NOTICE SUR LE COLLÈGE DE HOUTERLÉ
§. 1. Établissement du collège.
Le fondateur de ce collège fut Ilenri de Houterlé, né à Hoogstraeteu , prêtre, écolâtre de l'église de Saint-Pierre. 11 était membre de l'Uriversité depuis le 3 Novembre 1483 ; on croit , qu'avant cette époque , il avait fait le voyage de la Terre-Sainte et qu'il fut associé à Tordre du St.-Sépulcre : Peregrinusmilesquc Dominici Sepulchri seu Jcrosolymitanus , dit Valère André (1).
Le 18 Octobre 1499 , par acte échevinal , Houterlé acheta de Jean Vandermeren , exécuteur testamentaire du docteur en droit Conrad de Mera , une maison, située dans la rue des Vaches ; il en fit un collège et confirma la fondation par son testament passé à Louvain le 29 Décembre 1511. Nous faisons suivre ici cet acte , d'après une copie authentiqne déposée aux archives de l'État à Bruxelles.
« In domine Domiji Amen. Per hoc praesens publicum instrumentum cunctis patcat cvidenter et sit notum, quod anno a nativitate ejusdem Domini mil-
(i) Fasti acaJ. p. 3oa.
lesimo quingcntcsimo undccimo, indiclionc decimil quartâ, mensis Dccembris die dominica vigcsimâ nona, horâ undecimâ ante mcridicm vcl circiter, ponlificalûs SS. in Cbristo patris et domini nostri domini Julii, divinâ Providenliâ Papaî secundi, anno suo octavo, in mei notarii publici, lestiumque infrascriptorum ad hoc vocaforum specialiter et rogalorum prœsentiâ personaliter constitutus venerabilis et providus vir dominus et magister de Houlcrlé, arlium magister, presbyter , ecclesiœ collégial® S. Pétri Lovanicnsis Leodiensis diœcesis scholasticus , nec non notabile niembrum et suppositum Alma3 Universilatis generalis studii dicli oppidi Lovanicnsis, et de consilio cjusdem , existens sensuum suorum omnium tam intcrnorum quam exlernorum, ut clare cum intuentibus patcbat, per orania benc compos existens licct corporali aîgritudine detentus , attendens fragililatern humana? naturrc conditioncm ejusque statum labilem et caducum, quodque in hac miscrabili vitû morle nihil cerlius ejusque horà nihil incertius existât; verbi eliam Do* mini inquientis : Et vos eslole parali> quia quel hord non putalis fdius hominis venict , cupiens ea propter obitûs sui diem inopinalum testamentaria dispositione prœvenirc ac animai suœ salubriter providere , omnes etiam et singulas testamentarias disposiliones seu tes* tamenta quœcumque per eum prius quolibet modo factas et ordinalas, seu facta etordinata ante omnia revocando, cassando et annullando, prout revocavit, cassavit et annullavit, de bonis suis temporalibus sibi ab omnipotente Deo in terris largilis et concessis suum
condîdit iccit et ordinavit testamentum prœsens seu exlremœ suœ voluntatis ordinationem, in modum et formam infra dcscriptos, quod seu quam valere voluit jure testamenti seu codicilli vel codicillorum donationis causa mortis, aut saltem omnibus melioribus modo , causa et formâ quibus cujuscumque decedentis ultima voluntas melius validius et cflicacius valere ac robur firmitatis obtinere queat, possit et valeat , tam secundum pias et canonicas sanctiones quam civiles, non obstante si in illo vel illa aliqua solemnitas, de juris ncccssitate, requisila fueritomissa yel etiarn oblita.
« Unde inprimis idem Dominus testator animam suam, dum illa jussu divino a corpore suo scparari contingat, omnipotenti Deo creatori rcdemptori et sa h a loi i suo, bcatissimae et gloriosissimae Virgini Maris cjusquc inviolatas genitrici semper bencdictae, totique supernorum civium cœtui humiliter commendavit. Corpus vcro suum cxtinctum ecclisiasticœ tradi voluit sepultune, quam elegit in dicta ecclcsia sancti Pétri ante altare sanclissimi nominis Jesu salvatoris nostri.
» Insuper pro suis forsitan minus juste acquisitis bonis et sibi incognitis legavit fabricœ ecclesiœ cathedralis sancti Lamberti Leodicnsis quindccim stufcros semel dandos.
» Item legavit prodecoratione imaginum sanctorum nominis Jesu, Ilcnrici et Cunegundis dicti altaris, viginti quinquc florenos rcnenscs communes semel dandos.
» Peinde dictas Dominus tcstator, ad discrétion cm suorura infrascriptorum executorum, tredccim florenos renenses communes pauperibus Christi distribui voluit et ordinavit.
» Insuper die excquiarum suarum celebrari voluit et ordinavit in dicta ecclesia Sancti Pétri morcejusdem ccclesiœ unam celebrantiam , pro qua dari voluit très florenos renenses communes semel.
» Ilem eadem die fratribus monasterii Minorum oppidi Lovaniensis pro una pilantia dari voluit duos florenos renenses semel.
» Item fratribus monasterii Predicatorum pro pitantia una viginli quatuor stuferos semel.
» Item fratribus monasterii Àugustiniensium similiter pro pitantia viginti quatuor stuferos semel.
» Item fratribus monasterii Sancti Martini in Lovanio etiam pro pitantia viginti quatuor stuferos semel.
» Item fratribus monasterii Carlhusiensium Lovaniensium pro una pilantia triginta sex stuferos semel.
» Item fratribus collegii Carmelitarum Lovanii etiam pro una pitantia die excquiarum suarum cis danda viginti quator stuferos semel. Commcndans se devotis oralionibus omnium praedictorum fralrum.
