‹ Abbayes de l'âevãechâe de BayeuxChapitre 9 sur 72 · ABBÉS DE SAINT- VIGOR DE CERISY · texte numérisé non relu

ABBÉS DE SAINT- VIGOR DE CERISY

Hermant, dans ses manuscrits conservés à la bibliothèque de Caen, commence ainsi l'article qu'il a consacré à Cerisy : « Deux « raisons nous engagent à croire que l'abbaye de Cerisy est la plus « ancienne non seulement de ce diocèse mais encore de toute la « province. La première est qu'on tient qu'un seigneur de ce pays, « nommé Volusien, donna la terre où est bâtie l'abbaye de Cerisy à « Saint Yigor, évèque de Bayeux, qui fleurissoit vers le milieu du « VIe siècle, en reconnoissance de ce qu'il l'avoit délivré d'un ser- « pent horrible qui se retiroit dans la forest et qui faisoit des race vages terribles en mettant à mort les hommes et les animaux « qu'il pouvoit attraper, comme on peut le voir dans la vie de ce « saint prélat. La seconde se tire de la charte de fondation par « Robert II, duc de Normandie, surnommé le Magnifique, faite vers « l'an 1032, époque où nous connoissons les abbés qui y ont été « établis. On ne voit pas que Saint-Vigor ait bâti un monastère et « qu'il y ait placé des moines de Saint Benoist. Il est vrai cependant, « le livre manuscrit des Antiquités de Normandie, p. 190 et 314, dit « que le saint évèque y fit construire un monastère et qu'il lui « donna la terre et baronnie de Cerisy, mais on sait que ces Anti- « quités ne sont pas d'une grande autorité sur les faits d'une date « aussi ancienne... Raoul premier duc de cette province s'étant « emparé de tous les biens d'icelle sans distinction du sacré ni du « prophane qu'il réunit à son domaine dont il fit ensuite des libéra-

« lités à l'Église, lorsqu'il eut embrassé la religion catholique, ses

« successeurs en ladite duché de Normandie l'imitèrent par une

« dévotion particulière et comme ces ducs en restituant mesme ces

« biens ecclésiastiques à l'église pouvaient déclarer que c'étoit de

« partie de leurs domaines qu'ils faisoient ces libéralités... »

I. 1030. Quoi qu'il en soit, Robert II, duc de Normandie ayant résolu de bâtir un monastère en l'honneur de Saint- Vigor à Cerisy, y plaça comme premier abbé, Durand, moine de Saint-Ouën de Rouen. Ce fut lui qui dirigea les premiers travaux de l'église, mais il ne fut pas longtemps à la tète de la nouvelle communauté.

II. 1033. Almodus, originaire du Mans, eut une vie fort agitée. La faveur dont il jouissait d'abord près du duc Richard II lui valut l'abbaye du Mont-Saint-Michel en 1023 ; mais bientôt après, étant tombé en disgrâce, il dut se retirer. Ayant trouvé le secret de gagner les bonnes grâces de Robert fils de Richard, il obtint de lui l'abbaye de Cerisy dont il jouit bien peu de temps d'ailleurs car il mourut le 17 mai 1033.

Les chartes de fondation n'existent plus en originaux ; dès le XVIe siècle elles étaient perdues et avaient disparu probablement lors du pillage des protestants. On en trouve des copies aux archives de la Manche. Elles ont été imprimées dans le Neustria Pia, p. 431 et dans le Monasticon Anglicanum, T. n, p. 959, d'après des vidimus et les lettres patentes de Charles VI qui se trouvaient dans un cartulaire de Longues, ex cartulario abbaciœ de Longis. En voici le commencement :

Karolus Francorum Rex Notum fierl volumus universis prœsentibus et futuris nos vidisse litteras inclytœ recordationis Caroll quondam Francorum régis predecessoris nostri, formant quœsequitur continentes.

Un manuscrit appartenant à M. le curé de Tournières et intitulé Le livre qui contient les choses notables qui se sont passées dans V abbaye de Cerisy depuis la fondation jusqu'à présent renferme aussi une copie des chartes des fondateurs beaucoup plus correcte et complète. C'est pourquoi on la donne ici en son entier.

