‹ Annales de l'imprimerie des Alde, ou, Histoire des trois Manuce et de leurs éditions;Chapitre 21 sur 139 · EN UNE FEUILLE IN-FOLIO DE 4 PAGES, CARACTERES ROMAINS · texte numérisé non relu

EN UNE FEUILLE IN-FOLIO DE 4 PAGES, CARACTERES ROMAINS

ALDYS STVDIOSIS. S. 4

Librorvm (Sk græcorum : & latinorum nomina , quotquot m hune usq; diem excudendos curauimus, scire uos uoluimus. Vbi etiam quædam de libris singulis, tanq eorum argumenta dicuntur : utinde quid singulo quoq; libro tractatur : facile cognoscatis. Quod ideo factum est : quia cum undiq; ad nos scribatur : qui nam libri cura nostra excusi sint : sic satisfaciamus : cum aliter, propter summas occupationes nostras : non liceat.

LIBRI GRAECI.

Erotemata Constantini Lascaris tribus libris : &c. 1 Inest etiam perbreuis ad hebraicam linguam ïtroductio. (Sans date, in-4°.)

Grammatica Vrbani utilissima, &c. (1497, in-4°.)

Canonismata : quæ thésaurus , & cornucopiæ appellantur dictionum difficilium, &c. ( 1496, in-folio.)

Grammatica doctissima : &- ( pace aliorum dixerim) omnium utilissima Theodori Gazæ, &c. (i4q5, in-folio.)

1 C’est indubitablement l’édition sans date qui est annoncée ici , car s’il étoit question de la précédente de 1 494-5? il ne seroit point fait mention de V Introductio ad Hebraicam linguam qu’elle ne contient pas. Voyez tome second des Annales, pag. 201.

CATALOGUES D’ALDE

Dictionarium græcum, &c. ( 1497, in-folio.)

Theocriti eclogæ triginta.(£Hesiodi theogonia.(£Eiusdê scutum Herculis.(£Eiusdem georgicorum libri duo, &c.

( i4q5 , in-folio. )

Aristophanis cü antiquis commentariis Comœdiæ noué, &c. ( 1498, in-folio.)

Musæi poetæ antiquissimi De Herone : & Leandro amantibus opusculum cü interpretatione latina. (Sans date, in-4°.)

Logica Aristotelis , quod organü græce dicitur , &c.

( 149 5 , in-folio.)

Primum uolumen in philosophia, &c. (1497, in- fol.)

Secundum, &c. (1497, in-folio.)

Tertium, &c. ( i497 j in-folio. )

Quartum, &c. (1498,) in-folio. )

Psalterium græcum. (Sans date, in-4°.)

Officium in honorem Beatissimæ uirginis cum psalmis penitentialibus e latino in græcum. ( i497> in- 16.)

Epistolarum mille & septuaginta trium uolumen, &c. ( *499» 2 vol. in-4°-)

Gregorii Nazanzeni opusculum, ubi philosophatur, &c. ( i5o4, in-4°.)

Nonni poetæ Panopolitani Paraphrasis totius historiæ Euangelicæ secundum Ioannem carminé heroico excellëti... sunt autem carminum tria millia : & trecenta : ac quinq; & triginta. habent latinam interpretationem e regione , 1 &c.

1 Aide annonce ici, par anticipation, la version latine de Nonnus qu’il se proposoit de donner, et qui cependant n’a jamais paru. Le Grégoire de Nazianze, dont la date est de i5o4, étoit probablement encore sous presse lors de la publication de ce

Catalogue.

CATALOGUES D’ALDE

Dioscorides, &c.(£Nicâdri Colophonii poetæ theriaca cum commëtariis.(£Eiusdem Alexipharmaca cum cômentariis. ( 1499, in-folio.)

