LU
Donation de la Ville-Hnlin , par Guillaume de Hénanbihen.
Univcrsis Chrisli fidelibus ad quos présentes 11 itère pervenerint frater U2(S Radulfus, bcale Marie de Burgo Medio dictus abbas , salulem in Domino : Noverint universi quod magisler Guillelmus de Henant-bihan , in nostra presencia ronsli»utus dédit el concessit abbacie Sancti Albini, Cisterciensis ordinis , totam decimam quam ipse et predecessores sui apud Villam Hulin in parrochia de Henant-bihan possidebant , pro remedio anime sue el parentum suorum , et pro anima Egidii Babilot cognati sui, in perpetuam el puram elemosinam possidendam ; quod ut ratum et slabile permaneat présentes litteras , ad pelicionem predicti magistri , dicte abbacie dedimus sigilli nostri munimine roboratas. Datum anno Domini millesimo ducentesimo vigesimo sexto. {Archives des Côtes-du-Nord,^ Copie faite y le 9 mai 1656 ^ par Guillaume Gautier, p'ieur de S^- Aubin,)
Lin.
Affranchissement ou anoblissement de Guillaume de Blohen.
Universis Christi fidelibus ad quos litière isie pervenerint, Gervasia, 1-2-26 domina Dinanni, salulem in Domino. Noveritis quod nos quilavimus per totam lerram noslram Guillelmum filium Radulphi de Bloben et
(1) La Touche se disait d'un bois d'agrément.
(2) Nous pensons que, ici, la véritable acception de archa, c'est celle de nrca grenneria, archa annonœ, grenier ou place au grenier; et Varchagiumy comme nous l'avons dit , le tribut prélevé sur le logement du grain.
(3) Domus de stipula , maison couverte en chaume, par opposition à domo lapidea, la maison couverte en pierres . comme Von dit encore dans nos campagnes.
(4) Avéra doit s'entendre, croyons-nous, do tout l'avoir, l'ensemble du bien meuble.
0^2 ABDAYK l)K S^-AUBIN-DKS-BOIS.
Joliannam uxorem ejusdem Guillelmi, et heredes eonimdem, ab umni exactione et tallia, coslumis, bolellagio, forciagio; et libertalem eidem Guillelmo et Johanne uxori ejus, et heredibus eorum , ex bona volunlate, per totam terram noslram dedimus omnîno , sine contradictione : et omnes res eorum similiter franchivimiis , et liberlatem per totam terram noslram bénigne concessimus [i]. Et ut hoc ratum et stabile perseveret litteras islas sigillo noslro sigillavimus in testimonium hujus rei. Actum anno gracie m^'cc^'xx^'sexto. (Copie de Raonl^ archid. de S^'Malo , de 1Î91 ; mardi avant S^ Simon et Jude.— Copie du même, 1W1 ; vendredi apiès S* Luc, éuangéliste. — Autre copie du même, 1W1 , jeudi avant la Nativité de h Vierge, — Arch. des Côtes-du-Nord. — Cartulaire .p,8f, 83 et 83.)
Donation de Etienne de Gorron y et confirmation det aumônes de let ancêtres.
1220 Ego Stephanus de Gorron, miles, omnibus tam presentibus quam
futuris notum facio quod ego, amore Dei et pro remedio anime mee et antecessorum meorum , laudantibus Sara uxore mea et'Agnete (ilia mea, omnem illam decimam de Estriac quam a Gliis Alani de Insula, nepotibus et heredibus Alani de Alneto emeram , in curie domini Pétri comitis Britannie, solutis vendicionibus et omnibus rébus ad eandem vendicionem pertinentibus, dedi Deo et monachis Sancti Albini, Cisterciencis ordinis, in perpetuam et puram elemosinam pacifiée possidendam ; dedi eciam eisdem monachis quicquid habebam in quartagio de Gaure , et dimidiam minam frumenti in frumenlagio (2) de Ilenant Bihan, pro anima Guillelmi filii mei, cujus corpus in capitulo Sancti Albini requiescil (3) ; preterea omnes elemosinas et omnes possessiones quas supradicli monachi a predecessoribus meis possidenl, quocunque modo, volui, concessietapprobavi, et ipsis in perpetuum possidendas per sigilli moi testimonium confirmavi : sepedicti vero monachi con-
(1) Cette expression semble indiquer un véritable affranclilssemcnt , et cependant il ne s'agit pas ici d'un serf auquel on donne la liberté : c'est plutôt un vassal qui est dispensé de toute dépendance d'un seigneur supérieur : c'est un véritable anoblissement.
