DE PARIS
f Contrat d'union de l'abbaye de Saint-Vincent avec l'abbaye de Saint-Victor de Paris.
Domino et patri Gilduino , Dei gratiâ beati Victoria Parisiensis abbati et ejusdem loci sancto Conventui Gaubertus sancti Yincentii Silvanectensis dictus prior et cœteri fratres inibi Domino servientes veram in Christo dilectionem.
Noverit dilectio vestra , quia post decessum piœ mémorise domini Balduini ab bâtis nostri, convenientibns nobis in unnm, cumde snbstituendo nobis abbate in vie cm tractaremns, tandem post multam discussionem , Deo ut credimus inspirante, placuit nobis ut de domo et dp societate vestrâ unum de fratribus vestris in abbatem eligeremus : quod , et Deo yolente et vestrâ pietate favente, impetrare meruimus. Cupientes itaque inter ros et nos individus societatis vinculumnexu flrmissimoperdurare, omnes uno assensu , uno voto concedimus et concedendo promittimus , quod nos et posteri nostri ordinem Testrum et consuetudines vestras tenendo servabimus. Abbas etiam noster quicumque sciliect nobis prafuerit ad capitulum vestrura générale per annos singulos Teniet ut ibi de statu , de profectu ordinis ipse pariter cum cœtcris tractet. Quod si idem abbas noster reprebensibilis et sibi et nobis inutilis repertus fuerit post canonisa m admonitionem , si emendare noluerit, communicato cam cacteris abbatibus qui ernnt de societate nostrâ, consilio, sine ezpectationc vcl contradictione alicujus personae eum removere licebit. Et ut nostnc et restra societatis unitatem ad plénum bretiter explicemus; à melioribus cxempla sumentes, camdcm socictatem, eamdcra unitatem, quam abbates et corn eut us Cisterciensis ordinis , inter se suo modo in suo ordtne habent, hanc ipsam inter nos et vos, nostro modo, in suo online , esse annuiinus, et iusuper cumdem respectum quem prœdicli abbates cl couvnilus ad suum caput, id est , ad abbaliam Cîstercii liabcnt, cumdem et
nos cl abbatem uostruui erga ccdesiaui vestram liaberc coucedinius (I). SU itaque inter vos et nos illorum unitas, forma et exempUr, in tenendà unitate, et in exblbendà invlcem humilitate et in facienda prœlatorum electione, correctlone, depositione, adbibità in omnibus eâdem qoam et ipsi adbibeat discretioue.
In hoc autem maximè grata esse débet societas, quia ecclesia restra nnllam commodi exactionem ab ecclesift nostrâ in hâc societate requin t, et nostra pariter ac restra ecclesia per banc societatem fundatior in religione consistit.
Ne ergo banc nostrse soclelatis confaederationem niemorlae in posterum deleret oblivio, in recordationcm ipsius confaederationis boc memoriale conscripsimus , et sigilll ecclesiœ nostrse impressione flnnarimusatquehoc in ecclesiâ perpetuo consemndum vobis tradidimus. Neo illud latere volumus quia bujus meraorlalis transcriptum sigillo vestro signât um apnd nos babemus.
Ego Balduinus de Ecclesiâ sancti Vtctoris, post conscriptionem praesentium litterarum, in abbatem sancti Vincentii Siltanectensis electus, notnm Oeil toIo qoia omnibus quœ supra scripta sont consensum prabeo, ethis qui post me ecclesise beati Vincentii praelati futur! sunt tenenda decerno.
î* Lettre de Unis ¥11 annoocaiit anx chapitres de lotre-Daœe et de Satat-tienl l'anioa de Saint-Tincenl a?ec Saint-Tictor. et demandant pour les chanoines la dispense d'assister aux processions.