> Item pro anniversario suo , singulis annis perpetuis futuris temporibus in dicta ecclesia sancti Pétri celebrando , reliquit et legavit unum modium cum dimidio siliginis hereditarii redditûs per eundem Dominum testatorem erga Arnoldum Coesmans in
Berthem acquisili , juxta litterarum desuper confectarum Icnorem , mediatim inter duos canonicos et cappellanos ejusdcm ecclesiœ annis singulis distribuendum.
>' Item meliorem lectum suum jacenlem pro nunc in inferiori caméra domûs habilalionis suae, un du m et sine Iecticâ, legavit magno hospitali infirmorum oppidi Lovaniensis.
d Item legavit Ida? ancilia? sua? lectum meliorem cum lectica jacentem in caméra inferiori secunda? domûs testatoris , cum duobus paribus lintbiaminum et duobus pulvinaribus ac sargia sive supellectili ad hujusmodi lectum aptis ; et adhuc decem florenos renenses communes semel eidcm exolvendos nec non noyem florenos renenses vilalis pcnsionis, quos ad vitam ejusdem Idœ Dominus teslator émit, ut asseruit, et comparavit.
» Item dictus Dominus teslator legavit IJaymanno Wilhelmî suo servitorî pro serviliis et diligentiis, per eum circa eundem dominum testatorem factisit exhibitis, vestem suam fod eralam variis dictis finccrl. Et adhuc decem florenos renenses communes semel eidem dandos.
» Insuper legavit et reliquit Calharioa? alteri ejus ancillœ et nominatis, in litteris desuper confectis, vitales pensiones sequentes mediatim et œqualifer inter cos dividendas : primo pensionem vitalem quinque florenorum renensium communium de quibus duos ipse Dominus testator babet supra domum Henri ci Mouweert, et reliquos très juxta tenorem littc-
rarum desuper confeclarum émit et acquisivit. et adhuc très florcnos rencnses vitalis pensionis in quibus Paulus in dcn Kandelcre cum suis complicibus in litteris desuper cxistentibus nominatis obligatur.
» Item nationi Brabantiae facultatis Artium dictas univcrsitatis Lovaniensis legavit et reliquit très florenos renenses communes semel in prandio nationis pjusdem expendendos.
» Item legavit venerabili viro Domino et magistro nostro magistro Wilhelmo de Vyanen (I), arlium et sacra theologiœ professori diclœ ecclesiaî sancti Pclri Lovaniensis curato unam tasseam argenteam de suis communibus tasseis argentcis pro memoria.
« Item idem Domiuus tcstalor legavit et reliquit honorabili viro artium magistro et in sacra theologia baccalario formalc, Magistro Johanni Driedoens alias Nys, de Turnhout(2), amico suo multum dilecto in subsidium necessariorum sui cursûs et promotions ad gradum licentiœ in sacra tbeologia, centum florenos renenses communes semel eidem exolvendos, et adhuc unum promptuarium sive contorium ad modum unius mensaî formatum, ornatum et seratum.
» Item legavit mihi notario infrascripto , pro diversis servitiis eidem domino testatori impensis et
(i) Le docteur Guillaume Jean de Yianen. V. Valère André, Fasti acad. p. g -1 .
(a) Jean Uricdo. V. op. cit. p. 100.
assislentiis factis, tria crusibilia argentea de suis inajoribus crusibilihus argenteis.
j> Item pro laudibus sanctissimi sacramcnti in dicta ecclesia sancti Pelri Lovaniensis coulinuandis et inlertenendis, legavit et rcliquit reddilum duodecim stufcrorum bœreditariorum quem acquisivit in Leefdaele die sexta Februarii anuo quingentesimo nono proximo prœtcrilo.
a Item idem Dominus teslator reliquit cl legavit suis proximioribus bcrcdibus bona illa, quœ ad eum pervenerunt ex successione quondam Arnoldi Van Honterlé , videlicet septem florenos renenses hcreditarios cum dimidio ad et supra unum pralura dictum dcn Drivoet si tu m juxta Hoochstraten , nec non novcm florenos, quolibet ad deeem stuferos eslimalo, hercditarios, quos habet ad bona Pétri Jn. Ghcens. Item quinquaginta grossos veteres, quos habet ad certa bona quaî tenct Joannes Oudegoet de Mera.
» Hem octo florenos renenses hereditarios quos habet supra domum Georgii Haelbossch pannilonsoris compatris sui, silam Antwerpiœ in de Wyngaertsstraele : Item sex florenos renenses hereditarios, quos habet supra domum Judoci Hoebroeck etiam Àntwerpiai circa diclarn domum stantem. Item adhue quatuor florenos renenses hereditarios , quos habet supra domum dictant de Cavierc, stantem in Rerchem extra oppidum Anlwcrpiensc circa lapideam crucem ibidem , quos acquisivit a dicto Georgio Ilaelboscb.
» Deinde idem Dominus testator omnes vitales pensiones de quibus non disposuit ad vitam suam et
alterius vel ad vitam aliorum emptas et acquisitas legavit et reliquit personis in litleris earumdem pensionum nominatis et descriptis.
» Item dictus Dominus lestator exposuit se diversis suis consanguineis certas et diversas pecunias mutilasse quas infrascriptis salvis eisdem legavit et reliquit, quilans et liberans cos de eisdem.
