DE1 OPE IN PRISTINUM LOCUM BIS RESTITUTUS FUERIT JENEAM HANC PYRAMIDE
MEMORISE ET GUATITUDINIS ERGO SPIRITUI S. CONSOLATORI JERE SUO ERIGI FECIT ANNO DOM. MDCCXCII MENSE AUGUSTO
Cette inscription , gravée sur une plaque en cuivre , est conservée au musée de l'Hôtel de ville, à Louvain.
(I) Ce fut à celte époque que Van de Velde donna l'hospitalité à Mgr. Machault , évèque d'Amiens- Celui-ci fit au collège du Saint- Esprit un séjour de plus de huit mois. Van de Velde invita aussi l'abbé Pcy à chercher un asile à Louvain. Ne pouvaut le loger au Grand Collège , que l'on était en train de reconstruire, il lut procura une retraite au collège d'Arras.
Repulsis paulo post hostium aggressionibus , pacatisque bellis intcstinis, magister indefessus, ut prosperum Universitatis slatum promoveret, totis viribus allaborare cœpil; ipsiusque prœserlim industria impelralum fuit, anno supra millesimumseplingentesimo nonagcsimo tertio, diploma regium, in supremo Brabanliie dicaslcrio sancitum, in solemni cœtu acadomico a concilio universitatis vocatum « perpétua stabilitalis ac fclicilalis pignus et argu- » mentum cerlissimum,quo per cœsaream acrcgiam » suam Majestatem agnita ac declarata, ac aelernum » Universitati asserta est Corporis Brabantici qua- » litas, ccteraque ejusdem Universitatis jura et pri- » vilegia omnia, agnita paritcr, ilerumque confir- » mata (1). »
Ast vero, post brève otium qualiscumque pacis et tranquillilalis, tcmpestas longe saevior denuo exorta est. Anno enim nonagesimo quarto, mense junio, Gallorum cophe ileralo majorique quam prius im« pelu patriam noslram invaserunl. Veldcnius sibi ab effrenata, quam jam semel expertus fuerat, genlis barbarie metuens, fuga sibi consulendum esse ralus, in Hollandiam primum, dein in Weslphaliam , tandemque in Saxoniam se recepit. Dum Bremœ, in Saxonue Inferioris urbe, commorabatur, ut animum
(i) Decretum aauhmkum de die 20 junii 479r,. Voyoi ce décret et d'autres Documents relatif* à la reconnaissance de V Université de Louv iin comme cov] s brabançon , en 1793 , (la us les Analcctcs de 4839 , p. 249 271.
ab exilii molesliis et angoribus levaret, ad studia se convertens,praeclaros codicesmanuseriptosGoldastinos, qui illic adscrvanlur, diurna noclurnaque manu versans , incidit in plurimas epistolas aulographas illuslrium virorum, qui, ab anno millesimo quingentesimo ad annum millesimum sexcentesimum vigesimum scientiae cl doclrinae laude elaruerant; quas nitidissimo calamo exscriplas, nolis illustratas etin très classes, theologorum nempe, jurisperitorum ac philosophorum, digestas, in unum volumen collegit , poslea prelo in lucem publicam edendas (1).
Post annum , aflulgente spe quadam melioris eventus, in Belgium reduxad pristina officia convolare tentavit ; scd crescenlibus in dics invasorum audacia et impietate, rei exilus expeclationem ipsius frustratus est. Quantas aulemeo tempore vexationcs et calami-
(1) « Sibi a Gallis metuens, in Hollandiam primum, dein mense oc lob ri in Westphaham se contulit, Osuabrugi reliquo anni tempore et a 9 februarii Bremae subsistons , ubi et graviter orgrotavit , et emigrantibus Belgis praesertira confessarium se exhibuit. Illic pra> terca inter mss. Goldastina quaî in bibliotheca publia a Breinensi adservautur, codicem pervolvit contincutem epistolas originales tllusirium virorum propriis ipsorura manibus exaratas, quas collegit Melchior Haimensfeldius Goldastns , celcberrimus politicus ac juvisconsultus, qui Francofurti ad Mœnura anno <G3o obiit. Auctorum signaturas Brcmaj mense juuio 4795 accuratc calamo prœuobilis domini Caroli Meyers, Antverpiensis , exaratas , additis alio charactere siugulorum nomiuibus, item annis quibus quaîvis fuit exarata , digessit in classes très theologorum » jurisconsultorum ac philologorum, ac compiugi jussit in unum volumen in-4# pagellorum sex. » Autobiographie.