Garolus dei gracia Franciœ et Navarrœ rex. Notion facimus universis tam prœsentibus quam futuris nos vidisse quasdam lifteras sigillo bonœ memoriœ clarissimi dominiet proavi nostri Beati Ludovici quondam Franciœ régis in cera viridi et laqueo serico sigillatas, formant quœ sequitur continentes : Ludovicus Dei gracia Francormn rex notum facimus quod nos litteras inclytœ recordai 'ionis Henrici quondam régis Angliœ vidimus in hœc verba :

Ire Charte : Sanctorum patrum authoritate docemur quod hœc mortalis vita brevi intcrcludalur spatio, et ideo bona transitoria nobis divinœ largitionis dono conctduntur ut œterna vere que manentia, Deo reddente, vicissitudinem per charitatis officium mereamur. Quapjropter ego Robertus Normannorum cornes omnibus Christi fidelibus tam prœsentibus quam. futuris notum esse cupio : qualiter in noynine sanctœ et individuœ trinitatis, congregationem monachorum in loco qui dicitur Cerisiacus ordinavi et prœsente Hugone ejusdem loci episcopo, cum aliis omnibus authenticis personis tam episcopis quam abbatibus, abbatiam sub libéra potestate in honorem sancti Vigoris piissimi confessoris, abbate constihdo, construxi. De rébus autem meis fiscalibus locum supradictum cum omni devotione dotavi et in hujus privilegii testimonio omnia, ne oblivioni tradita solventur, notari prœcepi. Hœc igitur concessi : Ipsum videlicet locum ubi ptositum est monasterium qui dicitur Cerisiacus cum ecclcsiis, aquis, pratis, molendinis, et terris arabilibuSj cultis et incidtis in sylvis meis circumcirca positis ; decimam scilicet totius nemoris Aise et decimam totius nemoris ab ipsa abbatia usq»e ad Droinum fluvium ; in panagiis, in venationibus, in placitis, in caseis vaccarum, ovium, caprarum et porcariarum ; in terris incultis quœ ad cultum rediguntur; et cœteris quœ decimari possunt ; liberam etiam potestatem in pascuis, lignisque accipiendis ad œdificia monachorum construenda. Addidi quoque in omnibus sylvis meis pasnagium tam porcorum monachorum quam suorum hominum. Dedi etiam decimam totius nemoris de Malpertuis de omnibus quœ decimari possunt. Sylvam quoque quœ dicitur Moletus cum omni . venatione quœ in ea capi polest. In Bajocensi autem civitate donavi prœfatœ ccclesiœ terras meas dominicales in loco qui

ÉVÈf.IIÉ DE BAYEUX 79

dicitur Gromella" centam quadragenta acras et ex alla parle civitatissexag enta et très acras prati, suburbanos quatuor cum terris sais et hominibus, ecclesiam sancti Georgii cum terris quœ eidem ecclesiœ pertinent. Et in Monte Pinchon septem acras terrœ ; In Roclomo cixitate vineas meas dominicales scilicet triginta arpennos cum prato et terris et hospitibus quœ eis adjacent et nno quoque anno sexagenta modios vini super ripam Sequanœ, imam mansuram terrœ ab omni consuetudine ubique libérant, unam domum juxta cimeterium sanctse Mariée. Hœc quidem omnia prœfatœ ecclesiœ conluli quœ mihi jure hereditario contigerant, rtihil mihi in his omnibus terrenœ consuetudinis rétine ns in foro, in nundinis, in pusnagiis, ab omni consuetudine liberavi. [Jberavi etiam hœc omnia ab omni consuetudine ccclesiastica, consilio et consensu Roberti Rotliomagensis arcliiepiscopi, atque Hugonis Bajocensis episcopi, cœterorumque episcoporum meorum seu baronum in quorum prœsentia hœc acta swti.