Leontii Mechanici de Sphæræ Arati côstructione. (£Arati Solêsis phænomena cü commëtariis Theonis.(£Procli Diadochi sphæra : & græce : & latine. ( 1499, in-folio. )

Iulii pollucis uocabularium , &c. (i5o2, in-folio. )

Stephanus de urbibus opus perq utile, &c. (i5o2, infolio. )

Thucydides de bello inter Peloponnenses : & Atheniëses, libri octo, &c. ( i5o2, in-folio. )

Herodoti libri nouem, quibus musarum.... indita ab eo nomina, &c. (i5o2, in-folio.)

Luciani opuscula» 17 1 (£ Icônes quinque & sexaginta

Philostrati (£Eiusdem heroica (£ Icônes iunioris Phi-

lostrati duodeuiginti.(£Itë Enarrationes Callistrati in statuas qtuordecim.(£Necnon Philostrati uitæ sophistarum. 58. &c. ( i5o3 , in-folio. )

Paralipomena Xenophontis. i. historia græcarum rerum , quas prætermisit Thucydides : libris septem.(£Gemistonis, qui & Pletho dicitur : historiæ græcæ derelictæ a Xenophonte, duobus libris. (£ Herodianus , &c. (i5o3, in-folio. )

Philostrati de uita Apollonii Tyanei libri octo (£Iidem

libri latini....(£Eusebius contra Hieroclem....(£Idë latinus, &c. (i5oi, in-folio.)

Ammonius in prædicamëta Aristotelis. (£ Idem in librü <7repl spp.v)vét ctç. i. de interpretatione. Margentinus in eundm. (A5o3 , in-folio.

Ioannes grammaticus in priora : & posteriora resolutoria Aristotelis. (i5o4, in-folio.)

Sophoclis tragœdiæ septem , &c. ï forma Enchiridii. ( 1 5o2 , in- 8°. )

CATALOGUES D’ALDE. 2 53

Euripidis tragœdiæ duodeuiginti in forma m encbiridii, &c. ( i5o3, 2 vol. in-8°. )

Epigrammata græca in enchiridii formam a diuersis composita, &c. (i5o3, in-8°.)

(( Libres græcos , qui secütor : & si ab aliis impressi sunt : ta nie n , quia in bibliopolio nostro habentur uenaies : adeotauimus. sunt uero lii.

Etymologicum magnum. ( Venetiis , 1499, in-folio.) Simplicius in pdicamenta Aristoteîis. (Ibid, 1499, in~ folio. )

Ammonius in prædicabilia Porphyrii. (Ibid , i5oo , in-folio. )

Apollonius de Argonautis cum commentariis. ( Florentine , 1496, in-40.)

Homeri libri. 48. & uita eius ex Pîutarcho. Herodoto, & Dione. (Ibid: 1488, 2 vol. in-folio. )

Suidas uocabularium magnum. (Mediolani, 1499, in-fol.)

LIERI LATINI.

Sedulii libri, &c. .... Prudentii opéra, &c. ( i5oi-2 , 2 vol. in-4°.j

Opéra Politiani, &c. ( 1498, in-folio. ) lulii firmici Astronomico^) libri octo integri : & emendati. Allatü. n. fuit exemplar ex Scythia.(£,Marci Manlii astronomico^l libri qnq; heroico carminé. (£ Arati pbæno -

mena, latine... .(LEadem græce (£ Theonis cômetaria in

Aratü .- græce. Procli Sphæra græce. Eadem latina Thoma Linacro Britanno interprète. (1499, in-folio.)

Nicolai Perotti Cornucopiæ, &c. ( 1 499 ? in-folio.)

CATALOGUES D’ALDE

lamblichus Proclus Porphyrius, &c. (1497,

in-folio. )

Lucretius emendatus. ( i5oo, in-4°.)

Georgii Yallæ opus ingens de expetendis et fugiendis rebus. ( i5oi , 2 vol. in-folio.)

Gràmaticæ institutiones nostræ de gràmatices & orationis partibus. De côstructione : ubi in Patronymicis ostëdimus necessariâ esse litera^] græcarum cognitionem hominibus nostris. tum perbreuis introductio ad græcam & hebraicam linguam. ( i5oi , in-4°.)

