

LIB. H DE VIT A SOLITAMA

IIV* S1ÈCLK.

Jungam , inquit, tôt veteribus philosophis unum recentiorem, nec valdè scmotuni ab jetate nostrA ; quàm rectè ncsfio, sed apud quosdani, ut audio, suspecta» fidei, et

:H8 TESTIMONIA VETERIM.

profectô non humilis ingenii , Petrum illutn cui Ataelardi cognomen est, qui, ut in historiâ suarum calamitatum longft oratione ipse meminit, invidiœ cedens, solitiidinis Trecensis abdita penetravit : etsi non sine magno undiquè studiosorum conventu, quos ex multis urbibus sibi solîtario discipulos doclrinae celebris fama contraxerat ; sine requie tamen optatâ, quam sibi radicitùs tenax livorodiumque convulserat.

TRADUCTION

A tous ces anciens philosophes j'en ajouterai un moderne, et qui vivait à une époque peu éloignée de la nôtre, un homme dont l'orthodoxie, à tort ou à raison, fut quelquefois révoquée en doute, mais dont le génie, à coup sûr, n'est point ordinaire ; je veux dire le fameux Pierre, surnommé Abailard. Ainsi qu'il le raconte lui-même dans la longue lettre qui contient l'histoire de ses malheurs, poursuivi par l'envie, il s'enfonça dans la solitude aux environs de Troyes : et ce ne rat pas sans entraîner après lui un immense concours d'hommes studieux, que sa grande réputation de science fit affluer de toutes les villes dans sa retraite. 11 ne put cependant réussir à trouver le repos qu'il cherchait ; la jalousie tenace et la haine de ses ennemis en avaient à jamais ruiné les fondements.

TR1TBÈME, ABBÉ DE SPANHE1M.

Petrus, dialecticus Parisiensis, dictus Abselardus, natione Gallus : vir in seculari philosophiA eruditissimus, et in

divinis Scripturis nobiliter doctus Claruit sub Conrado

imperatore III, anno Domini mcxl.

TRADUCTION

Pierre, dialecticien de Paris, connu sous le nom d'Abai-

TESTIMONIA VETEKIM. 349

lard; originaire de France : homme profondément versé dans la philosophie séculière, et qui porta toute l'élévation de son

génie dans l'interprétation des saintes Écritures Illustre

sous l'empereur Conrad III, Tan du Seigneur 1 1 40.

AMBOESIUS.

M.EFATIO APOLOGBT1CA PftO PETRO ABALARDO.

XYf SlfecLB.

Non solùm Polyhistor, et scientiarum omnium encyclopaediâ instructus, et omniscius; sed et phUosophorum , et theologorum coryphœus et in suo génère prîneeps, primusque theologiae scholasticae seu disputatrieis auctor créditas, undè illa? Nominalium et Realium sectae. De quo Samson Rhemorum Archiepiscopus cum suis suflraganeis, dùm eum ad Papam déferrent , retulerunt nihil esse quod eum lateret, sive in profundo maris, sive in excelso supra : qui in promptu de universâ philosophie, de mathematicis et etiam de qusestione quâlibet respondebat; qui invitatus à condiscipulis , ut in obscurissima? Ezechielis prophétie interpretatione spécimen ingenii ederet, impetrato brevis noctis spatio, toti academiae se admirabilem praebuit. Quibus experimentis constare arbitror tan ta Àbœlardum fuisse ingenii pernicitate et dexteritatc, ut potuerit in quâlibef scientiâ, prsesertlm vero in ea quae aliarum regina dicitur, brevi tempore multùm profecisse , et ad metam pervenire... etc.

Heloissa verù, ut altéra Susanna aut Esthera, pulchra et Deum timens, vetustissimos illos Hommorantios légitima agnatione contingens, canonici Parisiensis non notha,