Postea autem ego Robertus volens au gare ecclesiam quam œdificare incœperam dedi ei omnem decimam totius nemoris de Leonibus scilicet in redditibus villse sancti Diony.ài et in molendinis, in exsarlis, in omnibus ei pertinentibus terris quœ ad cxdtum rediguntur, in venalionibus, in avibus, in placitis, in pasnagiis, in porcariis et in omnibus consuetudinibus suis ; In Argentiis très arpennos terrœ ad faciendum vineam liberos ab omni consuetudine ; Et in Cadomo unam mansuram terrœ ab omni consuetudine ubique libérant et très acras prati, villam Spineti dimidiam cum dimidia ecclesia et molendinis, aquis et pratis, libérant ab omnibus consuetudinibus tant ecclesiasiicis quam sœcularibus ; In Viana duos villanos cum terris suis et duas acras prati ; Ecclesiam Sancti Amandi cum omnibus appendiciis suis et terrain ad duas carrucas ; Ecclesiam in villa quœ dicitur Croen cum omni décima et union villanum cum terra sua. Acta sunt hœc in Rodomo civitate, tempore Johannis papœ, anno ab incarnatione domini millesimo trigesimo secundo : Normannorum tenente primat um marchione Roberto, primatus ejus anno quinto sub Francorum rege Henrico, regni ejus post patris obitum anno primo, indictione décima quinla, epacta sexta, prima feria, luna quinta pridie /'dus Novembris, hujus

80 ABBAYE DE CEBISY.

etenim concessionis rationem in oculis sanctœ matris ecclesiœ tali auctoritate confirmavi , ut quicumque eam violare prœsumpserit anathematis jugulo subjnceat. Sic utique feci et cariant istam authoritate mea corroboravi, nominibusque episcoporum et baronum meorum corroboravi prœcepi. Signum Roberti archiepiscopi -J-, signum Hugonis Bajocensis cpiscopi \, signum Roberti cpiscopi f,. signum Hugonis cpiscopi f, signum Roberti episcopi f, signum Rabot cpiscopi ' f, signum Robert i comitis -j-, signum Gillcbcrti comitis f.

IIe Charte : Ego Willclmus, Normannorum dux, abbatiam Cerasii in honore Sancti Vigoris a paire meo constitutam augere studens, pro remedio animœ meœ atque ipsius cidem loco unam donavi decimam omnium clenariorum vicecomitatus Gonstantini et decimam vicecomitatus Constantiarum et decimam vicecomitatus Woreti in motendinis in laco et in omnibus redditibus meis ; Item in redditibus meis, in sylvis meis, scilicet in sylva Montisburgii et in sylva de Bruins et in sylva Rabeti et in sylva Cpesarisburgii et in sylva Vallis Serse et in sylva Luthumière et porcorum ; donavi decimam cidem ecclesiœ inpasnagiis, in placitis, in vaccariis, in porcariis , in venationibus ; mValloniis decimam culturarum mearum et unum hospitem ab omni consuetudine liberum ; In Chastelhou dedi unum hospitem cum terra sua ab omni consuetudine liberum. Dedi etiam ecclesiam Radulfivillae et unum allodialcm in ipsa villa et in Sotivilla terciam partem ecclesiœ et unum alodialem et in insula Gersei duas ecclesias libéras, scilicet ecclesiam Sanctae Mariae Arsi- Monasterii et Sancti Martini Veteris cum terris suis et tertiam partem decimœ de annona. Item dedi quartam partem totius Vitechivillœ, scilicet terram quam Vigotus Barbatus tenebat in allodio liberam et absolutam ab omnibus consuetudinibus mihi pertinentibus. Dedi quoque unum allodialem in Arnundavilla quiehim ab omni consuetudine. His supradictis super et crevi Listreum cum omnibus appendiciis suis, cum ecclesia, cum

* sylvis, cum motendinis, cum aquis, cum pratis, liberum et absolutum ab omnibus consuetudinibus tam ccclesiasticis quam sœcularibus. Itidcm concessi sylvam quœ Cauda vocatur et terminatur ab or lu rivuli Morelli usque ad Montemfriardi cum omnibus consuetudinibus quas prias liabebat. Hanc cartulam ego

Willelmus, Normannorum dux, mea authorîtate confirme* et ab omnibus consuetudinibus liberam et absolut am esse concedo. Quicumque vero ex his omnibus violare prœsumpseril anathema sit. Actum est hoc emno dominicœ incamationis millesimo quadragesimo secundo, Calend. duodecima Maii, régnante Kenrico rege Francorum. Signum Willelmi comitis -J-, signum Mathildis comitissœ f, signum Rogeri de Montegomerii -J-, S. Willelmi filii Osberti -J-, signum Alveredi Gigantis f, signum Turstini Haiddub. f.