talcs perpcssa sit Academia Lovaniensis, coaeva testantur monumenla (1). Verum , si singula enarrare vcllemus, longius, quam par est, nostra produccrelur oratio. lllud unum nolemus, Universitatcm ad finem usque, in mediis, quibus undique obruebatur, malis a via veritatis et justilise , ne latum quidem unguem, deflexisse , sed semper stetisse integram ; atque inter strenuos Almse Malris pugilcs ac defensores fortissimum non immerito recenseri Veldenium , qui dum rogarentur professores Universilatis, ut, inveclo novo kalendario,servare juberent festa decadalia reipubiicae, omnium nomine respondere non trepidavit: « An ex hac conniventia servandam incolumem Universitatcm speremus? — Nemo tam incredulus. — Si persévèrent et progrediantur patriae calamitates, aut pereundum crit, aut quibusvis iniquitatibus, primam hanc prajvaricationem secuturis , turpiler obsecundandum. Et ubi sanorum semel principiorum limites transgressi, in hac perversa connivendi via, pedem trementes tulimus, ubi haerebimus, et in quae dedecora non deferemur? — Si itaque pereundum est, pereamus stantes pro sancta fide nostra, pro moribus antiquis, probis, christianis! Hiec posthuma eliam gloria Universitalis lumulum omet, non suaignavia, sed suorum , fideique hostium ictibus ruptam , non flexam, concidisse (2). »
(I) Voyei quelques-uns de ces documents dans les Jnalectet dt 4840, p. 5G; 4841, p. 63; 1842, p. 84. (9) Voyez dans les Jnalectet de 1842, p. 84, les Dotumentt
tized by Googl
( rô )
Hac constantia et interriti animi firmitudine magis magisque gubernii directorialis sibi odium parabat , ita quidem ut in eum, jam a mense majo anni supra millesimum nonagesimi seplimi carcere detcntum, tandem mense novembri, paulo post eversam et exstinctam Universitatem Lovaniensem, eliam lata fuerit deporlationis in insulam Cajanam sententia(i). Àst singulari Dci beneficio furibundis violentisque inscctatorum manibus creptus, multis pcriculis propulsais, prius apud Batavos lalilando aliquamdiu commoratus, brevi post, ut infestissimorurrç hostium inquisitionibus sese subduceret, vit&que ac incolumitati consuleret, Rhenum irajicerc et ad loca tuta sub ditione régis Borussiœ confugere coactus fuit (2).
relatifs aux mesures prises en 4796 pour forcer l'Université de chômer les fêtes républicaines.
(1) Le décret de déportation , daté du 2 frimaire ao VI ( 22 novembre 4797 ), a clé publié dans les A nalectes de /' Annuaire ecclésiastique de V archevêché de Malines pour 1803 , p. 289.