» Deinde dictus Dominus teslator pic motus ad omnipotentis Dei ejusque intemerataj genitricis Mariae, quatuor Evangclistarum et quatuor Doctorum sanctœ malris Ecclesix landem, honorem etgloriam, suœque anima? salutem, unum collegiura pcrpetuum quatuor bursariorum in facullatc sacrae theologirc sludentium sub statutis regulis et ordinationibus infra descriptis fundare, erigere et dotare volens, dedil, legavit et reliquit domum habitalionis sua? magnam siveprincipalem, contiguarn domui magistri Gerardi de Baussele, cum suis pertinenliis universis pro loco coilegii memorati , et confisus in Dei elementia et in prelatorum ecclcsiaslicorum et litleralorum benevolentia, ut hujusmodi pia sua intentione non frus- Iretur, et ad efTcctum débite deducatur et interteneatur, idem Dominus testator elegit, ordinavil, nominavit eteonstituit prescripli sui coilegii perpetuos coramissarios et directores, videlicet, vencrabiles viros Dominos decanum, curatum et scolastîcum dictas ecclesiœ sancti Pétri nec non priorem monasterii Carthusiensium prœdicli oppidi Lovaniensis, pro tempore existenles, per quos in dicto collegio institui \u luit quatuor bursales in facultate sacrœ theologiœ,
ut supra narratur, studentcs, bonorum nominis et farme, promotos in artibus biretatos, qui obtinuerunt locum et promotioncm in artibus ante médium totius ordinis suaî prornotionis, non babentes in veris redditibus patrimonialibus vol bcneficialibus, quibus possent se Lovanii ad continuandum studium suum sustentare, viginti quatuor florenos renenses communes annue.
» Volait insuper et ordinavit, quod unus de dictis quatuor bursariis idoncus aliis per dictos sui collegii commissarios perpeluos conslituatur etordinetur, qui dicetur prœsidens collegii, cui omnes in collegio pro temporc habitantes in licilis et bonestis debcant esse obedientes.
h Ordinavit insuper quod dicti bursales in dicto suo collegio babitarc et prœbendissuisinfra declaralis gaudere polcrunt annis septem continuis, prœsidens vero annis decem , nisi suis demeritis exigentibus per pr&dictos collegii commissarios suspendantur vel priventur ab cisdem ut clarius infra deelaratur. Et si diclis commissariis videalur expcdlrc , poterunt, tempus more cujuslibet praesidentis scilicet et bursariorum, qualitatibus personarum earumdem attentis, ad duos annos continuos et non ultra prolongare.
» Statuit etiam et ordinavit diclus domiuus testator et fundator, quod pra;sidens et alii bursarii nec non commensales, si qui sint, in una communi mensa et esu et potu communi vesci et convivari debeant.
» Item placuit testatori, quod prœsidens in expen-
sis aceptare poterit très aut quatuor commensales sed non plures, qui pro expensis exsolverc babebunt ad ulilitatem collcgii et bursariorum ad minus viginti quatuor florenos renenses communes annuatim, secundum ratam temporis quo in expensis eorum fuerint.
> Item statuit idem Dominus testator et ordinavit, quod ex dictis prœsidente et bursalibus sivc collegistis unus secundum senium eorum singulis septimanis pio provisione necessaria in coquina exponere debeat et in fine cujuslibet septimanae siraul de per eundem expositis computum et calculum suis confratribus faciat, quo facto quilibet pro rata illi expositori extunc satisfaciat et illico idem onus exponendi pro tune futura septimana sequens senior habeat.
» Item poterit prœsidens acreptare unum scholarem artistam in expensis pro servitore mensse qui tanlum dare babebit duodecim vei tredecim florcnos renenses communes et non ultra, et illum si sibi videatur convenire suis exigentibus demeritis vel negligentiis licentiarc, et alium in locum ejus acceptare.
» Ilem quod praesidens eligere poterit pro se in dicto collegio unam cameram sibi magis placentem , et post hoc reliquis bursaris ordinare alias caméras cum caminis , poteritque in una caméra simul duos ordinare.
» Item voluit insuper et ordinavit, quod singulis diebus borâ prandii immédiate post benedicile , prœsidens vel senior bursalium in ejus absentia, astrictus erit et obligatus légère unum capilulum inbiblia 9 ut
occasionem habeant in mensa dîspulandi et profit ciendi sub pœna unius stuferi, communitati mensœ irremissibiliter codem aut sequenti die applicandi.
» Deinde ordinavit statuit et voluit, quod singulis diebus immédiate post prandium et post cœnam , si non sit jejunium , dicli prœsidens et bursales pro fundatorc oblîgali sint et adslricti légère psalmos miserere met, Dcus et De profundis clamavi ad te, Domine, et pnesidens vel senior bursalis in ejus absenlia collcctam pro sacerdotedefuncto cum collecta communi Dcus veniœ largitor.
» Item ordinavit ullcrius Dominus teslator, quod praesidens et bursales in plateis honeste in veste honesta et clericali et cum caputio magistrali incedant, nec non ipsi et ctiam commensales omni nocte ante pulsam campana; in collegio sint, et dormianl ibidem, nisi necessilate propter praîsentiam aliquorum suorum consanguineorum de scitu et speciali licenlia prœsidentis se absentarent et alias non.
d Consequenter idem Dominus lestator et fundator ordinavit, quod diclum suum collegium habealunum fidelem et idoneum receptorem, qui per dictos cornmissarios ordinabilur , et suis negligentiis vel démentis exigentibus deponetur totiens, quotiens cis \idebitur expedire. Qui tenebitur bis in anno bursariis de quota ipsis compétente secundum inferius ordinata satisfaccre.
» Item pro prima institutione, quo ad presidentem dicti collegii dictus Dominus fundator et testator prœsidentem primum instituere yolens nominavit et
. in prœsidcntem institui voluit, alque instituit honorabilcm virum magislrum Johannem Driedoens , alias Nys de Turnhout, artium magislrum et in sacra theologia baccalarium formalum , suum amicum mulium dilectum et summe fidelem prascriptum.
» Item ordinavit consequcnter dictus Dominus lestator , quod si in cventum aliqui de descendentibns ab Arnoldo de Ilouterle , avo suo paterno, et Elie Mesens , avia sua , reperiantur idonei secunduai praedictara suam ordinationem et de legitimo tboro procreati , voluit illos omnibus aliis instituendis praeferri ; et si taies non repperiantur , extunc voluit suos eonterraneos de Hoochstraten et Turnhout qualificatos, ut supra antefcrri.