350 TESTIMOMA YKTEMU.

sedneptis, Psalmos hebraïcè personare ab încunabults docta , clarum sexfts sui sidus et ornamentum , très îllas linguas, necnon mathesin, philosophiam et theologiam à viro suo edocta, illo solo minor fuit : in quA tentas ingenii dotes, prudentise, pietatis, patientia?, humilitatis, virtutumque omnium, et pudicitiae chorus illustrabat, quani religiosè coluit post brevem et furtivum aliquot mensium justi connubii usum, viri sui etiam immerito exsecti et absentis amantissima : ut dubites, plusne exemplo matron i s an virginibus profuerit, vel cùm Argentoliensibus, vel cùm Paracletensibus prœfuit. Si ad matronale decus, ad linguarum aut Scripturarum cognitionem inspicias, alteram Paulam ; si ad custodiam perpetui pudoris, morumque asperitatem, Eustochium videre videberis: quani épiseopi quasi filiam,abbates sororem ,laici mat rem diligebant; ità ab omnibus in cultti et admirât ione habita, ut cùm vir ejus invidiae et calumnia» telis premeretur, livor in eâ ejusque moribus non invenerit quod dente Theonino carpere posset. Ejus Epistolarum facundiam simul inspexi, ut Fidise signum simul probavi ; ingenii verô acumen , magnumque in sacra* Scriptural Patrumque lectione profectum satis indicant Problemata illa, sive Dubia, quae. domino suo praeceptori, et conjugi in Scriptis proposuit discntienda : quee qui attenté legerit, agnoscet esse verum quod ab Aristotele est vulgatum , non minus esse difficile quaestionem benè ponere, quàm benè solvere. Prœtereo quàm subtiliter haec heroina divo Bernardo abbati in Paracleti cœnobio hospitanti , etsi ille parùm candide de Abaelardo sentiret, satisfecerit percontanti, cur in Orationis Dominiez publicâ recitatione verba illa usurparet, panem nostrum supersubstantialcm , cùm caeterae Ecclesiae vulgo quotidianum dictitent; illa contra, Graecorum discretione fulta, quorum, ut ait Ambrosius, auctoritas major est, so-

TESTIMOMA VETEMM. 351

luiri MattlisBi textum adduxit, tov kotov ^jxwv tov éirwuttov, mahiitque translationem ex hebra»o, quàm propriœ lingua» seripturam sequi, prout videre licet EpistolA V 9ecundi libri, qnsp est ad eumdem I). Bernardum. Félix, ô nimium felix eonjugum par, et benè concordans in dissimili fortunâ matrimonium, nec ipsà in morte divulsiim, si ille tàm benè lîvoris in&ultus, quàm illa in sequiore sexu declinare potuisset! Odivina viri uxorisque ingénia, omnibus doctrinis excultissima, quibus nec pnrcedens «pvum, nec sequens ulla alia protulit adaequanda ! Etsi vero Heloissa tan ta fuerit manauetudine ut nullus unquàm malevolentia? jacula in eam ausus fuerit eontorquerc, nullus ejus mansuetudini obstrepere, tamen quàm multa dictu gravia, perpessu aspera in illani irruisse putamus : eîim illa per latus viri, quem toto amabat pectore, sœpiùs sit petita, icta, et quasi transfossa : in suo corde sa?pè perpessa est quicquid in sponsi terrestris famam et corpus potuit lividorum et inimicorum malevolentia et crudelitas. Quse spretis hujus mundi blandimentis, sese totam consecravit Jesli Sponso cœlesti, suA sponte carnem propriam crucifïgens ; femina verè fortis et similis pmdentibiis, quas Evangelium mémorat sibi multis operibus pietatis prospexisse, ne deficeret oleum in lampadibus. Batava Syren scripsit ad virgines Colonienses sub nomine Machabarorum consecratas, comparationem virginis et martyris, asseritque veram continentem minimum abosse à martyre; quùd martyr patiatur à carnifice csedi carnem suam, virgo vel continens quotidiè mortificat carnem suam, ipsa sui quodammodô carnifex. Martyr tradit corpus suum, virgo vel vidua subigit, et in spiritûs servitutem redigit, domatque. Ea certè aptari possunt nostrae Heloissœ, quœ concupiscentiis, opibus, deliciis, fastui, luxui, gemmis, purpura, voluptatibus in hAc vitA renunciavit, nihil amans in hoc steculo, mortua

352 TESTIMONIA YBTBBIM.

mundo, soli vivens Cmusto, cujus ut stringeretur amplexibus, columbinos edebat gémi tus, precibus, psalmodiis, sacra lectione, silçntio, jejuniis, piis occupationibus corpus in servitutem redigens, quod in continente non minus est laudabile quàm in virgine, cùm major sit virtus placitis abstinuisse bonis. Licèt contra sentiat Hieronymus difliciiiorem videri pudoris custodiam in virgine, qiwe quod non est experta, majus et suavius esse suspicatur.

ETIENNE PÀSQCIER.

Page 1