(2) Dans sou Autobiographie , Van de Velde raconte sa fuite dans les termes suivants : « Metoens sibi, festo S. André® 4797 post raeridiem Lovanium rcliquit tendons Bierbactuu. Nocte sequenti col- Icgiuni tnajus milite cingitur, ut praïses apprehenderetur deportandus in Cnjauam iusulam. llle persequentium manibus singulari Dei beneûcio ereptus iuter multa pericula decembris initio in majoratum Buscoducensem pervenit, hospitio illic, una cum eruditissimo Joanne Baptista Samen , plebano ad S. Pelrum Lovanii, exceptu* primum ab eruditissimo Joanne Van Erp , S. Th. L., pastore in Oirscbot , cl codem mense decembri a Rcv. D. Ant. Van Alphen , vicario apostolico. Statuta illic conceperunt seu bases Tridentini «oncilii dispositioni conformes pro erigendo seminario \icarialut
Inde peragratis variis Germanise provinciis, Cassulœ in Hassia et alibi bibliothecas , scientiarumque hospitia impigre luslravit; Golhae in Thuringia a screnissin.o Duce Ernesto humanissime fuit exceptus; Dresdaî in Saxonia Superiori per 1res subséquentes annos, hicmali praeserlim lempore commoratus, lotuplclia ibidem musaea , celeraque artium ac aniiquilatum domicilia frequentavil; Francofurti ad Odcr&m ipsi oblata est una ex calhedris, quas
Sylva ducensis, sturtiorum thcologicorum cursu Lovanii cessante. Laitue rcdegil J. F. Van de Velde prwdicta slaluta, quac plaetierunt.
» Cu m tuto loco se fore i rederent bint illi fugitivi, ecre hora ^uoetis InW 50 et 31 jaimarii 1798 mandatum ex liaga Comitis ad magisiratuin SvUaducensem pervenit , ut fugitives ubicumque repertos appréhendèrent. Charatteristica illorum descriptio (signalement) portis eivitatis fuerat aflixa. 1IU ex eondieto 3t januahi ad mendiera Boxtcllam ex Oirschot ad^eniunt ad aides R"' vicarii aposlolici, roeisuri in Sehyndel. Vernm re moram non patiente, hora 3 in S. Agalha» Rode rheda illis submiuistrata profecti sunt, et noetc in œde R. I). pastoris loci transacta, ad cxtreniam majoratus paroehiam < febr. pervenerunt. Inde festo Purification is per Vt tiloonm iter prosecuti ad Blosam aibstiterunt ; qua die 5 trajecta , Kevelariam venerunt. In domum Oratorii se conferunt non sine propinquo apprehensionis periculo. Itaque ex Oratorio propere exeuutes rheda conduit! fuerunt usque in pagum Marienbanek ad riparo Rbeni. Hune fluvium circa decimam noctis transveeti, ac periculis omnibus superalis , Deo gratias exhibuerunt. In locum Meir nuncupatnm sub ditionc régis Borussia? circa média m noctem advenerunt. Cum illic triduo quievissent, profecti sunt in Bocholtz. Mansit in eo oppîdulo erudilissimus D. plebanus Samen ; verum noster in itinere visitans monasterium in Uasfeld prope Wifleldiam, Monasteiiura Westphalorum se recepit, ibique ad festa paschalia mansit.»
Borussiœ rex illic crigere statuerai' pro novis suis in Polonia subditis, religioncm romano-catholicam profitentibus (1).
Quadricnnio, quo perduravit cxiiium, literarum curam minime praetermisit; etenim varias Gormanfe urbes peiiustrans, magnam partem sibi com;>aravït instructissimam iilam bibliothecam, atque selectissimam cujusvis generis literariam supellcctilem , quœ postmodum omnium rei librariœ pcritorum admiraiioncm movitet, quod dolendum nimis, ipso morluo, sub hasta publica dislracta fuit (2).
In his etiam pcregrinationibus suis pcr Gcrmaniam, ab amicis dono accepit auLographas aliquol epistolas Philippi Mclanchtonis, Luthero olim amicitia conjunciissimi alquc cum ipso pscudo-rcformationis antcsignani ; quas, prout quondam de aliis eruditorum epistolis Bremœ cxscriptis facere slatuerat, animadveteionibus elucidatas prelo vulgare desli-
(t) Catalogua primorum, p. 124.