» Deinde Dominus testator voluit , statuit et ordinavit, quod de et ex reddilibus et bonis pro dotatione dicli eollegii per cum ut infra habelur legatis et reliclis prœsidens ejusdem eollegii pro praîbenda sive bursa sua quadraginta duos florenos renenses communes et quiKbet aliorum trium bursalium tri— ginla similes florenos renenses eliam communes, salvis infrascriptis annis singulis temppre cujuslibet corum durante, babeant et assequantur.
» Item ex eisdem bonis ipsi collegio, ut prœfertur relictis et legatis , applicari voluit ultra census ex domo principali sive collegio exeuntes , pro melioratione repara tione et intertcnlione ejusdem domûs sive eollegii, neenon bonorum mobilium eidern collegio, ut infra sequitur, ad usum ejusdem Iegatorum, singulis annis qualuordecira florenos renenses communes.
» Item pro salario receptoris dictî collcgii ordinavit, et annis singulis eidem receptori dari voluit, qualuordecim florenos renenscs communes ex dicti collegii bonis recipiendos.
» Item ordinavit ullerius dietus Dominus testator, quod annis singulis in dicto collegio sit unum prandium honestum die convenienti paratum pro prœdictis dominis commissariis perpetuis, ad hujusmodi prandium comparandum, necnon ad computum receptoris receptoris collegii audiendum, et collcgium juxta ordinationem fundatoris visitandum, per ipsum prœsidentem rogatis et vocatis.
» Et ipso prandio peracto et graliis , ut praemittitur, dictis, receptor dicti collegii de singulis per eum levatis, receplis et expositis, eisdcra Dominis commissariis in prœsenlia etiam dictorum prxsidentis et suorum confratrum bursariorum computum et calculum faciet légales , et de hujusmodi suo computu cisdcm Dominis commissariis similiter et praesidenti copiam manibus dictorum dominorum commissariorum et prœsidcntis corrcclam , passatam et signatam dabit, ut eo melius de anno in annum status collegii pateat eisdcm.
» Deindc dicli Domini commissarii ipsum collegium in singulis suis capitibus et membris visitabunt, defectus corrigent, et meritis prœsidentis aut aliquorumaliorumbursariornm exigentibus, cos a prœbenda sive bursa et collegio suspendent vel privabunt; et casu privalionis alium vel alios idoneûm vel idoneos, ut supra qualificatos, de novo instituent et admiltent.
» Hem œdificia collegii visitabunt, repararc et reformari faccre ordinabunt, prout cis videbitur expedire: quibus sic, ut prœmittitur , peractis, receptor collegii cuilibet pradictorum dominorum commissariorum ad statim ex bonis communibus ipsius collegii decem sluferos communes dabit et exsolvct.
» Item casu quo aliqui ex dictis bursariis tempore, quo in collegio habitaverint , aliquid in bcneficiisaut ex successione parentum vel alias ultra viginti quatuor florenos renenses annuos acquisiverint, nihilominus tamen voluit dictus dominus testator, quod poterint tempore prœseripto in collegio permanere.
d Item pro dicti collegii dotatione et onerum ejusdem juxta prœscriptas ordinationes et statuta sustentatione , dictus dominus testator cidem suo collegio bona et redditus infra declaratos dédit legavit et reliquit.
» Et primo braxatoriam unam cum omnibus et singulis suis pertinentiis, horreo , stabulo, pomerio, horto et cacabo et vasis ad dictam braxatoriam spectantibus, in Wilsele supra lapideam viam prope Lovanium sitam et in cababo appellatam.
» Item sex florenos renenses hœrcditarii rcdditûs, quos habet ad et supra domum dictam de Swacn sitam in opposito dicta? braxatoriam.
» Item tria bonaria terras arabilis vel circiter in tribus petiis jacentia in campo diclo d'Lancvelt , ut in litteris desuper confectis latius habetur.
» Item viginti octo florenos renenses luereditarios , quos babet ad et supra domum cum suis pertinentiis
Michaelis Luynickx, sardonis et calciflcis, sitam Antwerpiae in platea dictarn Kipdorp, in opposito hospitalis sancli Jacobi ibidem.
» Item octodccim florenos renenses haereditarios ad et supra domum dictam fan Groolen Kelelc cum suis pcrlinentiis universis , sitam in dicta platea Kipdorp, in oppido Antwerpiensi praedicto.
» Item decem florenos renenses haereditarii reddilûs, quos habet ad et supra domum domini Bergensis supra Zomam et Wouda.
* Item decem florenos renenses aureos haereditarii rcddilûs pro quibusannue solvantur tredecim renenses communes, quos habet ad et supra unam curlim cum suis pertinentiis, in Wemmele jacentem , Wilhclmo 't Serclaes spectantcm.
» Item octodecim florenos renenses haereditarios t quos habet ad et supra domum sivc curtim dictam H Ho(f Icn Berghcn, et certis aliis bonis Egidii Vrancx juxta tenorem lilterarum desuper existcntium.
» Item quatuor et très cum dimidio florenos renenses haereditarii redditûs , quos habet ad et supra domum cum suis pertinentiis Jobannis Vullinck notarii Universitatis Lovaniensis.
» Item octo florenos renenses haereditarios, quos habet ad et supra domum stantem in foro piscium Lovaniensi , et alia bona immobilia in parochia de Ileverlis jacentia, ad quondam Jacobum Christiaens spectantia.
» Ilem quatuor florenos renenses haereditarios, quos Uabet ad et supra domum Pétri Fabri circa domum
dictam dm Papegay in plalhaea dicta de Boorchslralc jacentem. Royenschilt in de Slecnslralc , et certas alias domus silas in de Brocck-slract.