Origenes in Genesin. Exodum. Leuiticum. Numéros. Iesum Naue. in libros Iudicü opus utilissimum , diuo Hieronymo interprète. ( i5o3, in-folio.)

Bessarionis Cardinalis Niceni, libri quatuor in calumniatorem Platonis , &c. (i5o3, in-folio.)

Aristoteles de animalibus. Theophrastus de Plantis. (£ Problemata Aristotelis & Alexandri aphrodisiei : Theodoro Gaza interprète: &c. (i5o4, in-folio.)

Laurentii Maioli Genuensis epiphyllides in dialecticis : ubi surit capita. 18. &c. (1497, in-4°.)

Diuæ Catherinæ Senësis epistolæ. 359. &c. ( i5oo, in-fol.)

LIBELLI PORTATILES IN FORMAM ENCHIRIDII.

Yergilius. (i5oi.) Horatius. (i5oi.) Ouidius tribus uoluminibus. (i5o2. ) Statius. (i5o2.) Lucanus. ( i5o2.) Martialis. (i5oi.) Valerius Maxim9. ( i5oa.) Dantes. (i5o2. ) Petrarcha. (i5oi.) Epistolæ familiares. (i5o2.) M. T. Iuuenalis & Persi9. ( i5oi. ) Catullus. Tibullus. Propertius. ( i5o2.) (A la main est écrit) Pontcinus. Io. Aurelius. Op. Bebi }

1 Opéra Bembi : ce sont Gli Asolani di Pietro Bembo, i5o5,

CATALOGUES D’ALDE

Hos ad hune usq; diem excudendos libros curauimus. Mox uero daturi sumus Demosthenis orationes cum argumentis Libanii : & cômentariis in. 3. ( Orationes ) Item Hermogenis Hhetorica cum commentariis. Commentarios etiam in opéra Aristotelis. tum Platonis opéra : Pausaniam. Omnia Plutarchi : & cætera, quæ desyderantur : etiam in medicina, & mathematicis : quemadmodü a principio polliciti sumus : uiuam modo. & licet misera hæc tëpora aduersentur : tamen, quia non cedimus malis : sed imus contra audentiores : ferendo uincemus. Quâdoqdem labor oïa uincit improbus. Quodsi, qd’iâdiu parturimus : aliquâdo pariemus : maximis oës beneficiis afficiemini : nec pœnitebit hisce natos esse temporibus. Yalete : meq; de hac re : ut puto facitis : Amate. Debetis enim , quoniâ suppeditando uobis optimos quosq; libros : assidua, & ïcredibili cura : ac summis laboribus : pro ministro sum uobis a manu. Equidem in hac re fungor uice cotis : acutum reddere quæ ferrum ualet exors ipsa secandi. Facile enim uos mea opéra euadetis in summos uiros. ipse uero tantü suscipiam uos : ut indoctus pater exultans doctrina, & excellentia filiorum. Sit ita sane. Vnum pro cunctis dabitur caput. Yenetiis. xxit. Iunii. m. diii.

( A la main est écrit : )

Demosthenis orationes eu Comëtarijs : (i5o4, in-fol.)

Homerus i parua forma. ( i5o4- )

Quintus. (Sans date, in-8°.) i V ita etfabellœ Æsopi eu interptatione latina.

1 Gahriœ fabellœ très et quadr agita.

petit in-4°; Pontanus, et J. Aurelius Augurellus, in-8°, sont aussi de i5o5.

CATALOGUES D’ALDE

oes uno uolumine :

(i5o5, in-folio.)