Ludovicus Dei gratiâ Francorum rex et dux Àquitanorum (2) venerabili Petro S. Mariœ Silvanectensis episcopo et Ilberlo decano , atque Oilardo archidiacono Bartbolomolo quoque Cantori, caeterisque Beataî Maria? canonicis et Odoni decano, caeterisque sancti Rcguli canonicis, Balutem et • dilectionem. Nostrum est Religiosorum paci et quieti inslantissimè providere, quatenùs et ipsi pro pace et quietc regni nostri, tantô liberiùs quantô servitius possint Dominum exorare. Gaudemus et Deo gratias agi-
(1) Us chanoines de Saint-Vincent n'apportèrent pas à leur union avec Saint-Victor la mim répugnance qu'ils avaieut montrée pour se réunir a l'ordre de Citeaui : c'est que les religieuj de Saint-Victor étaient aussi des chanoines , soumis a la règle de saint Augustin. D'ailleurs , la volonlé de Louis VII éiait formelle . comme il est facile de le voir dans la lettre suivante.
(a) Louis VU ajouta au titre de Rex Francurum relui de Dux Aquitanorum , à la suite de son mariage aset Elionore de Oureniic, qui , nilrc autres provinces, avait apporté m 'lot l'A'iuilaiiir.
mus quod ecclesiain B. Yiuccutii Silvanecteusis quic regii juris specialiter esse dignoscitur, idem Deus et Dominus viaitavit , quod B. Victoris Abbas cum qno de cousulendo sermonem habuimus , dos animi desiderio non fraudavit. Nam ad religionis incrementum quosdam de fratribus suis unâ cum abbate eidem cœnobio destinavit, eâ scilicet conditione quatenus utraque Domus et sancli Victoris et sancli Vinccntii , unum ordiuem tenerent, easdem institutioncs haberent. Ut autem veniamus ad rem propter quam loquimur, dictum est nobis quod canonici sancti Vinccntii, quasdam processiones ex antiquâ institutione vestris ecclesiis debeant et de secreto suo bac occasione acceptâ ad publicum exeant. Hanc consueludinem canonici sancti Victoris nnllatcnùs babent , immô banc consuetadinem religioni raldè contrariam prohibent. Ne erg6 abbas sancti Vinccntii qui de ecclesià sancti Victoris assumptus est et fratres qui cum eo sunt contra morem et consuetudinem suam exeundo ad processiones faccre cogantur; mandamus vobis pariter et rogamus quatenus débitas vobis processiones, canonicis sancti Vincentii ex integro remittatis, eosque in secreto suo, in pace et silentio Tivere permittatis ; quia verô pradicta ecclesia vobis est proxima, et, sicut credimus, ad salutem vestram vobis à Deo in domum refugii preparata, si pro amore Dei et nostro, id quod rogamus feceritis non solum pnedictis cinocicis sed aiquè vobis requiem pneparatis. Valete.
5* Dispense d'assisler aux Processions, accordée par l'ÉTéqoe Pierre, premier da nom (i).
Ego Tetrus Dei gratiâ Silvanectensis episcopus nec illud sUere
debemus quod sex processiones quae per sex anni solemnitates , très ccclesiie Sanctaî Mariae et très ecclesiœ sancti Reguli, antè adventum ordinis et canonicorum sancti Victoris, abbas sancli Vincentii cum suo conventu debebat quarum nos consuetudinum sive aliarum quarumlibet, eidem ecclesia: post adventum illorum consensu utriusque capituli sanctaî Mariae et sancti Reguli , ad incrementum religionis, ex integro divino inspirante dimisimus.
Actum anno 1139. Signum llberti decani.
S. Goisberti, decani S. Frambaldi.
S. Odonis, decani S. Reguli.
I) Ixs chroniques w désigne!!! j>a> anlirmenl re pri-l.it.
4° lettre de 6»Ulaume . éièqie de Paris, qui déclare que le monastère de Noire-Dame d'Hcriiaai n'est pas dans la dépendance de Saint- Victor, malgré l'uion de cette abbaye avee Saint-Viieeit.
Gaillclmus, perniissione divinâ, Parislensis ecclesiae minister ùidignus, universis pnesentcs litteras iuspecturis salutem in Domino.