» Item sex florenos recenses hereditarios , in quibus obligatur Joseph Boone scrinifex , juxta tenorem litterarum scabinalium desuper confectarum.
j> Jlem quatuor florenos renenses hereditarios ad et supra domum dictam den
» Item duodecim florenos renenses hereditarios, et triginta quatuor stuferos hereditarios , quos habet ad et supra domum lapideam dictam den Anlhonis , silam circa Minores Lovanii, spectantem Wilhclmo Cloestcrmans.
» Item duos florenos renenses hereditarios t quos habet ad et supra braxatoriam dictam den Ynghel in den Wierinck stantem.
» Item très florenos renenses hereditarios, quos habet ad certa bona , et hereditates quondam Henrici Boone in Oosterhem prope lièrent vel circiter.
» Item duos florenos renenses hereditarios , quos habet ad et supra quandam domum sitam in de Vetlcrye, spectantem Johanni Deman juniori.
» Item quatuor florenos renenses hereditarios , quos habet ad et supra domum ïlenrici Mouwc et Christinaj Wayers conjugum , stantem in de Legheslrate.
y> Item duos cum dimidio florenos renenses hereditarios, ad certa bona in BodioSancti Pétri jacentia et Ilenrico Drabbequier barbitonsori spectantia.
» Item duos équités aurcos hereditarii redditûs »
de quibus unum acquisivit erga Michaelem Vanopbcm , et reliquum erga Johanncm Boegacrt et solvuntur annis singulis pro quolibet viginti septem stuferos.
» Item oclo Qorenos rencnses hereditarios, quos habct ad et supra bona Johannis Vandenborch sita in Nederyssche.
» Item mcdietalcm rcdditûs heredilarii viginti florenorum renensium, qucm redditum habet ad et supra de Meyncn ducis Brabantiae, et quos annis singulis solvere habet receptor domini ducis in Lovanio.
» Item duos modios siliginis heredilarii reddilûs super certis terris jacentibus in Leefdale, et quos solvit Johannes Pois.
s Item et unum modium siliginis heredilarii reddilûs , quem acquisivit erga Michaelem Vanophem in Leefdale anno quingentesimo scptimo viccsima Maii.
» Deinde de bonis suis mobilibus et eliam illis , quaî Lovanii vlicgende erve appcllanlur, dictus dominus tcstalor dicto suo collegio legavit et reliquit.
» Primo decem lectos meliores, de quibus nondum disposuit , una cum lecticis eorumdem , et pro quolibet lecto duo paria lintheaminum , duo pulvinaria et unam sargiam sive unum superlcctile de mclioribus , secundum bonilatcm lectorum hujusmodi.
» Nec non omnia stangnea, cupria et fcrrea domûs utensilia sua, quinque mensas meliores, sex tritsoria meliora , omnia scdilta, cistas sive promptuaria, omnes mappas et manutergia linea sua omnia.
* Item omnes imagines , in domo existentes , ibidem raanere voluit et ordinavit.
» Item adhuc dicto suo collegio legavit duodecim cussinos sediles de suis melioribus.
i> Ilem omnes libros suos eidcm collegio legavit et rcliquit , ncc non in uha caméra apta simul locari et poni votait et ordinavit, ad quam quidem voluit diclis suiscollegistis etbursariis liberum aditum esse',
» Pcindc idem Dominus testator pro habitatione et communi usu seplern puerorum Sancti Pétri per eum sub certis ctiam regulis et ordinationibus et dotationibus pridem ad bonorem Sancti Pétri institutis legavit et rcliquit cisdem domum suam minorem sitam versus partem oricntalcm cum suis pertinentiis universis , voluitque quod cadem domus aditum habeat ad puteum ita quod hortus collegii bursalium separetur a dicta domo puerorum per interslitium sive murum secundum lalitudinem putei, in quo quidem interstilio illi de collegio faccre poterunt parvam januam ad bauriendam etiam ex puteo aquam ex borto magno gradiendo.
» Item ostea ejusdem minoris domus obstrui voluit et ordinavit, ita quod ex platea communi debeant in ea habitantes habere eorum inlroitum et cxitum et non per portam collegii sive magnœ domus , et si alibi quam per fcnestram infcriorcm ad partem collegii respicientem lumen recipere poterit, fcnestram eandem simililer obstrui voluit , ut bursalcs et collegistœ possint esse Iiberi in collegio eorum.
» Item ordinavit, quod magister schoke ecclesiaî Sancti Pétri prœdictrc pro tempore existens, si voluerit, in dicta domo puerorum cum eisdem babitare polerit
et emolumentis communibus domus gaudere, pueros ipsos rcgere et in moribus dirigere habebit et debebit, alioquin ordinavitquod decanus, plebanus, scholasticus et senior provisorum Sancti Petri providere babebant eisdem pucris de magistro idoneo , qui sub ooere prœscripto inhabilabit eandem do mu m.
» Yoluit insuper dictus Dominus tcslator, quod prœsidens dicti sui collegii habeat visita tioncm et corrcctionem djctorum puerorum in moribus et disciplinas , totiens quotiensei visum fuerit expedire.
» Deinde idem Dominus tcstator, eisdem pueris largius volcns providere, legavit et reliquit eisdem in communi redditus hercditarios sequentes.
» Primo videlicet unum florenum renenscm bercditarium , quem babet ad et supra domum WalteriVan den Wauwere factoris.
» Item adhuc duos florenos renenses bcreditarios , quos habel supra certa bona Jacobi Ludovici habitantis in Rolselaer.
» Item unum modium siliginis hereditarium % quem babet ad et supra bona Petri Bobon dicti de Luyckere. •
» Item très florenos renenses hereditarios , quos habct supra domum Everardide Winghe , sitam in de Slecn-slrale.
» Item très petros bcreditarios» quos habet ad domum dictam de Mussche Johannis Hocx , ad opus receptorisdictorum puerorum Iocoreddituum dequitatorum , qui pro receptore prius fuerant crdinati.