Ces mots ajoutés sont, ainsi que ceux de l’autre page, certainement de la main d’Alde l’ancien. J’en ai acquis la preuve par la confrontation de cette écriture avec celle d’un exemplaire qui est en ma posession, de l’Anthologie grecque, édition de Florence, 1494, in- 4°, entièrement annoté par Aide , qui même a copié de sa main les seize derniers feuillets manquant à cet exemplaire. Ce volume, qui porte sur le premier feuillet le nom d’Alde, avec l’ancre figurée à la main , est évidemment celui qui a servi de copie aux ouvriers compositeurs pour l’édition Aldine de i5o3; ce qu’on reconnoît aux corrections marginales , introduites dans le texte de i5o3, aux petits mandats ou avis écrits par le maître aux ouvriers, sur les feuilles de copie, et enfin aux marques usitées par les compositeurs , pour indiquer sur leur copie la progression de leur travail, et la division des feuilles de leur nouvelle impression. On y trouve en outre d’autres corrections; les unes de la main d’Alde, les autres de François d’Asola, dont j’ai confronté l’écriture avec celle d’un Homère de 1488, rempli de notes manuscrites, existant à la Bibliothèque royale *. Cet exemplaire

1 Ce volume, conservé parmi les manuscrits de la Bibliothèque royale, n° 2679, est chargé de scholies marginales et interlinéaires, indiquées sur le Catalogue comme étant en grande partie de la main d’Arsenius , évêque de Monembasie; l’écriture en est effectivement de trois mains. Celle du commencement est

Phornutus d natnra deojÿ.

Palephatus d rw crededis historijs.

Heraclides d Alegorijs ap Homerum.

Ori Niliaci hieroglificha ÇsicJ.

Colectio puerbiotf.

CATALOGUES D’ALDE. ^7

de T Anthologie aura été conservé avec soin , d’abord par Aide, et ensuite par ses successeurs; et on y aura déposé les corrections à mesure qu’il s’en présentoit de nouvelles , avec l’intention d’en faire usage dans la plus prochaine réimpression. C'est ce qui a été depuis effectué en i5ai. Voyez tome ier, page 99, à l’année i5o3.

Ces preuves qu’en i8o3 je donnois par induction, sont devenues certaines par la confrontation de la lettre de la main d’Alde, dont la copie en fac-similé est dans cet ouvrage.

Cet examen m’a fait aussi connoître dans quelle année a dû être imprimée l’édition Aldine de Quintus Calaber 1, in-8° sans date. On l’avoit jusqu’alors placée sans aucun motif à l’année i5ax , tandis qu’elle est indubitablement de i5o4 ou i5o5 , peu après l’Homère de i5o4; Aide l’a indiquée, avec l’Homère et plusieurs autres de i5o4 et i5o5, sur cette liste de livres qui, ayant aussi les prix ajoutés en marge, est probablement un exemplaire qu’il envoyoit en i5o5 à quel-

bonne, mais assez courue pour être celle d’un homme de lettres, plutôt que d’un copiste de profession, c’est celle d’Arsenius. Vers le milieu quelques notes moins nombreuses, d’une écriture plus lâchée et assez mauvaise, sont de îa’mainde François d’Asoîa; et celles de la fin, occupant à-peu-près le quart du volume, sont d’une écriture bien plus régulière, nullement semblable aux deux autres, et trop soignée pour ne pas être la mise au net de quelque copiste très exercé.

1 Je dis ceci encore ailleurs , et ce n’est pas la seul e des répétitions qui sè trouvent dans le cours de cet ouvrage. Je les évite autant qu’il m’est possible, mais quelquefois elles sont indispensables, surtout dans un livre qui sera quelquefois consulté, mais que personne ne sera sans doute tenté de lire de suite et d’un bout à l’autre.

CATALOGUES D’ALDE

qu’un de ses correspondants, après avoir eu préalablement la précaution d’y noter à la main les éditions par lui publiées depuis l’impression du Catalogue.

Je n’ajoute pas ici les prix cotés à la main sur ce Catalogue , parce que très peu y sont écrits de manière à être bien compris; et que ceux qui sont imprimés dans le précédent suffisent pour faire connoître à quels prix se vendoient alors les éditions Aldines.

Page 1