(-2) Quartagium est ici synonyme de quartierum. L'expression de quartier est encore usitée dans le pays de Penthièvre ; on dit : « II n'y a rien de nouveau au quartier; le bruit court dans le quartier. » Du Cange cite cette charte au tome V, 10.18. — Fromentage se disait d'une terre à froment, d'une redevance rurale , ou d'une circonscription territoriale relative à l'impôt : «•'i\st , croyons-nous , dans i*e dernier sens qu'il doit Mto entendu ici.
'.'î; Nous verrons une duchesse de Bretagne enteirée dans la salle capitula ire dr Beau port.
ClIAUTES. m
cesscruiit milii , ol domiiKî Sare uxori inoe , et hereJibus meis , pro amore Dei et intuitu caritatis, unum monachum sacerilotem pru iiobis in abbacia in perpeluum servaturum ad altare beati Barlholoniei , ita tamen quod quando fuerit dciîunctus jamdictus monachus, ego vel heredes mei alium pro eo constituemus , prediclorum raonachorum consilio, qui oflicium illud valeat adimplere honeste. Aclum anno gracie m'» ce" xx" vi». (Cartulaire, p, ê37.)
Le reotevr de Dolo renonce à une rente de trois mines de seigle que lui devait l'abbaye.
Willelmus, Dei gracia Brioccnsis episcopus, omnibus ad quos pre- iiî27
sentes littere pervenerint salutem in Domino. Noverili^universi quod Harcoidus, persona Sancti Lizini de Dolou, quictavit omnino abbatem et conventum Sancti Albini, Cisterciencis ordiuis, de tribus minis silliginis quas Gaufridus, abbas ejusdem abbacie, eidem annualim dederal , salva tamen forma composicionis que' in litteris bone memorio P., Briocensis, episcopi, continetur. Promisit eciam bona fide se jura abbacie pro posse suo de celero servaturum. Actum apud Plencoit die Jo\is posl feslum beati Martini estualis, anno gracie m" cc° \\^ vu". (Archives des Côtes -du-Nord, — Cartulaire, p, 175.)
Donation d*une vigne , près de Dinan , par Robert Bohordel » croisé.
. Omnibus Christi fidclibus ad quos littere iste pervenerint, P. Deo 1227 volente Macloviensis archidiaconus, salutem in domino Jhesu Cbrislo. Noverit universitas veslra quod Robertus Bohordel , crucesignatus , in presencia nostra constitutus, cum assensu et voluntate Richeot sororis sue, dédit Deo et abbacie Sancti Albini, Cisterciensis ordinis, et monachis ibidem Deo servientibus, Briocensis diocesis, vineam suam (\) de Blohem , excepta tercia parte quam predictus Robertus reliquil Richeot sorori sue vila comité ; de qua vinea idem Robertus et Richeot debenl Gaufrido de Quirhem unumquartenc frumentiet lerciam partem unius bosselli frumenti, annui redditus, ad natale Domini, super campo predicle vinee adjacente; de qua dimidia mina frumenti predicla idem Robertus predictus dédit partem suam abbacie predictc, scilicet unum quarlenc frumenti annui redditus ; dédit eciam idem Robertus abbacie predictc quatuor solidos usuaiis monele, tribus obolis minus, annuatim
1, Nous voyous figuror ici, pour la promirro U>i^. un croisé pI la rnllurf de la vigne sur le domaine dr S'-Aubin.
04 AHDAYE DE S»-AUBIN-DES-BOiS.
recipiendos super leiiemenlo Gaufridi Jochehors in Roeria, ad natale Domini , et super tenemento Guigonis Laurelu in Roeria, septem solidos et sex denarios usualis monete, ad nundinas Dinanni annuatim recipiendos ; de quibus solidis idem Robertus predictus débet Gaufrido Reian decem et octo denarios usualis monete annui redditus ad natale Domini. Dediteciam idem Robertus abbacie predicte dimidiam domum suam cum medietate orti de Blohem. Ipsi vero monachi predicte ecclesie, kariiatis intuitu, ipsum Robertum Bohordel, et Richeol sororem ejus , et animas parentum eorum , in omni beneficio et oracione abbacie Sancli Albini participes receperunt; et ut hoc ratum et slabile permaneat in perpeluum, ad pelicionem ulriusque partis, litteras islas sigilli nostri munimine in testimonium et munimen roboravimus. Actum anno gracie M*» cC* xx* vu*». (Original. — Archives des CôtesdU'Nord, — Cartulaire , p. 113.)
Cession de droits au Port-à-la-Dno y en Pléhérel.