(2) Voyez au sujet do la bibliothèque de Van do Veîdc la préface du catalogue de ses livres (Gand, 1831 , 2 gros vol. io-8°); et l'article du Messager des Sciences de Gand , 1833, p. 403 et suiv. Cet article a été reproduit par N*muîi , Histoire de la bibliothèque publique de Louvain , p. 131, note 2. Le produit de la vente ne s'éleva qu'à 00,000 francs. Van IIultjiem, Catalogue, VI , p. xxxi , donne la description de la vignette que Van de Velde avait l'babitude de placer en tète de ses livres : elle « représente une ruine sur laquelle se lisent les initiales de son nom; au-dessus, l'œil de la divinité, au bas une simple croix, quelques livres, des manuscrits avec le hibou et la lampe , emblèmes du travail. »
navit, quin tamen consilium unquam ad exitum perducere poluerit (i).
Post pactum concordatum Summum Pontificem inlcr et primum reipublicae gallicanœconsulem, Lovataium reverti festinavit. Attamen paulo post iterum tantispere Belgio secessit, ut amicos benevolosquc hospites inGermania gralus inviseret, etquae studiosissime collegerat, scripta et volumina, scien- Use thesauros, secum in patriam advehereL Tum Bevernae, in loco natali, sedem ligens, ad parandam conciliorum Belgicae, tum antiquioris tum recentioris aovi, editioncm, quam jam dudum mcditatus fuerat, alacer se accinxit (2).
Huic operi diligentes indcfessasque impendebat curas, quando anno millesimo oclingenlesimo undecimo iliustrissimus et reverendissimus de Broglie, episcopus Gandensis , tendens ad concilium nationale ab imperatore Napoleone convocatu n, Veldenium
(1) Les copies de ces Lettres se trouvent aujourd'hui dans la bibliothèque de Mgr. de Ram , rerteur de r(Juivor»îtc catholique 4e Louvain.
(i) Voici comment Van de Vcide , dans son Autobiographie , résume ces travaux préparatoires : « 1806-1807, Ordinatio librorum bibliotuecaj mese Lovanii, Mcchlinite, Bevermc; nova t-mptio librorum; manuscripta Bruxellis et alibi commodo accepta ad conGcieudum catalogum seu bibliothecam conciliorum. • Van de Veldc s'occupa vers la même époque à rassembler les matériaux pour écrire l'histoire de soo lieu natal. Les documents qu'il avait rassemblés, sans pouvoir les coordonner, ont été utilisés par Va» de» Bogaep.de pour la rédaction de l'ouvrage intitulé : Bct dutnkt SitU-Nikolae* , voorheen tand van Watt.
reluctantem secum ire compulit, ut viri prudenlis et doctissimi consiliis in difticillimo hoc rerum statu uteretur. Utram autem hic magis miremur scientiam ipsius an conslimtiam, difficile dicta. Quam erudite enim et intrépide in vacillante isto cœtu et pseudo-synodotum verbo, tum prœsertim seriplis (1 ), egerit pro tuendis sacratissimis Àposlolicœ Scdis juribus, et universalis Ecclesiœ in instituendis episcopis disciplina, abunde demonstianl ea omnia, quae hac occasione passus est fortiter. Abrupto namque concilio, a polilicae potcslatis satellitibus nocte comprehensus (2), in custodiam arcis Vincennensis detrusus fuit cum illustrissimis episcopis Gandensi, Tornaccnsi et Trccensi, qui, in conciliabulo Parisiensi, Romano Pontiiici animose patrocinati fuerant. Postquam vero per quatuor menscs arctissimae custodiœ mancipati fuissent, ita ut ne colloquendi quidem ipsis venia esset, tandem paululo de priori severitate remisso, simul versari, imo mis-
(1) VandcVelde, dans son Autobiographie , nous fait connaître 1ns mémoires auxquels ii a travaillé pendant son séjour à Paris : « Scripta composui de uatura et vi necessitatis in qua tune gallicana eeclesia dicebatur gravari , quao esset stifliciens causa, ut institutio episcoporum, ncglceto Pontiflcc, ab archiepisropis daretur; — item historiam conventus Biluriccnsis sub finera sxculi decimi quînti , cujus statutis pars adversa plurimum nitebatur; — dissertatiunculam de illo dicto : Eeclesia est in statu, non vero status in Eeclesia; — quarto, cui sit potestas catechismum praescribendi. Hase orauta scripta in hospitio illustrissimi ac celsissimi principis epitcopî Candensis reperta a politiaî satellitibus abrepla fnerunt. »
(*) Le U juillet 1814 , à A heures du matin.