Kotum facimus quod Ecclesia beat» Marne de Herivalle in nullo est subjecta ecclesiœ sancti Yictoris Parisiensis , nec abbas seu contentas sancti Yictoris aliquara habet potcstatem in abbatem seu couventum de Herivalle, nec in atiquem de familift eorumdem, nec eospossunt abbas vel conventus sancti Victoris excommanicare vel etiam citare nec intelleximus adhuc quod aliquid horum vcllet in eos vindicare. In cujns rel tcstimonium prasentes litteras sigillo nostro fecimus roborarl.
Actum anno Domini 1233, mense februarn.
5* U cardinal Jacques de Vilry (i). lui-même chanoine de Saint-Augustin. racont» ainsi la rie édifiante des religieux de SainUTinccnt. après leur union arec le monastère de Saint-Tictor :
Supra firmum et stabile fundamentum regulœ sancti Augustini inslitutiones honestas, et salutarcs observantias statueront, nigris siquidem cappis , et tunicis albis laneis induti , pellibus agninis et lincis utunlur camisiis ; carnes in refectorio non manducant , certis temporibus et horis constitutis, intra terminosmanibus suis corporaliter laborant : errea primam vel secundam noctis horam , ad matutinum surgentes, in bymnis et psalrais et canticis spiritualibus, Domino suaviter et dévote jubilando, residuum noctis plerumque expendunt. /Eslatis aotem temporc a tes. pera usque ad auroram, nocturnum fréquenter protrahunt oftlcium.
(1) Jaques de Vilry, ne à Argentcoil ou à Vilry, fui é>éque de Ptoléuiaidc en Terre sainte, et plus tard de Tosculom et cardinal. Il écrivit une Histoire orientale et une Uittoirr oradentate qui n'est que l'histoire de l'église de son temps. C'est de ce dernier ou»n»sr qu'est ejirait le passajre cité. Jacques de Vitr> mourut à Rome, en 1221.
NOTES F ET G. (pages 16 et 17.)
PIÈCES RELATIVES AUX POSSESSIONS EXTÉRIEURES DE L'ABBAYE ET AUX RAPPORTS QU'ELLE ÉTABLIT AVEC DIVERS MONASTÈRES.
1* Liste des bénéfices possédés par les religieux de Saiil-Tiacert . hors de Seilis.
Montagny, au diocèse de Senlis.
Saint-Laurent-aux-Bois, au diocèse de Beauvais. Juilliers, ibidem.
Neuilly-en- Telles , ibidem .
Marines, au diocèse de Rouen.
Auvers, ibidem.
fîonzengrez, ibidem.
Fiers , diocèse d'Arras.
Aubi , ibidem.
Livry, au diocèse de Paris.
2« Lettres d aak» spiriloelle . de l'abbaye de Jailiy aw Saiet-Tiacent.
Univcrsis sanctae matris ecclesiœ tiliis Abbas beat» Marix
de Juliaco, totusque cjusdem loci conTentus sternam in Domino salutem, et beattrudinisbravium pertingere sempiternse. Quoniam, ut scriptum est, Deo major anlmarum quam corporum cura est, nos ejusdem curœ, curam curantes babere, propter antiqoam fraternae ebaritatis necessitudinem, quameum ecclesiâB.Vincentii Silvanectensis, jamdudum babuimus, novl aliqnid imo multum cum abbate et conventu ejusdem ecclesise ad majoris spiritualis fœdus amoris addendumdecernentes, cunctis Tolumus esse notuni quod nos, audito obitu alicujus canonici , vel conversi de eornm congregatione, slatim omnes ad commendationem faciendam pro defuncto, si fleri possit commodè, conveniamus, in crastinom servltlum facturi générale, nisi causa evidens dilationem nos facere compulerit competentem : faciamus etiam pro dicto defuncto septenarium cum trecenario, et quilibet sacerdos nostrum quatuor mis sas tenebitur celebrare; alii vero qui non suntsacerdotes, quilibet unum Psalterium, conversi verô omnes quinquagiuta Pater noster dicere tenebunlur. Item pro defunctis eorum faciemus servitium in conventu semel in anno. Caeterum, si aliquis de eorum conventu canoniens vel convertis, aliqnâ motus molestift, ad nosvenerit
de sui abbatia licentiâ , ipsum tenemur recipere et fralernfi traclare cbaritalc, donec ab abbatc suo fuerit rcvocatus, ipsius corporis anxilium , animi solatitim , pro nostris viribus exhlbentes. Usée autem omnia supra dicta, abbas et conventns Supradicli de nostris vivis et defunctis se facturos spopondernnt; in cojus rcl perpetnam flrmitatem présentes Miteras fecimos fleri , et stgillorum nostrorom munimine roborari et supradictis abbati et convenlui tradidimas reservandas.