» Item adhuc très petros haereditarii redditus, quos
habet ad et supra certis personis et bonis quae tenet Johannes Iïech circa Begardis commorans, etiam ad opus ut supra rcccptoris prœscripli.
» Item adhuc legavit dictis pueris medietatem liereditarii redditus viginti florenorum renensium hereditariorum, quem habet ad et supra de Meynen ducis Brabanti», et quos receptor Domiui ducis annissinguîis solvere habet in Lovanio.
» Item adhuc septem florenos rcnenscs hereditarios, quos habet ad et supra certa bona curtis de Vosberghe in Wcrchterissituata , quem quidcm redditum fabrica Sancli Jacobi annis singulis solvit.
» Item unum florcnum renensem hereditarium , quem habetsupra Laurentium Aerts, in de Dorp-slratc Loyanii commorantem.
» Item adhuc duos florenos renenses haîreditarii redditus, quos habet ad et supra domum Michaelis Porvoys; et adhuc unum redditum duorum florenorum renensium hereditariorurn , quem acquisivit ad bona Scbasliani Van Leeuwe scriniticis , sita in noya plathea.
» Item dictis pueris reliquit etiam et legavit très lectos meliores cum Jecticis corurndem , de quibus non disposuit et pro quolibet lcclo duo paria linthiaminum , duo pulvinaria et unam sargiam secundum bonitatem leclorum convenientia ; nec non sex de melioribus cussinis sedilibus, de quibus etiam non disposuit.
» Noluit insuper dictus Dominus testator, quod de omnibus et singulis bonis hereditariiset mobilibus,
per eum ad opus dicti sui collegii et etiam puerorum sancti Pétri relictis, fiât unum invcntarium raanu notarii signatum , et sub manibus dictorum commissariorum et collegii praesidentis deponatur etmaneat; qvodquid omnia prœscripta bona meliori modo , quo fieri poterit , interteneantur.
d Item si videatur diclis commissariis expediens et utile, ordinavit et voluit quod dicta braxatoria, per eum dicto coîlegio ut prapfcrtur legata vendatur et ex pecuniis inde provenicntibus redditus hereditarii ad opus praedictum emantur.
» Item in eventum , aliqui ex redditibus coîlegio suo vel pueris sancti Pétri aut etiam pro anniversario suo legatis dequitentur , voluit ex tune pecunias inde pro. venientes ad alios redditus etiam hereditarios similiter applicari.
» Item legavit et reliquit idem Dominus testator Yenerabili et egregio viro Domino ac magistro nostro Adriano Florcntii de Trajeclo (1), dictas ecclcsiae Sancti Pétri Lovaniensis decano unum pottum argenleum, quern Dominus testator asseruit se habere satis magnum, rogans eundem ut et tamquam hujus testament! sui executionis (in quibus ab executoribus suis requisitus fuerit ) superintendens eisdem omnem assistentiam facere dignetur et oculum ad dictura . suum collegium et pucros Sancti Pétri habere et cis in necessitatibus suis assistere Yelit.
» llesiduum suorum argenteorum, de quibus supra
(i) On sait que, dans la suite, il devint pape sous le nom d'Adrien VI.
et infra non est dispositum , idem Dominus testator usui dicti &ui collegii legavitet rcliquit.
» Rcsiduum vero omnium suorum bonorum , de quibus ante vel post non est per prœfatum Dominurn testatorem dispositum, idem Dominus testator rcliquit in très partes œquales dividendum , ita quod in hujusmodi tertia parle non cédant aliqui redditus haercditarii , quarum partium primam partem collegio suo et secundam domui dictorum puerorum sancli Pétri in redditibus heredilariis convertendam legavit , ae tertiam partem subdividi voluit in duas partes squales , quarum etiam primam partem reliquit monasterio fratrum Minorum ad opus aedificiorum ejusdem, et reliquam monasterio Carthusiensium Lovaniensîum pro necessariis suis convertendam.
» Item insuper ordinavit dictus Dominus testator, quod ex bonis omnibus, dicto suo collegio sicutpraemittitur per eum legalis et eidem etiam ex dicto residuo ratione dicta? primae tertiœ partis ejusdem rcsidui proventuris, residuum super excrescens ultra oncra in praesenti suo testamento descripta ordinata annis singulis inter prsesidentem et bursarios suos confratres secundum ratam et quotam bursarum eorumdem dividatur in usum proprium convertendum.
* Postremo vero idem dominus testator, utbujusmodi sua ultima voluntas debitum suum sortiatur effectum, elegit nominavit eteonstituit suos et hujusmodi sui testamenti fidèles executorcs venerabiles viros dominos et magistros Nicholaum Bacehem de Egmun-
da (1) , artium et sacrae theologiîc professorcm eximium, cui unam lasseam argcnleam, quam ex sorte oppidi Harlemensis habuit , Domi nu m Ludovicum de Viridi Valle, dictae ecclesiae Sancti Pelri canonicum i cui unam tasseam argcnteam de majoribus suis tasseis, magistrum Johannem Dricdoem praescriptum cui unam tasseam argenteam quam ex sorte oppidi Lovaniensis habuit, circa duas marchas argcnti ponderantem , et Gerardum de Thimo oppidi Lovaniensis seerelarium , suum compatrem , cui eliam unam tasseam ex suis communibus tasseis argenteis legavit et reliquil.
» In quorum suorum executorum manibus ad opus adimplendse executionis hujusmodi sui tcslamenti omnia et singula sua bona mobilia et immobilia reposuit.
» Rescrvavitque dictus Dominus testator sibiautoritatem et potestatem prœscriptum suum testamentum in toto vcl in parte addendi, mutandi , minuendi , corrigendi et reformandi totienset quolienssibi placucrit et eidem vidcbitur expedirc.