sam cclebrare, ipsis concessum est (1). Post quinquemestrem captivitatem carcerc liberatus, Rhetelium, in Campaniae urbem, relegatus est, ubi per duos annos et amplius tranquiliam duxit vitam, otium, quod ipsi invito faciebat Caesar, iiteris studiisque impendens. donec tandem, rerum statu in melius mutato, exulibus in patriam revertendi potestas facta fuit (2),
In Belgium adveniens ineunte mense majo anni 1814, illico Lovanium se contulit aclurus de Almœ Matris restauratione cum professoribus ceterisque ex concilio Universitatis superstitibus; qui solemniter congregati , die vigesima septima ejusdera mensis, Veldenium depularunt ut una cum consultissimo Domino Van Audenrode, olim sacrorum canonum professore, grave iliud negotium, ubi opor-
(1) Voyez la notice de II. le vicaire-général Voisi.v sur Mgr. Uiro , évèquc de Tournai , dans les Bulletins de la société historique et littéraire de Tournai , t. IX (1865), p. 154 et suiv.; et Vasderhoere, Récit de la persécution des séminaristes de Gand Gand 4865, p. Î75 et suiv.
(ï) Les illustres captifs furent au secret depuis le 12 juillet jusqu'au 10 novembre. Au mois de décembre, ils furent euvoyes en exil. Van de Veldc fut conduit à Rliëtel , en Champagne ; il y arriva le Î8 décembre et y trouva les cardinaux Matt&ï et Pignalelli, qui y avaient été relègues par l'empereur Napoléon l. «Ruetelii, dit Van de Velde, tranquille vixi , non iugratus civibus aut superioribus. Mansi illic usque ad mensem aprilem 1814. Tune per Givelum, Diooantum et Nimurcam , Bmxellas, inde in Sancti Nicolai, et die 5 maji Bevernam appuli magna Ixtiliae signifîcatione exceptus. »
teret, omnibusque, quibus fieri posset, mcdiis, totius Universitatis nomine, promoverct. Nullis ni laboribus pepercerunt, ut res curae ipsorum concrcdita ad optatum finem perduccrclur. Veldenius Bruxellam profectus convenit baronem de Vincent, qui tune temporis Confœdcratorum nominc rebus publicis in Belgio prœerat; a quo humanissime exceptus spem accepit de restituendo brevi studio generali Lovanicnsi. Sed, cum hic post paucos dics aliis provinciam suam cessisset, spes ailata evanuit. Hinc, matura deliberalione habita, placuit Universitatis membris novam inire viam, statueruntque , ut iis qui tum in spiritualibus, tum in temporalibus, summum principatum tenerent, Pio VII nempe, Summo Pontifici, ac Francisco II, imperatori austriaco, aliisque quibusdam personis dignitate et auctorilale pollentibus (1) a legatis suis offerrentur libelli supplices, cum adjuncto commentario in quo Universitatis crectio , constitutio et mérita declararcnlur. Scripta hœc a Veldenio confecta, mensc octobri, augustissimis illis personis reddita sunt. In lileris ad Pontificem, enarratis calamilatibus quas magno numéro ex Galiorum irruptionibus et occupatione passa esset Aima Mater, « turbulentis, inquit, illis motibus singulari Dei favore ac victricibus fœderalo-
(i) Eutre autres personnes auxquelles les députés de l'Université adressèrent des lettres, on remarque le prince de Mctternicu-Winuebourg, ministre d'état à la cour d'Autriche, cl te cardinal Gousalvi, légat de Sa Sainteté Pie VII au congrès de Vienne.