Actum anno Domini 1248 mense marUo.
Ô" Lettre de Jeu . abbé ce Sainl-Tiiceat . relatif* à l'niM spiriticlle avec dWert
monailères.
Frater Joannes (1), Dei patienliâ, homills abbas sancti Vincentii Sihanectensis, dilectis sibi in Cbristo canonicis omnibus dicta ecclesiae tam praesentibus quàm foraneis, salutem in Domino sempiternam. Cum ab aniitjuo ordinatum sit in ecclesiâ nostrâ , sicut tenemini omnes scire , quod pro fratribus nostris, videllcet pro quolibet canonico defuncto , septenarium et tricenarium, et quilibct sacerdos quatuor missas pro defunctis teneamur devotè et bumiliter celebrare , et fratres Jacobus Leod. Joannes de Puilly sacerdotes et Joannes de Soisiaco diaconus , canonici et professi , viam sunt universœ carnis ingressl , Tobis et vestrorum cuilibet prœcipiendo mandamus quatenùs cum illis quatuor mlssis in quibus pro quolibet tenemini , quilibet duas missas pro tricenario celebretis. Prœterea cum inter ecclesiam nostram et ecclesiamBeataî Mariai Herirallis, jam dudum est, ordinatum fuerit, et inter nos et ipsos per litteras confirmatum, quod nos audito obitu cujuslibct fratris seu canonici dictœ ecclesiae, nos tam in misais quam in aliis orationum suffragiis, sicut et pro nostris agere tenemur, et ipsi pro quolibet fratre, seu canonico nostro ad similia teneaatur, vobia et reatrum cuilibet iterato praecipiendo mandamus, quatenùs cum illis quatuor mlssis quas pro fratre Joanne de tfonciaux , dictai eccleri» beat» Marias de Herivallis canonico sacerdote et profesao, nuper viam uniyersae carnis ingresso, celebrare tenemini duas missas de Requiem pro tricenario similiter celebretis. In cujus rei testimonium, sigiUnm noslrum pnesentibus litteris est appositum. Datum anno Domini 1307 die sabato in octavis Epipbaniœ Domini.
(1) Les registres du couvent ne désignait pas Mtrement m ahM, qui fMvma l*ftbbjye drçwiis 1*03 environ jvtqn'efi 1316.
i° Rapports de fralereilé entre l'abbaye de Sainl-Yincenl et la collégiale de Saint-Framboorg.
rt autem inter utramque ccclesiam firraa cbaritas consisterez deflnitum est ut canonlci sancti Frambaldi ad ecclesiam beati Vincenlii iu festivitate ejusdem martyris cum processione irent et, peractis mlssarum solemniis , cum ejusdem loci canonicis refeclionem simulqve eorum vicaril honoriflcè haberent; et in festivitate beati Vigoris (i) , similiter cum processione canonici sancti Vincentii ad ecclesiam sancti Frambaldi venirent, refectioncm cumeis babituri, et simul comederent; si autem
non haberent refectionem neque ipsi canonici requirere poterunt.
NOTE H. (page 22.)