IIIe Charte : Ego Turstinus Hauldup in prœsentia domini mei Willelmi ac omnium ejus procerum pro anima mea uxorisqne meœ seu antecessorum m'eorum annuo Deo et sancto Vigoii ejusque monachis ex uxoris hereditate , illa scilicet concedente, quidquid possideo in Marsaio et in Vallis et in Corclaïe et in Floreigneio, et quidquid in eis est mei juris et incle a fratribus prœdicti loci viginti octo libras nummorum accepi. Addo insuper et unam salinam et ligna in luco meo sufficientia ad incendium ejus et terrain Droconis clerici mei cum omnibus consuetudinibus meis esse concedo et in manu mea ita retineo ut non operentur alicubi nec summoveantur nisi cum burgensibus meis de Argenteio.

IVe Charte : Ego Robertus Oison, filins Olivarii de Merula, concedente domino meo Willelmo comité, dedi Deo et sancto Vigori in elemosina apud Marsaium terram Richardi Mustelli, scilicet sexagenta acras et terram Fulconis de Landa, Mis annuentibus. Signum Willelmi comitis f, S. Richardi Mustelli f, S. Fulconis Jf, S. Willelmi archiepiscopi f , S. Roberti Oison f.

Ve Charte : Ego Robertus de Hoga terram quam in Spineto tenebam dedi Deo et sancto Vigori et abbati Warino, concedente Sellone de Ligneure de quo ipso tenebam et hoc in prœsentia domini nostri Willelmi comitis. Ego Willelmus cornes concedo eam deinceps liberam ab omnibus gravariis et bannagiis et omnibus consuetudinibus meis. S. Willelmi comitis f, S. Sellonis de Ligneure f, S. Roberti de Hoga f, S Ranulphi vicecomitis f .

VIe Charte : Ego Vigolus de Sancto Dionisio totam terram quam

tenebam in Spineto in allodio cum quarta parte ecclesiœ ejusdem

villœ annuente Domino meo Willelmo consule et Ego Willelmus

82 ABBAYE DE CEBISY

Normannorum cornes concedo eam liberam ab omnibus consuetudinibus gravariorum et basnagiorum. Signum Willelmi comités -{-, S. Mathildis comitissœ f , S. Vigoti f, S. Radidphi vicecomitis f.

VIIe Charte : Ego Hubertus filins Audrieu dedi Deo et sancto Vigori terram quant apud Brechair in allodio tenebam et duas domos apud Bajocas, concedente Osmundo de Columbis. Clarebaldus, prœfati Osmundi fdius, très acras terrce supraposuit, concedente domino suo Willelmo comité. Signum Willelmi comités f, S. Huberti f, 5. Osmundi \, S. Clarebaldi f .