rum armis sereniora successere tempora et melioris fortunae spes affulgcrc cœpit. Et spcrabamus profecto, ut pro totius Belgii voto Lovaniensis Universitas pristino slatui, quantum scilicet sincrcnt rerum et temporis circumstanliae, protinus restitueretur. Intérim plures jam abiere menses, ex quo apud gubernium Belgicum,Universilalis deputaii, institerunt, ut saltem initium aliquod reslitulionis oslenderetur, quo animi in spem erigerentur. Verum hac spedelusa fuit Belgica Universitas, adsuum opprobrium spectare coacta Academiam, quae Bruxellis a Napoleone nuperrime fucrat instituta, non secus ac si Galli rerum adhuc in Belgio potirenlur, protegi, promoveri ac indcfinile continuari. Universitas igitur suam inde praesagiens ruinam, existimavit sui esse officii,ut in lam ancipiti rerum statu ad sanctissimam Pétri sedem recurreret, ut sicut ejusdem sedis aucloritatc, Joannis IV, ducis Brabantirc, accedente consensu, dudum erecta fuerat, dejecia nunc ac propemodum oppressa, eadem auclorilatc inlervenicnte denuo erigeretur, ac in pristinum statum , postliminii jure restitueretur. — Nos igitur collegarum nostrarum jussis obsequentes ad Sanclitatis Tuae thronum confugimus, humiliter ac reverenter suppliantes ut, quod tanto auctoritalis pondère a Tuae Sanctitatis praedeccssoribus saluberrimo consilio, ad religionis ac scienliarum incrementum, fuerat constitulum, Pétri dexlera sustentante, invictum consistât et minime rerum mundanarum turbine evertatur. Quod Lazari sorores Salvatori nostro de fratre
dixerunt : Ecce quem amas infirmatur, id nobis sit imilalionis.argumcntum. Infirmatur Acadcmia nostra , vcni , Sanctissime Pater, mcdere ejus languoribus, ulpristinum, Vicarii Chrisli auctorilate, sanilatis rccuperct vigorem (1). »
Fruclum tamen optatum non atlulerunt generosi legatorum conatus. Elenim Batavorum rcx, Guilielmus a Nassovia , ex auctorilate pacli Viennensis summa rerum in Belgio potitus, nulla priscorum jurium ratione habita, erigendo Lovanii Universitatem gubernio plane subditam, omnem de restilucnda Aima Maire spem extinxit.
Tum Veldenius Bevcrnam rcgressus, jam dudum anle cœptae collcctioni monumentorum quae ad conciliorum Belgicœ cditionem pertinent, manum ilcrum admovit. Primum in chartarum copia , ea selegit monumenta quœ ad ecclesiam Mechlinicnscm spectant; namque ab hac ccclesia, utpole metropolitana ac primaliali, initium erat faciendum Synodici Belgici quod promulgare animo destinaverat. Verum, antequam ipsa monumentorum collcctio in lucem ederelur, piacuil apparatum historicum , ut mçlioris notœ scriptorcs faccre consueverunt , titulo Synopseos, prremitlere, quem anno !822Gandavi vulgatum recentioris historiœ ccclcsiasticœ opud Belgas armamentarium rectevocaverimus. Collcctioni synodorum
(!) Voyez dans Ins Analcctes de 1838 , les Documents concernant les démarches faites en 18U*/ 1815 pour le rétablissement de V Université de Louvain.