Bulle d'Innocent VIII confirmant les derniers privilèges de l'abbaye et instituant iue eonurission chargée de veiller à leur conservation.
lanocentius Episcopus, serras serrorum Dei, ad perpetuam rei me* moriam , circonspectâ sedis apostolicae providentiâ , piis quarumlibet presertim sibi immédiate subjectarum, ac studio pis vit» sub regulari observantiâ viventium, personarum volis libenter anauit
et nihilhominus dilectis flliis sancti Maglorii intra, et sancti Germani extrà muros Parisiensis monasterium abbatibus , et Johanni Laurentio canonico ecclesi» Silvanectensis, per bœc apostolica scripta mandamus, quatenùs ipsi vel duo aut unus eorum per se , vel alium seu alios, pramissa omnia et singuta, ubi, quando , et quoties expedire cognoveriiit, fuerintque desuper, pro parte dictorum abbatis , conventus, canonicorum, clericorum , scholarium, familiarium scu personarum légitime rcquisiti, solemtiiter publiantes, ac eisdem abbati et conventui, canonicis , clericis , scbolariis, familiaribus et personis, efficaci praesidio as* sistentes, non permutant eos et pro tempore existentes dicti monasterii, abbatem, conventum, canonicos, clericos, scholares etfamiiiares et personas, super libertatibus, immunitatibus , justitiâ, exemptione, juridictionc, privilegiis et aliis in lilteris pncdictis eorumdem praedecessorum
0) Saint Vi-nr élait év^ue A* Bayou dn («Bps dn roi Chlldctorf,
contenus concessionibus, et illorum usu actolali singularum tamnos* tramm quam aliarom litterarum earumqae effectu, contra earumdeui et pnesentium tenorem, per allquos quavis auctoritate directe , tel indirecte , quoquomodo perturbari , molestari sen etiam inquietari , contradictorcs per censuram ccclesiasticam compescendo. Non obslantibus constitutionibus, ordînationibus apostolicis, nec non omuibus iilis quae prœdecessores prœfatl, in singulls lilteris suis praedictis Tolueront non obstare contrariis quibuscumque , sett si aliqnibus commnniter vcl divisim ab apostolicâ sit sede indultum , quod interdici , suspendi et excoramunWari non possim per litteras apostolicas , non facientes plenam et expressam, ac de verbo ad verbum de indulto hujua modi mentionem, quodque occasione molestise contra privilégia pradicta de facto abbati et conventui prœfatis illato , per venerabilem fratrem nostrum Simonem r piscopum Silvanectensis et ejus officiâtes, ad judlces saeculares illaram partium super possessorlo exemptionis et jurinm praedictorum habitua sit recursus, et coram illis episcopus etejus ofliciales et abbas et conventuf prsefati invicem se molestant. Nulli ergo , etc — Anno 1485. PonliÛcatas nostrl anno primo.
NOTE I. (page 26.)
PIÈCES RELATIVES AUX CHANGEMENTS INTRODUITS DANS LA DISCIPLINE INTÉRIEURE DU MONASTÈRE DANS LE COURANT DU XIII' SIÈCLE.
1° Bulle d'Innocent IV. attardant un chanoiaes le droit de posséder
des biens personnels.
tnnocentius Episcopus, serrus servorum Dei dilectis flïiis, abbati et conventui sancti Yincentll Silvanectensis, ordinis sancti Augustin!, salutem et apostollcam benedictionem. Devotionis vestrsc precibus inclinatt , auctoritate vobis pnesentium indulgemus ut possessiones et alia bona mobilia, qua3 personas monachorum, fratrum et conversorum vestrorum, qui e saeculo fugientes in monasterio vestro habitum religionis assumunt, contigissent jure successionis, vel alio modo legitimo, in eodem sscculo permanendo, post ab eis emissam in eodem monasterio professionem, feudalibus rébus exceptis, petere, percipere etretinere libère valeatis. Nulli ergo hominum..., etc.