VIIIe Charte : Ego Alveredus Gigas in prœsentia domini met Willelmi comitis ac omnium procerum ejus, pro anima ejus et pro mca, parentumque meorum dedi Deo et sancto Vigori et monachis ejus totam terram meam de Leporibus, faventibus uxorc mea et filiis et filiabus meis neenon et omnibus propinquis meis in jus propriœ hereditatis cum omnibus quœ in dominio illic tenebam, hoc est terram cultam et incultam, et prata, totamque aquam cum dimidio molendino. Sylvam etiam de Cromasset et terram quam tenebam in valle Clopelli et omnes francos viros alque villanos. Addidi etiam totam terram quam Walterus presbiter de me tenebat in villa quœ dicitur Tessy cum sua ccclesia et décima et in Surrehanio tertiam partent ecclesiœ cum décima illi parti pertinenti et in eadem villa viginti acras terrœ et in Hutevilla totam terram quam prœdictus presbiter tenebat et prata et sextam partem unius molendini et hœc omnia nobis pertinentia. Ego Walterus presbiter et filins meus Aigulphus Deo et sancto Vigori pro animabus nostris post mortem nostram in dominio habere speculiariter concedimus. Hanc cartidam ego Willelmus, Normannorum dux, mea autoritate coram episcopis et baronibus meis conpZrmo atque ab omnibus consuetudinibvs liberam esse concedo et quicumque hœc violare prœsumpserit,anathema sit. Signum Willelmi comitis f, S. Mathildis comitissœ f, S. Odonis episcopif, S. Alveredi Gigantis f , S. Rogerii de Monlegomerii f, *S. V aller i presbiteri f, S. Aigulphi pZlii ejus Jç.

IXe Charte : Ego Radulphus Suhart dedi Deo et sancto Vigori de Cerasio terram unius vavassoris apud Lepores concedente domino meo Odone episcopo et inde accipiens ab abbate Almodo

ÉVÊCHÉ DE BÀYEUX 83

très libras denariorum et post a Hugone abbate triginta solidos tali tenore quocl ego nempe et heredes met libérant ab omnibus consuetudinibus sancto Vigori Cerasii concessimus. Signum Willelmi régis f, S. Odonis episcopi f> S. Radulphi Suhart f, S. Rogerii filii ejus f, S. Auscheri de Gueron f.

Xe Charte : Ego Walterus Giffar dedi Deo et sancto Vigori pro remedio animœ meœ terram unius villani quœ dicitur Marsay et unum piscatorem cum hoc qitod possideo et decimam omnium piscium quœ ad me pertinent et caseorum meorum et omnia ista ita concedo annuente rege Anglorum domino meo sicut libéralités teneo. Signum Willelmi régis f, S. Mathildis reginœ f» S. Walteri Giffar f , S. Radulphi de Granvilla f, S. Richardi Talcbot f.

XIe Charte : Ego Wido de Sancto Quintino, accipiens monachalem habitum, dedi Deo et sancto Vigori de Cerasio terram qicam tenebam in Mesnil Segar cum tertia parte unius molendini et in Conveints terram unius militis et duas partes decimœ ejusdem villœ et in Savegneio sexagenta acras terrœ cum duabus parlibvs unius molendini. Concedente domino meo Willelmo rege et hanc cartidam coram idoneis testibus confirmante. Signum Willelmi régis Jç, S. Mathildis reginœ f, S. Guidonis de Sancto Quintino f , S. Ranulphi vicecomitis f .

XIIe Charte : Ego Walterus Broc cum fratribus meis Hugone et Rogerio do ecclesiam de villa quœ dicitur Seon (sic) concedente Odone episcopo bajocensi cum omni décima ejusdem ecclesiœ Deo et sancto Vigori Cerasii quam Robertus Gravis avunculus noster domino Varino abbati in elemosina primitus annuerat et insuper annuimus rectam decimam de bestiis nostris, caseis et fructibus arborum. Hanc cartidam confirmavimus coram rege Willelmo, concedente vicecomite Ranulpho. Signum Willelmi régis f , 5. Odonis episcopi f, S. Ranulphi vicecomitis f, S. Valteri Broc f, S. Hugonis fratris sut f, S. Rogerii fratris sui f.

XIIIe Charte : Ego Radulphus Willelmi fdius animœ meœ consulere volens dedi Deo et sancto Vigori tertiam oblationis altaris sancti Clari in festivitate sua et quatuor acras terrœ ubi mansio una efficeretur coram rege concedente domino suo Richardo de

84 ABBAYE DE CEBISY

Mereio. Signum Willelmi régis f, S. Ricardi de Mereio f, S. Radulphi fûii Willelmi -f.

XIVe Charte : Ego Alveredus de Sancto Quintino dedi Deo et sancto Vigori de Cerasio decimam quani tenebam in Conveints de domino meo, Radidpho vicecomite,eodem domino concedente. Signum Ramdphi vieeeomitis ■}-, S. Alveredi f, S. Willelmi Vaspal f.