Mechliniensis ecclesiae curas impendere denuo cœperat Veldenius ; sed eheu, opus, quod alacriter arripuerat, ipse perficere non poluit, et alterius perito la bore fclicissime absolvcndum relinquere coactus fuit(l);nam dierum longitudine repletus (annum agebat oclogesimum) gravique aegritudine confectus ex vila tcrrena ad meliorem transiit die nona januarii 1823..
De céleris Veldenii scriptis plura commemorare velat temporis brevitas. Elenim ut in oratione academica professus est Universitatis nostrae Hector illustrissimus ac reverendissimus (2), « praebuit Vel- » denius eruditionis omnigcnae specimina, quum » vel e cathedra tamquam imbrem mitleret eloquia » sapientiœ suœ, vel scriplo res theologicas et his- » toricas pertraclaret. Tempora difficillima, in quae » incidit; impedimcnto fuerant, ne typis vulgaret » opéra, quae mente conceperat et currente quasi » calamo delineaverat. Quod Baronius de Molano
» edixit, illud ego deVeldenioprofiteboretdecla-
» rabo me tanti viri brevem schedulam deperire » aîquo animo pati non posse. »
Reliquum esset, ut de Veldenii pietale pro coro-
(1) La publication du Synodicon Deîgicum fut entreprise, après la mort de Van de Veldc, pir Mgr. de Ram, auquel on doit déjà quatre volumes in-4°. Ils contiennent les documents relatifs à l'archevêché de Malincs et aux évècliés d'Anvers et de Gand.
(?) Oratio de I.audibus quibus veteris Lovaniensium Tlieologi eiïerri possunt, p. 51.
nide quaedam adderentur. Declarandum quomodo inde a juvcnilibus annis in Deum, qui est omnium rerum creatarum priucipium cl finis, sludia sua omnesque labores ex sincera charitate referebat, non seipsum quœrens, sed quœ sunt Dei et Jesu Christi. Laudanda esset singularis illa quam erga sanctissimam Dei Genitricem, Matrem amantissimam, semper in pectorc fovil devotio. Ipsius enim precibus et intercessioni referebat acceptum quod, post extinctam Universitatcm, latitando incolumitati suae consulere coaclus, insequentium se manibus Antverpiœ evaserit. Insignis hujus beneficii memor, quum ultimis vilse annis in loco nalali degeret, grati animi erga optimam paironam lestandi causa , ad divœ Virginis sacrarium, quod in Gaveriandia, a Beverna duobus circiter millibus passuum distante, utolim ita et nunc frequenti populi christiani concursu célébra tur(l), singulis fere diebus piam instituebat percgrinationcm. Extollcndus dcnique esset zelus ardcns, quopro salute animarum flagrabatcor ejus; extollenda cximia erga proximum, quœ in sinu ipsius œstuabat, charitas, et larga erga pauperes beneficentia.
Sed ne cœlus amplissimi patientia atque in nostro audiendo sermone diutius abulamur benevoientia, dicendi fincm facimus, ad vos, o candidali doclorali laurea mox condecorandi, milites novelli, spes Aca-
(1) La chapclto de Notre-Dame de Gaverland est dépendante de la paroisse de Mclsele (Waes).
démise nostrae, dccus et gloria, verba converteutes. Audistis praeclara Veldenii gesta ; mirati estis ipsius in certando pro veritate constantiam et animi fortitudincm. Hoc ipsius exemplum mentibus vestris alte maneat infixum. Virum aemulemini pietate et omnigena doctrina conspicuum. Ipsius vestigia premere satagentes, fidei et ecclesiie catholîcse patroni strcnui numquam non inveniamini atque in tuendis sacratissimis Sedis Apostolicae juribus bellatores invicti, ila ut in medio discrimine posili, cum ipso cxclamare non dubitemini : « Si pereundum est, » pcreamus stantes pro sancia fide nostra, pro mori- » busanliquis, probis, christianis (i). »