Datum Lugduni, Idus decembris, pontificat us noslri anno quarto.
Ce qui fut confirmé par le pape Nicolas IV.
Celle bulle fut donnée eu 1247, à Lyon, où le pape s'élail retiré devant U s poursuites de Frédéric 11, et où il avait convoqué un concile.
La concession que fait cette bulle aux chanoines réguliers est tellement grave que quelques auteurs n'ont pas hésité à affirmer que par le fait de cette moditication à leurs statuts primitifs, les chanoines n'étaient plus que des prêtres séculiers. La formule de leur profession dut en être dès lors modifiée; voici dans quels termes elle était conçue :
Ego frater N., stabilitatem corporis mei ecclesia; u Yincentii Silvauectensis, ordinis sancti Augustini, proniitlo coram Deo et sanctis r<;liquiis ojusdem ecclesiœ , in pra?sentjâ et in manibus N. abbatis (et <-ii l'absence dp l'abbé) prioris claustralis ejnsdem ecclcaiœ, cmeudalionem niorum meorum, pnecipuè incastitate, in communione et obedienlni >ocundum gratiam à Deo mini collatam, et farnltatem virium mcarum.
Arta in choro ejnsdem ecclesi«<\
Plus tard, lorsque l'abbaye fut de nouveau rattachée à Saint- Victor du Paris, on revint à l'observation des règles primitives, et déjà à la fin du x vr siècle, la formule de profession était conçue en ces termes :
Ejro frator N. promitlo, Deo auxiliante, perpétuant contitmititim.rareitfiam proprii et olxdientiam Ubi, Pater Abhas, et successoribus luis c-.inonicc instituendis secundum regnlam saucti Augustini, et secundum constitiitiones, reformationes hnjus domus. atqne sacras ordtnationos Patrum capituli nostri gencralis.
i° Lcllrf. d'Jleiandrc IV portant certaines concessions en faveur des chanoines
de Sainl-Yincpnt.
Alexander Episcopus, servus servorum Dei, abbati et conventui sancli Vincentii Silvanectensis, ordinis sancti Augustini, salutem et apostolicam benedictronem. Cum igitur, sicut nobis exponere curavistis , diu noctu que quasi continué , in vestro monasterio divinis intendatis officiis, capitibus non velatis, et propter frequentem immutationem temporis . effluente reumate, grandes inflrmilates saepius incurrentes, intendere non possitis jubilo laudis Dei, nos personarum vestrarum saluti in bac parte providere volentes, ut sedulo creatori nostro jubrlationis canlicum offeratis, vestris precibus inclinati, deferendi almulias scu pilcas in ipso monasterio vestro, ordini et B. Augustini régulas congruentes , liberam vobis auctoritate pransentium concedimuç libertatem. Nulli erg 6 liccat. . . etc. Datum Laterani pontificatns nostri anno 3° (1).
.1) le pape Alexandre IV monta <ur Je trflne pontifU-al en I2i4 U lettre e k t doue de 1267.
$ GooqIc
Malgré la concession d'Innocent IV, il faut bien reconnaître que la propriété personnelle ne fut admise que comme une tolérance; on peut en juger par la pièce suivante, spécialement par l'article 18.
3' Convention entre l'abbé et les religieux do Sainl-Vinceni signée en 1*82.
1* Que l'abbé ne fera pas de correction publique d'une faute commise par le passé, par ses religieux ou cloistriers ou bénéficiera et que réciproquement le prieur et les religieux pour quelque sujet passé n'appelleront pas leur abbé en jugement.
2» Que l'abbé tâchera, autant qu'il lui sera possible, d'assister au service divin, au chapitre, à la conférence et de garder le silence aux heures prescrites , autant que la nécessité et la bienséance le permettront.
3* Qu'au dortoir et au réfectoire , il n'aura rien de particulier et que , conformément i la règle de l'abbé, s'il la transgresse, il en pourra être repris par son supérieur.
4» Que ses vêtements et ses couvertures de lit ne seront pas notablement différents de ceux des frères.