XVe Charte : Ego Osmundus sancti Vigoris monachis facio donationem cidem sancto de meo alodio qnem possideo in Grsecavilla, scilicet dimidium molendini cum seœ acris terrœ, concedentibns propinquis meis coram Willelmo rege. Signum Willelmi régis f , S. Osmundi f, &. Odonis episcopi f, &. Ramdphi vieeeomitis f.

XVIe Charte : Ego Rogerius de Montigneio monaehus effectus dedi Deo et sancto Vigori terram quam tenebam de Willelmo Baconc, taule ipjse Willelmus hàbuit sexagenta, solidos denariorum ab abbatc Hugone et unum equum centum solidos appréciation et Ranulphus vicecomes dominas suies centum solidos hàbuit et unum palefridum, et ipsi concesserunt Deo et sancto Vigori coram Willelmo rege quidquid terreni juris in ea habebant prœter recognitionem domini. S. Willelmi régis -f, S. Ramdphi vieeeomitis f, S. Willelmi Bacon f, S. Rogerii f, S. Osmundi fdii Trullandi f, S. Ramdphi filii Alani f.

XVIIe Charte : Ego Willelmus de Montfiquet dedi Deo et sancto Vigori ecclesiam sancti Marculphi, concedente hoc Willelmo Camerario de quo illam tenebam, et quidquid mei juris esset in eadem ecclesia scilicet totam decimam quœ ad eam pertinet et terram unius aratri, et ecclesiam de Fonteneil cum tota décima et totam terram quam Ascelius clericus ibi et in Sotevilla tenuit, et duas naves ad crassum piscem et duas satinas et dexteram alam de crasso pisce et frustrum unum de crasso ejusdempisciset aliud de macro et duas insulas quœ sunt ibi in mare, Domino meo Willelmo rege et Gaufrido Constantiensi episcopo concedentibns. Signum Willelmi régis f, S. Gaufridi episcopi f, S. Willelmi Camerarii f, S. Willelmi de Montfiquet f, S. Vascronis f .

XVIIIe Charte : Ego Gaufridus filius Wesmani cum Mathilde uxore mea dedimus -Deo et Sancto Vigorii Cerasii partent illam quam habebamus in ecclesia de Marsaio ex hereditate Hervei

fratris Furcheri Malherbe fratris Mathildis uœoris meœ.Signum Roberti comitis -j-, S. Sellonis episcopi Sagii f, S Gaufridi filii Westmani f, S. Mathildis uœoris meœf.

XIXe Charte : Ego Willelmus de Homez Roberti nepos et hœres, cum viderem ecclesiam Sancti Frotmundi per negligentiam clericorum adnihilari, fretus concilio Gaufridi Constantiensis episcopi ac religiosarum personarum seu baronum meorum monachos ibidem restituere decrevi, concedente hoc serenissimo Anglorum rege Willelmo. Propterea de ecclesia Ma scilicet sancti Frotmundi Deo et Sancto Vigori Cerasii et monachis ejus donationem feci cum ornai possessione sua de qua ab antecessore meo Roberto dotata fuit scilicet cum terra quatuor carrucarum et cum décima cjusdem villœ et vineœ quœ erat ex latere ecclesiœ et ecclesia Cavignei cum décima et décima de Bosflaman et parte sua de ecclesia Arel cum décima, et cum décima de omni substantiel mea et cum décima molendinorum meorum de Vira et de meis piscariis. Hac conditione ut abbas, remotis clericis, substitucret monachos Deo et Sancto Frotmundo honoriftee servientes et ne occasionem intermittendi officium ecclesiasticum aliquam habuerint, absolvi eos ab omnibus sœcularibus servitiis quœ ad me pertinent. Signum Willelmi régis t, S. Mathildis reginœ f, S. Gaufridi episcopi f, S. Willelmi de Homez f, S. Roberti Turbout f , S. Willelmi Rufi f.