1229 Universis Chrisli fidelibus ad quos lictere iste pervenerinl, Allanus
Goyon , Robertus de Merdregniac , Johannes Prepositus , Guillelmus Prepositus d'Yvias, milites, salulera in Domino. Notum vobis facimus quod nos, pro Dei amore, dedimus et concessimus in puram et perpetuam elemosinam abbacie Beati Albini , Cisterciensis ordinis , omne illus jus quod habemus, vel habere possumus, in illo loco juxta Portladur qui vocatur Lepeus Habel , cum ass^nsu et voluntate illius loci hereditariorum ; et, ut hoc donum ratum et inconcussum permaneat, licleras istas sigillis noslris duximus roborandas ; cumque ego Johannes Prepositus ad prcsens sigillum proprium non habuero , sigillum Rollandi de Hillion apposui huic scripto. Actum anno gracie m« ce* xx° ix°. (Anhives des Côtes-dU'Nord. — Cartulaire^ p. 43.)
Accord au sujet de la donation de Robert Bohordel.
1229 Universis Christi fidelibus présentes litteras inspecturis vel audituris,
Jacobus de Fonlenay , miles , tune teraporis senescallus Richardi Marescalli in dominio Dynanni , salulem in Domino. Noverit universitas veslra quod cum contencio diu agitala fuerit inter abbalem et convenlum Sancti Albini , Cisterciensis ordinis , ex una parle , et Gaufridum Reian et suos heredes ex altéra super quadam elemosina eisdem abbali et convenhii collata a Roberto Bohordel et a Riclieot sorore
ClIAUTES. 05
sun, in Roiieria Dinanni , videlicet super doino cum orto in quo lune teniporis manebant Guegon Lorelu et Gaufridus Jolcheliors ; post* inultas conlenciones dicli G. Reian, el Oren uxor ejns , el Oliverius fiKus eorum priinogenitus , et Avicia filia eorumdem, ratam et firmam habuerunt, in curia domini Richardi Marescalli, coram nobis, coUacionem quam dictus Robertus fecerat in dicto herbergamento Dco et monachis predictis ; et insuper quicquid juris habebant seu habere poterant in redditu seu districtu in dieto herbergamento, Deo et monachis Sancti Albini, Cisterciencis ordinis, in perpetuam elemosinani, sine reclamacione aliqua, hberaUter contuierunt. Ego vero Jacobus de Fontenay, tune teniporis senescallus dicti R. Marescalli in dominio Dinannii , ad petieionem parcium, et domina Gervasia in cujus feodo dicta elemosina sita est, cujus concensu dicta elemosina fuit approbata, kuie carte sigilU nostra apposuimus in testimonium et munimen. Datuni de'consonsu dicti G. ol hrredum suonim, anno gracie m® ce xx" ix*»; vaJele. (CariuL 9i.)
Donation de Geoffroy Reian , à Blohen y pré* Dinan.
Universis Chrisli fîdelibus présentes litleras inspecturis vel audiluris, i u^ OuilleJmus Piel, oflicialis Macloviensis tune temporis, salutem in Domino. Noverit universitas vestra quod Gaufridus Reian, et Oreinuxor ejus, et Oliverius filius eorum primogenitus, et Avicia fiHa eorumdem, dederunt et concesserunt Deo et monacliis Sancti Albini, Cisterciencis ordinis , in puram et perpetuam elemosinam, quiquid juris habebant vel habere poterant, in redditu et districtu, in platea cum orto in qua, videlicet tune temporis , Gaufridus Gercheors et Guegon Laurelu manebant. Abbas vero et convenlus dicti cenobii dictos G. Reian et uxorem ejus , et filium, et filiam, in benelîciis dicte abbacie participes acceperunt ; et eciam in obitu suo, nisi fuerint interdicli , in dicla abbacia ecclesiasticam habere poterunt sepuUuram. Ego vero Guillelmus Picl, tune temporis oflicialis Macloviensis, ad petieionem parcium, huie carte sigillum meum apposui in testimonium et munimen, de consensu dicli G. et heredum suorum , anno gracie m» ce** xx° ix" ; valole. (Arch. des Côtes-du-Nord,)
Charte da tire de Dinan relative aux denx aotet précédents.