5* Qu'il usera de vaisselle d'argent, s'il veut, jusqu'au chapitre général qui en ordonnera comme il jugera à propos.
6» Qu'il pourra user de gobelets d'argent et autres ustensiles, pour son usage ordinaire , s'il le juge expédient.
7- Qu'il donnera charge à un des frères , autant qu'il le jugera à propos pour l'utilité du monastère, de garder la vaisselle d'argent et autres sortes d'ustensiles, dont il rendra compte.
8° Que l'abbé, le prieur ou le sous-prieur choisira deux frères discrets et fidèles pour être témoins de l'argent qu'on mettra en réserve, comme aussi des autres meubles de la maison qui doivent être gardés dont il y aura cinq clefs, desquelles l'abbé aura la principale.
9* Qu'on fera un livre ou chartrier contenant les rentes et possessions, droits et privilèges, pour être gardé dans le trésor secret et en lieu assuré, où seront aussi gardées les Chartres originales et l'argent de réserve dans un coffre à cinq clefs, où sera aussi gardé le sceau du chapitre, duquel on ne retirera rien que par urgente nécessité.
ÎO* Que l'argent donné ou légué, destiné pour acheter des terres et mettre en reutes, sera mis au même coffre à cette fin.
Il* Que l'abbé ne pourra vendre, douner, aliéner, engager, permuter hypothéquer, et obliger le bien de l'abbaye, le donner à ferme ou à cens, sans le conseil ou le consentement du chapitre.
12* Que l'abbé, de l'avis du prieur et des plus discrets de ses religieux, en établira un qui fera la charge du chambrier, lequel recevra le bien et
l'employera utilement, selon les règles et la coutume du monastère, sous l'autorité de l'abbé.
13* Que le cbambrier rendra compte de deux en deux mois, de la recette et de la mise devant l'abbé , le prieur et trois ou quatre discrets; et que chaque année tant l'abbé que le cbambrier rendront leur compte général en plein chapitre, sans fraude, de tout ce qu'ils auront fait du bien du monastère, des dettes actives et passives, des procès et de tout ce qui aura été mis au trésor, ou doit être mis dedans, afin qu'un chacun puisse avoir une véritable connaissance du bien de la maison.
14* La charge de cbambrier durera deux ans, et s'il s'en acquitte bien ou le pourra continuer.
1 5" Que l'abbé n'aura rien de particulier de tous les biens du monastère, la mense de l'abbé n'ayant jamais été séparée de celle du chapitre.
16* Que l'abbé ne pourra avoir ses vêtements ou famille à part; mais seulement un cheval selon la coutume et les statuts.
17" Que les autres officiers n'auront rien de propre en leur usage que selon la louable coutume.
18* Que si quelque frère doit aller à la campagne par nécessité ou autre cause honnête , l'abbé lui fera donner un cheval ou plusieurs selon l'état et la qualité du frère, et que le chambrier lui donnera honnêtement de r argent , selon le chemin qu'il aura à faire , ailn de ne pas donner lieu aux frères d'être propriétaires.
19* Que l'abbé donnera au prieur et au sous-prieur et autres officiers, toute liberté d'exercer leurs charges, si ce n'est qu'il leur faille changer pour raison.
20* Que s'il est nécessaire de faire quelque correction, que ce soit avec douceur, sans haine ou indignation mais par un motif de charité, de l'avis du prieur, du sous-prieur et des discrets selon la règle.
21* Que l'abbé ne prononce point de sentence d'excommunication pour commander ou prohiber quelque chose qu'en matière de conséquence, et s'il n'en espère l'utilité , et qu'alors il en délibère avec le prieur, le sousprieur et les discrets.
22* Que l'abbé paiera tous les frais de ce procès tant à Rome qu'autre part qui montent à cent cinquante livres tournois.
23* Que les religieux obéiront et feront suite à leur abbé, selon que la règle le commande, et lui porteront le respect et l'honneur qui lui est dû, clc