XXe Charte : Ego Robertus de Insida dedi Deo et Sancto Vigori Cerasii medietatem terrœ quam habebam de Ranidpho vicecomité in Hupain cum omnibus servitiis mihi pertinentibus . Signum Roberti de lnsula f> S. Roberti Gaii f, S. Bernardi de Novilla f.

XXIe Charte : Ego Tuslinus de Aneseio dedi Deo et Sancto Vigori terram unius villani in Ruchivilla et omnia quœ mihi pertinent de terra, filiis mets Eudone et Radulpho et domino meo Ranidpho vicecomite concedentibus , qui vicecomes ab abbate unum palefridum habuit pro servitio sibi pertinenti. Signum Tustini f, S. Eudonis f, S. Radulphi f.

XXIIe Charte : Ego Henricus rex Anglorum ab abbate requisilus cœnobii Cerasiensis et a monachis ejusdem loci xd cartam ecclesiœ suce inveteratam mea autoritate et meo sigillo renovarem,

inito consilio episcoporvm meorum simul et baronum, volens et profscere animabus antecessorum meorum et met ipsùis animœ, meo tempore liane cartam ab antecessoribus meis confirmatam suscepi corroborandam et confirma ndam pro Deo et pro sainte mea et pro omnibus his qui prœfatœ ecclesiœ in spe salutis œternœ sua bénéficia contuler uni. Quicumque ergo liane cartam vel quœ in ea continunlur violare prœsumpserit Dei avthoritate et Sanctœ Matris ecclesiœ et omnium episcoporum consilio quorum hœc concedo atquc omnium Christianorum excommunicatus et anathemalisatus infernalibus pœnis perpetualiter damnetur. Signum Henrici régis f, S. Ranulphi Cancellariif, S. Gaufridi Rothomagensis episcopi f, S. Richardi Bajocensis episcopi -\, S. Johannis Lexoviensis episcopi f, S. Rogerii Constantiensis episcopi f, S. Turgisi Abricensis episcopi f, S. Roberti comitis t. S Richardi comitis f, S. Ranvlphi vicecomilis f, S. Roberti de Hcva f, S. Rogerii fdii Richardi f. Actum est hoc apiid Barbœ fluvium anno domini millesimo centesimo rigesimo, indictione décima tertia, epacta décima octava, undecimo Calendas decembris, feria prima, luna quinta, régnante Ludovico rege in Gallia. In cujus testimonium visionis prœsentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum apud Turones anno cloynini millesimo ducentesimo sexagesimo nono, mense januario. In cujus visionis testimonium his prœsentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Datum in abbatia de Mortuomari in Leonibus, décima quinta die Junii, anno Domini M0 CCC° XX- III0.

Voici la terminaison du vidimus de Charles VI, imprimé dans le Neustria pia etc. : Quas quidem lifteras supra scriptas omnia quœ et singvla contenta in eisdem quatenus religiosi, abbas et conventus Cerasii et contenti in ipsis débite usi sunt, ratas habentes atque gratas sive rata et grata eas et ea volumus, laudamus, approbamus et de gracia speciali tenore prœsentium confirmamiis. Universis justiciariis et officiariis nostris dantes his prœsentibus in mandatis quatenus dictos religiosos nostris prœsentibus gratia et confirmatione uti et gaudere pacifice faciant et permit tant. Quod ut firmum et stabile perpétue perseveret, nostrum prœsentibus jtissimus apjjoni sigillum, nostrg

in aliis et alieno in omnibus jure salvo. Dation Parisiis mense decembri an no domini M0 CCC° XC° VIII0 et regni nostri XIX0.

III. 1033-1066. Garin ou Warin, religieux du Mont-Saint-Michel, acheva les constructions "commencées par ses prédécesseurs. 11 assista en 1066 à la dédicace de Saint-Etienne de Caen et reçut de nombreux dons des seigneurs voisins ainsi qu'on a pu le voir dans les chartes qui suivent celle du duc Guillaume.