Ego, Richardus Marescallus, dominus Longeville et Dynanni, notum 1 2-29 facio universis présentes litteras inspecluris quod ego , assensu et favore Gervasie uxoris mee, dedi el concessi Deo el abbacie Sancti T. rrr. 5
Albini , Cisterciensis ordinis, pro salute animarum nostranim et antecessurum nostrorum , burgensem nostrum Gaufridum Jouchehors et heredcs suos , cum platea et domo sua sita in Roeria Dynanni ; quam videlicet plateam Robertus Bohordel émit de Huberto, et feodavit dictum Gaufridum de eadem, tenendam et possidendam dictis monachis in perpetuam eiemosinam , sine jure aliquo quod in ea ego vel heredes mei , neque in dicto Gaufrido vel suo herede in dicta platea stacionario, possimus reclamare, quantum ad illum feodum pertinet. In cujus rei testimonium presens scriptum ego et Gervasia uxor mea , de communi assensu , sigillis nostris confirmavimus. Actum anno Domini m^ ce*" vicesimo nono. mense februarii, apud Lehonum. (Arck. des Cétes-^u- Nord, — Cartul 93.)
Marguerite de Planooét donne ses dîmes de Hénanbîhen. •
1230 Noverint univers! quod ego Margarila, domina de Plancoit, dedi et
concessi in puram et perpetuam eiemosinam abbacie Sanctî Albini , Cisterciensis ordinis, décimas meas in parrochia de Henant Bihan sitas , pro salute anime mee et antecessorum meorum, pacifîce possidendas; preterea omnes elemosinas et possessiones quas predicta abbacia sub dominio meo tenet, vel possidet, illi concessi et in perpetuum possidendas per sigilli mei testimonium confirmavi. Actum anno gracie m« ce® xxx*». {Cart. 236.)
Donation d*one rente sur une vigne par Agathe de la Motte.
i-i30 Noverint universi quod ego Agalha , uxor , Radulphi de Mola
militis, dedi et concessi, assensu et bona voluntate predicti mariti mei, abbacie Sancti Albini, Cisterciencis ordinis, et monachis ibidem Deo servientibus , dimidiam minam frumenti annuatim ad natale Domini , in perpetuam eiemosinam , supra terra et vinea Goic de Lehon, relicte Henrici dicli Lupi ; quam terram et quam vîneam dicta Goic tenet a me et a marilo meo predicto ; et , ut hoc ratum et stabile permaneat in futurum , abbas Sancli Jacobi de Monteforti istas litteras, ad meam peticionem, sub sigilli sui munime corroboravit. Actum anno gracie m*» ce*» xxx*». ( Transcrit par D. Lettard Duparc , prieur de S'-Auhin , en 1778. -- Cah. Comillet.)
LXTTI.
Accord au siget d'nne vigne à Dinan.
1230 Uni\ersis Christi fidelibus ad quos présentes littere pervenerint,
niARTES, 67
O. Dei gracia Macloviensis electus confirmatus, salutem in Domino. Noverit universitas veslra quod cuni contencio verterelur inter religiosos viros abbatem et conventum Sancti Albini , Cisterciensis ordinis, ex iina parle, et Raginaldum filium Joseelini , et heredes suos, ex altéra, super quadam vinea quam dicti monachi possident apud Blobem in parrochia Sancti Salvatoris de Dinan : et super quodam campo , adjacente eidem vinee, quam Gaufridus de Quirihen tenet de dictis monacbis et de Raduifo Gastrol , reddendo dictis monachis très bossellos frumenti et unum bosselium, reddendos annuatim ad natale Domini. Inter ipsos fuit compositum in bac forma : quod dictus Raginaldus et iilius ejus primogenitus, et Henricus filius Guehenoc ejusdem Raginaldi cognatus, dederunt dictis abbati et conventui quicquid juris babebant in vinea et campo , et in dimidia mina supradictis , in ele- ^osina , dictis abbati et conventui in perpetuum possidendum ; et juraverunt coram nobis quod de cetero in vinea et campo, et in dimidia mina frumenti supradicta aliquid juris nullalenus reclamabunt ; et ut hoc ratum et inconcussum in futuris permaneat temporibus , présentes litteras sigiili nostri munimincconiirmavimus, in hujus rei testimonium ei raunimen , anno gracie m" cc° xxx«. (Cartul. 98.)
Donation d'une dtme à Plestan par Pierre» fils d'Alain Ronxel.
Universis Christi fidelibus ad quos lictere isle penenerinl, Guil- jrio lelmus Dei gracia Briocensis episcopus, salutem in Domino. Noveritis quod Petrus filius Alani RuflTi, cum assensu et voluntate Johanne uxoris sue et heredum suorum , dédit et concessil , in puram et perpetuam elemosinam, abbacie beati Albini , Cisterciensis ordinis , tolam decimam suam de Plestan quam, sub nomine pignoris, monacbis predicle abbacie super decem et octo libris prius obligaveral ; et ut hoc ratum sit et slabile, ad peticionem utriusque partis, bas licteras sigillo noslro sigillavimus in testimonium et munimen. Aclum anno gracie m" ce*» tricesimo. (Cartul, 179.)