» De et super quibus omnibus et singulis diclus Dominus testator sibi et interesse babentibus a me notario publico infrascripto fieri,conGci atque tradi petiit unum vel pHira publicum seu publica instrumentum et instrumenta.
Acta fuerunt ha;c Lovanii Lcodiensis diœcesis in
(t) l.« cîoctrur Nicolas Egm undanus , snrnomnu; Dacehcm. V. Voler* André , op. cit. p. «)8-
caméra dormitorii dicti Domini testatoris sub anno indictione mense die et pontificatu quibus supra, prœsentibus ibidem honorabilibus viris Dominis Henrico Bacrs thezaurario et Johanne de Oplhielt cappellanodictae ecclesiae sancti Pétri presbyteris Leodiensis diœcesis, quibus cuilibet unum florenum renensem communem dictus Dominus testator pro sua memoria reliquit et legavit, testibus Ode dignis ad prœmissa vocatis specialiter et rogatis.
» Deinde anno mense die et pontiflcatu pr^acscripUs inter tertiam et quartam horas post meridicm dictus Dominus testator sensuum suorum omnium adbuc bene compos existens inbœrendo testamcnto seu ultimaî voluntatis ordinationi prœscriptae et ab il lis non recedendo , salvis intranscriptis modo et forma subscriptis legavit et reliquit magistro Arnoldo Mcscns presbytero, suoncpoti, medictatem debiti centum florenorum rencnsium communium, in quo testatori ratione certae pensionis cesss , ut asseruit , obligatus existit , sed de per eum sibi magistro Arnoldo Mutualis, exsolvi voluit prout expresse proleslabatur.
Insuper reliquit et legavit confraternitati sancti Pétri Lovanii tabbardum suum meliorem ad opus ornamentorum altaris ejusdern sancti Pétri. De et super quibus omnibus et singulis idem Dominus testator sibi et interesse babcntibus a me notariopublico infrascripto unum vel plura publicum seu publica confici atque tradi petiit instrumcnia.
t> Acta fucrunt hœc Lovanii in caméra prœscripta dicti Domini testatoris praesenlibus ibidem vencrabi-
libus viris magistris et Dominis magistro nostro Adriano Floren lii de Traj ce to , artium et sacrae tbeologia? professore eximio , decano , et Ludovico de Viridi Vallc, canonico, presbyteris dicta? ecclesiœ sancti Pétri praescriptis testibus fide dignis ad prœmissa vocatis et rogatis.
h Postremo vero anno indictione mense et pontifîcatu quibus supra die vero lima? tricesima sajpedictus Dominus testator, licet gravi aegritudine corporali Iaborans, sensuum tamen suorurn adhuc per omnia bene compos existons , inhoerendo omnibus et singulis suprascriptis et ab illis non recedendo infrascriptis tamen salvis legavit et reliquit pauperibus scholaribus in collegio quondam magistri nostri Johannis Standonck habitantibus, ad honorem quinque vulnerum Domini noslri Jesu Cbrisli salvalorisnostri, quinque florenos renenscs hereditarie.
» De et super quibus omnibus et singulis idem Dominus testator sibi et interesse habentibus a me notario publico infrascripto etiam iieri atque tradi peliit unum vol plura instrumentum et instrumenta.
» Acla fuerunt bœc Lovanii in caméra dormitorii Domini testatoris praedicla , presentibus ibidem venerabilibus vins artium et sacrœ theologiœ professoribus eximiis magistris nostris Adriano Florcntii de Trajeeto, decano, et Wilhclmo de Vyancn curato dicta? ecclesiae Sancti Pétri Lovaniensis Leodiensis diaeccsis^ prœscriptis testibus ad praernissa vocalis specialitcr et rogatis. Infra habelur : Et ego Nicholaus de Castro Leodiensis diœcesis publicus sacris apostolica et impe-
riali aucloritatibus notarius juratus, quia prœinsertœ disposilioni et ultime voluntatis ordinationi , ceterique praemissis omnibus et singulis , dum sic ut promit titur Gèrent et agerentur , una cum prœnominatis testibus prœsens interfui , eaque sic Geri vidi et audivi ac in notam su m psi, idcirco hoc prœsens publicum instrumentum manu alterius Gdeliter scriptum ex inde confeci , et in hanc publicam formam redegi , signoque et nominemcis solitis etconsuelissignavi et subscripsi in Gdera roburet teslimonium omnium et singulorum prœmissorum rogatus et requisitus. Et paululum ad marginem erat signatum : Nich. De Castro cum ipsiusparapho etsigno.
» Collatioue facta cum suo originali scripto in pcrgameno concordiam attestor : B. J. Colson de Colscls, nots.1725.»
On voit par ce testament quelles furent les dispositions prises par le fondateur h l'égard de la dotation et de la direction de son collège, ainsi que celles qu'il arrêta en faveur d'un établissement pour les enfans de chœur de la collégiale deSt.-Pierre, annexé au collège.
Houterlé mourut le 2 Janvier 1511 vieux style, 4512 nouveau style, et non en 1500 comme le dit l'auteur des Fasli Acad. p. 502. Il fut inhumé dans l'église St.-Pierre devant l'autel du très-saint Nom de Jésus, et l'on plaça sur sa tombe l'épitaphe suivante (1) : Conditur sub slrato lapide Hebricus de Uoutedlé ,
(i) F. Swertii Monum. sepulchr. Brabantiœ , p. aog.
Arlium magister, prcsbylcr, hujus ccclesiœ scholaslicus , Dominici sepulchri peregrinus et cultor. flic bursarios in S, Theoloyia IV , pueros S. Pclri honore VII , missas in hebdomada islic , aliaqucdotavit pia opéra ac insliluit. Obiit anno MDXI , Januarii 2.