IV. Il 17. Hugues, Ier du nom, simple religieux de Troarn, puis nommé abbé de Cerisy, souscrivit une charte de Robert, comte de Mortain. en 1083, et les rouleaux des morts de Saint-Bruno et de la première abbesse de Sainte-Trinité de Caen. Il reçut aussi diverses donations et ne vivait plus en 1 1 17.

Antiquaires de Normandie T. XVII. — Rouleau de S1 Bruno n° 154 : Titidus sancti Vigoris Cerasiaci cœnobii — Hamilis grex cœnobii Cerasiencis beati Vigoris, prœmonitus oraculo divine, pro anima religiosi ac Deo dilecti Brunonis générale officium persolvit, orans, ut ei parcat siimma Dei pietas. P. 283. — Rouleau de Mathilde, première abesse de Caen, N° 88 : Titidus sancti Vigoris Cerasiensis.

Archives de la Manche H. 1404. — Don par Henri, roi d'Angleterre, des foires de Cerisy.

V. 1 117-1167. Hugues, IIe du nom, moine de Troarn, fut abbé de Cerisy pendant près de cinquante années. Il signa avec Algare, évêque de Coutances, les abbés de Montmorel, de Saint-Lô et de Savigny, une charte d'Engelger de Bohun, transigea en 1 165 avec les religieux de Saint-Germer et mourut en 1 167. Dès 1 140, il avait reçu du pape Innocent II « des dispenses de l'observance de la règle de certains « statuts. » C'est sans doute à eux qu'il est fait allusion dans les visites d'E. Rigaud.

Ai*chives de la Manche H. 1404, P. 26. — Innocent evesque serviteur des serviteurs de Dieu à notre cher filz l'abbé du monastère de Cerisy, ordre de S1 Benoist, diocèse de Bayeux, salut et bénédiction apos-

88 AUBAYE DE CERISY.

tolique. On nous a humblement supplié de ta part affin que selon nostre soin paternel il nous plaist donner ordre qu'il fust pourveu sur l'observance de ton ordre lequel quoyque rigoureux et très difficile à supporter dès son institution neantmoins Grégoire pape d'hem'euse (sic) ', nostre prédécesseur en auroit encore augmenté la sévérité y adjoustant des statuts très austères environnez et renforcez de diverses sortes de peynes d'où il pourroit arriver que les chargez seroient accablez de la pesanteur du fardeau. Considérant qu'il n'est expédient le vase estre rompu à force d'en nettoyer la rouilleure, fléchy des prières de ta dévotion qui nous est assez cogneue nous te permettons par l'auctorité de ces présentes et à tous tes successeurs avec les moynes tant de ton monastère que des membres d'icelluy de dispenser de l'observance de ces statuts qui ne naissent point de l'essence de la reigle et sont seulement les cas exceptés par ces présentes sur lesquels la reigle mesme deffend d'obtenir dispense. Or, en ces cas, nous te donnons pouvoir de dispenser librement et à tes dits successeurs scavoir aux cas où il y aura peyne commise des irrégularitez auxquelles tes sujects auroient jusques icy peu tomber ou pourroient tomber doresnavent, de les absoudre du lien d'anathème duquel ils sont ou seront enveloppez pour avoir transgressé lesd. statuts. Ne octroyons par ces présentes, le même pouvoir au prieur et ses successeurs de ton monastère de dispenser et absolument pour t'en accorder le bénéfice et à tes successeurs en cas que tu en ayes besoin sans que celles que nous avons envoyées à nostre frère vénérable l'evesque de Baveux puissent préjudiciel', auxquelles nous avons desrogé ou avés anvoyées [sic) à quelque autre que ce soit du siège apostolique en quelques termes qu'elles puissent estre conceues et quoy quelles puissent contenir, quelques raisons qui puissent estre exposées par icelles sur les quelles petestre y aura action et mesmes à celles qui seront obtenues. C'est pourquoy que nul ne soit si téméraire, que de violer et enfraindre ceste présente concession, et si aucun ose attenter, qu'il scache qu'il se rend l'object de la rigueur et colère de Dieu tout puissant et des apôtres S1 Pierre et S1 Paul. Donné à Peiruze.... dix calendes de février de nostre pontificat le dixième (1140).

Page 1