TRITHÈME, ABBÉ DE SPANHEIM

Petrus, dialecticus Parisiensis, dictus Abselardus, natione Gallus : vir in seculari philosophie eruditissimus, et in

divinis Scripluris nobiliter doctus Claruitsub Conrado

imperatore III, anno Domini mcxl.

TRADUCTION

Pierre, dialecticien de Paris, connu sous le nom d'Abai-

TESTIMONIA VETEBUM. 349

lard, originaire de Fiance : homme profondement versé dans la philosophie séculière, et qui porta toute l'élévation de son

génie dans l'interprétation des saintes Écritures Illustre

sous l'empereur Conrad III, l'an du Seigneur 1140.

AMBOESIU.S.

PR.KFATIO APOLOGETICA PRO PETRO AB.ELARDO. XVie S1ÈCLK.

Non solùm Polyhistor, et scientiarum omnium encyclopaediâ instructus, et omniscius; sed et philosophorum , et theologorum coryphœus et in suo génère princeps, primusque theologiae scholasticae seu disputatricis auctor créditas, undè illae Nominalium et Realium sectae. De quo Samson Rhemorum Archiepiscopus cum suis suffraganeis, dùm eum ad Papam déferrent , retulerunt nihil esse quod eum lateret, sive in profundo maris, sive in excelso suprà : qui in promptu de universâ philosophie, de mathematicis etetiam de quaestione quâlibet respondebat; qui invitatusà condiscipulis , ut in obscurissimae Ezechielis prophétise interpretatione spécimen ingenii ederet, impetrato brevis noctis spatio, toti academia; se admirabilem praebuit. Quibusexperimentis constare arbitror tantâ Abaalardum fuisse ingenii pernicitate et dexteritate, ut potuerit in quâlibet scientià, praesertim verô in eâ quae aliarum regina dicitur, brevi tempore multùm profecisse , et ad metam pervenire... etc.

Heloissa verô, ut altéra Susanna aut Esthera , pulchra et Deum timens, vetustissimos illos Mommorantios légitima agnatione contingens, canonici Parisiensis non notha,

350 TESTIMOÏSFA VETETU M.

sedneptis, Psalmos hebcalcè personare ab incunabutul docta , clarum sexûs sui sidus et ornamentum , très illas linguas, necnon mathesin, philosophiam et theofogîam à viro suo edocta, illo solo minor fuit : in quâ tantas ingenii dotes, prudentiae, pietatis, patientiae, humilitatis, virlutumque omnium, et pudicitiae chorus illustrabat, quain religiosè coluit post brevem et furtivum aliquot mensium justi connubii usum, viri sui etiam immérité exsecti et absentis amantissima : ut dubites, plusne exemplo matronis an virginibus profiierit, vel cùm Argentoliensibus, vel cùm Paracletensibus praefuit. Si ad matronale decus, ad linguarum aut Scripturarum cognitionem inspicias, alteram Paulam ; si ad custodiam perpetui pudoris , morumque asperitatem, Eustoehium videre videberis : quam episcopi quasi filiam,abbates sororem, laici matrem diligebant; ità ab omnibus in cultu et admiratione habita, ut cùm vît ejus invidiae et calumniae telis premeretur, livor in eâ ejusque moribus non invenerit quod dente Theonino carpere posset. Ejus Epistolarum facundiam simul inspexi, ut Fidiae signum simul probavi ; ingenii verô acumen , magnumque in sacrée Scripturae, Patrumque lectione profectum satis indicant Problemata illa, sive Dubia, quae domino suo praeceptori, et conjugi in Scriptis proposuit discutienda : quai qui attenté legerit, agnoscet esse verum quod ab Aristotele est vulgatum , non minus esse difficile quaestionem benè ponere, quàm benè solvere. Prœtereo quàm subtiliter hase heroina divo Bernardo abbati in Paracleti cœnobio hospitanti , etsi ille parùm candide de Abaelardo sentiret, satisfecerit percontanti, cur in Orationis Dominicae publicà recitatione verba illa usurparet, panem nostrum supersubtlanlialem , cùm caetera? Ecclesiie vulgô quolidianum dictitent; illa contra, Grax:orum discretione fulta, quorum, ut ait Ambrosius, auctoritas major est, so-

TESTIMONIÀ VETETU'M. 351

lum Matthaei textum adduxit, tov àpTov j^uSv tov l-iouo-tov, maluitque translationem ex hebraeo, quàm propriae linguae scripturam sequi, prout videre licet Epistolâ V secundi libri, quae est ad eumdem D. Bernardum. Félix, ô nimium felix conjugum par, et benè concordans in dissimili fortimâ matrimonium, nec ipsâ in morte divulsum, si ille tàm benè livoris insultus, quàm illa in sequioresexu declinare potuisset! O divina viri uxorisque ingénia, omnibus doctrinis excultissima, quibus nec praecedens aevum, nec sequens ulla alia protulit ad*equanda ! Etsi verô Heloissa tantâ fuerit mausuetudine ut nullus unquàm malevolentisy jacula in eam ausus fuerit contorquere, nullus ejus mansuetudini obstrepere, tamen quàm multa dictu gravia, perpessu aspera in illam irruisse putamus : cùm illa per latus viri, quem toto amabat pectore, sa^piùs sit petita, icta, et quasi transfossa : in suo corde saepè perpessaest quicquid in sponsi terrestris famam et corpus potuit lividorum et inimicorum malevolentia et crudelitas. Quai spretis hujus mundi blandimentis, sese totam consecravit Jesu Sponso fi, suà sponte carnem propriam crucifigens; femina verè fortis et similis prudentibus, quas Evangelium memorat sïbi multis operibus pietatis prospexisse, ne deficeret oleum in lampadibus. Balava Syren scripsil ad virgines Colonienses sub nomine Machabœorum consecratas, compara! ionem virginis et martyris, asseritque veram continentem minimum abesse à martyre; quod martyr patialur à carnifice caedi carnem suam, virgo tel continens quotidiè mortiîicat carnem suam, ipsa sui quodanunodo earnifex. Martyr tradit corpus suuin, virgo vel vidua subigit, et in spiritùs servitutcm redigit, domatque. Ea oertè aplari possunt nostrai Heloissai, quai concupiscentiis, opibus, deliciiSj fastui, luxui, gennnis, purpura3, voluptalibus in hâc vitâ renunciavit, niliil amans in hoc saxulo, mortua

352 TESTIMOMA VETERUM.

mundo, solivivens Christo, cujus ut stringeretur amplexibus, columbinos edebat gemitus, precibus, psalmodiis, sacra lectione, silentio, jejuniis, piis occupationibus corpus in servitutera redigens, quod in continente non minus est laudabile quàm in virgine, cùm major sit virtus placitis abstinuisse bonis. Licèt contra sentiat Hieronymus difficiliorem videri pudoris custodiam in virgine, quae quod non est experta, majus et suavius esse suspicatur.