Le fondateur avait institué, par son testament, comme proviseurs du collège le doyen et le pléban de St.-Picrrc , Técolâtre de la môme église et le prieur de la Chartreuse de Louvain, Le gouvernement des Pays-Bas qui avait pris pour principe que l'administration des biens des anciennes fondations boursières de Louvain serait rendue, autant que possible, à ceux qui ont été nommés à cet effet dans les actes de fondation , et que les dispositions de ces actes seraient, autant que faire se pourrait, scrupuleusement observées dans tous les points (1) , rétablit par arrêté du 15 Avril 1821 les fondations boursières du collège de Ilouterlé, qu'on était parvenu à sauver après la dispersion de l'Université , et en nomma proviseurs le pléban de St.-Pierre , et les curés de St.-Jacques et de Notre-Dame des Fièvres à Louvain.
En 1785, le collège avait en capitaux 16,637 florins argent de change ; la somme totale de ses revenus s'élevait à 1595 florins, non compris le revenu des fondations de bourses. Les bâtimens du collège furent rétablis à neuf en 1775 par le président Joseph Ghislain llcga ; il y avait place pour loger quinze étudians ,
(i) Art. 5 de l'arrêté royal du 2C Décembre 1818.
tant boursiers que pensionnaires. En 1821 ce local fut rendu à l'administration des anciennes fondations boursières du collège; aujourd'hui il sert d'habitation au curé primaire et pléban de St.-Pierre.
§. //. Présidons du collège.
1. Le premier président fut Jean Driedo , que le fondateur lui-môme avait nommé par son testament. Il commença son administration le 2 Janvier 1512, jour du décès de Ilouterlé. Driedo prit le grade de docteur en théologie le 17 Août de la même année. V.Valère André, op.cit. p.100, etles Analcclcs de 1840, p. 192, nol. 2.
2. Nicolas de Beka, 'ou Deken, dirigea le collège depuis 1522 jusqu'à 1532. 11 était né à Diesl , et il avait obtenu la troisième place au concours général en 1515.
5. Jean L'Eslainicr, ou Stannifex, de Gossclies, premier du concours générai eu 1512, et licencié en théologie, obtint la présidence au printemps de l'an 1552. Celte présidence n'était alors que pour dix ans; il la conserva environ quatre ans et demi et mourut à la fleur de Pâgc , le 1 Novembre 1536. Y. Paquot > Mémoires, lom. XVIII, p. 264.
4. Pierre Tilclmans, dcllasselt, premier du concours général en 1551, et licencié en théologie, succéda à L'Estainier avant la fin de l'année 1556, et resta président jusqu'en 1540. Il fut ensuite nommé doyen de la collégiale de Ucnaix, inquisiteur de la foi
et enfin chanoine de Courtrai. Il mourut dans cette ville le 5 Septembre 1572. C'était un ecclésiastique d'une grande piété et très-zélé pour la conservation de la foi. 11 fonda une bourse au collège de Standonck et une autre au Vaulxianum qui fut incorporé dans la suite au collège de la très-sainte Trinité. Il était frère du B. François Titelmans, qui fut proclamé premier du concours général en 1521 , entra aux capucins à Rome , et mourut au couvent d'Anlicoli en 4537. V. Butler , Vies des Saints , lom. XIV, p. 467, édit. de Louvain.
5. Apres la promotion de Titelmans, en 1540, la présidence fut confiée à Josse Ravcsleyn. II y renonça en 1546, lorsqu'il fut promu au grade de docteur en théologie. Ce docteur se distingua au concile de Trente en 1551 et 1352. V. Mémoire sur la pari que le clergé de Belgique et spécialement les docteurs de VUniv. de Louvain ont pri*c au concile de Trente , p. 55etsuiv. , dans le tom. XIV des Nouv. Mém. de l'Académie royale.
6. Martin Ucsscls , licencié en théologie , frère du docteur Jean Ilcssels, succéda à Bavesteyn. Il était professeur ordinaire de théologie et chanoine de St.-Pierre ; dans la suite il obtint un canonicat à l'église de St.-Scrvais à Macstricht.
7. Henri Crockaert, d'Anderlecht, premier du concours général en 1554, professeur de philosophie à la pédagogie du Château en 1573, et promu au doctorat en théologie le 14 Avril de la môme année , devint président en 1580, et chanoine de la première
fondation à Ja collégiale de St.-Pierre à Louvain , et professeur ordinaire de théologie. Il avait aussi un canonicat à l'église d'Anderlecht. A son retour d'un voyage en Allemagne, il mourut à Namur le 29 Septembre 1581 , et y fut inhumé au monastère des Croisiers. Crockaert avait la réputation d'être trèsversé dans les langues anciennes.
8. Le 3 Décembre 1581 , le collège était administré par Nicolas Jordani de Vossem , prôtre et chapelain de St.-Pierre. Il mourut en Novembre 4587.
9. Par suite des guerres civiles , en 1579, le collège fit beaucoup de pertes; pendant plusieurs années il fut en quelque sorte abandonné , jusqu'à ce qu'en 1598 le docteur Guillaume Fabricius en prît la direction et le releva de ses ruines. 11 passa à la présidence du petit collège du St. -Esprit en 1603. V. Analecles de 1839 , p. 286 , 288 et 508.
10. Philippe Pouvœus , licencié en théologie, lui succéda le 20 Décembre 1603.
11. Guillaume Mcrccrus , ou Merchies , S. T. D. , devint président le 1 Janvier 1605 , et conserva cette place jusqu'en 1611 , lorsqu'il succéda à Fabricius dans la présidence du petit collège du St.-Esprit. V. Analecles de 1839 , p. 2S8.
12. Jacques Morcau , de Marchiennes-au-Pont, licencié en théologie , nommé en 1611.
13. Le 13 Janvier 1614, il eut pour successeur Michel De Fraey , de Bruxelles , licencié ea théologie , qui renonça à son poste vers 1631 et devint chanoine de l'église deSt.rPiata Scclin..