TRADUCTION LITTÉRALE
DE LA LETTRE GRECQUE DE MARCO MUSURO, DONT LE FAC SIMILE LITHOGRAPHIÉ EST PLACÉ EN FACE, i
Mon très cher frère, puissiez-vous jouir d’une bonne santé, et prospérer en tout. Nous nous portons bien aussi par la miséricorde divine. Celui qui vous remettra cette lettre, et qui est un des chambellans du prince vous dira largement (au long) dans quel état sont les affaires au loin. Rien de nouveau n’est absolument arrivé. Les choses se trouvent dans le même état où elles étoient auparavant. Comme nous ignorons la situation de vos affaires, parce que, depuis long-temps, nous n’avons reçu aucune lettre de vous, ce qui nous reste {a faire ) et qui est en notre pouvoir, c’est de désirer et de souhaiter qu elles soient améliorées. Mais afin que nous sachions avec certitude comment vous vous trouvez, dérobez-vous aux fatigues de l’imprimerie pour autant de moments qu’il en faut pour écrire
1 Cette traduction est de M. C. Nicolo-Poulo , de Smyrne, attaché à la Bibliothèque de l’Institut royal de France.
LETTRES
une lettre, et faites-nous part d’abord de l’état de vos affaires ; ensuite faites-nous savoir si vous avez reçu de nouvelles lettres de votre père , et de plus si quelqu’un de notre connoissance est venu de Crète à Venise; en troisième lieu, dites-moi si l’on imprime chez vous quelque ouvrage important, et si le diacre, l’instituteur de notre enfance, se trouve encore à Venise, ou s’il a eu le bon esprit de retourner à son pays. Je voudrois savoir s’il a reçu la lettre que je lui ai écrite dernièrement, ou si cette lettre a été interceptée par un tel et que lui ne daigne pas nous écrire le premier. Si vous m’annoncez tout cela, mon très cher, vous m’obligerez à merveille. Vous pouvez vous servir également du même porteur de lettres. Puissiez-vous vivre bien portant et tranquille, mon très cher ami!
De Carpo, le vingtième jour de Boédromion (septembre.)
Tout à vous, MARCUS.
Rappelez à M. Aide de m’envoyer le cahier (la feuille) qui manque à mon borologe (bréviaire ), comme le sait Hilarius.
Au dos est écrit :
Eruditissimo viro. M. Joanni Gregoropylo Cre tanq. Fri Suaviss. ( Cretensi tanquam fratri suavissimo. )
Venetijs,
In Casa di M. Aldo Apresso Sancto Augusti/zo doue se stampa.
LETTRES
Paulus Manutius Hieronymo Siripando Salutem.1
Accepi literas omnes tuas , quae mihi gratissimae fuerunt. Intellexi enim quam facile consequtus essem , ut eum animum , quem ego per literas ad te detulissem , perlibenter amplecteris : qua quidem re nihil mihi potuit optatius accidere : non quod ego aliter unquam de te sensissem , aut quod de tua in studiosos omnes voluntate dubitassem : sed quod ingenii tui candorern satis quidem ilium ex aliorum sermone perspectum , illustrius tamen etiam ex tuis literis agnovi : non enim eo solum contentus fuisti, quod quidem erat per se magnum , ut me in amicitiam tuam reciperes : sed aliud etiam ingenuum mentis , et animi liberalis indicium attulisti, quod mihi, quaecumque sunt apud te a summis olim ingeniis elaborata , ea te velle ostendisse impertirem. Quamobrem etsi cum ego amicitiam tuam
1 Les onze Lettres qui suivent existent en original dans la Bibliothèque royale de Naples , la copie m’en a été communiquée par M. Philippe De Romanis, libraire à Rome.
LETTRES
expeterem, non ad haec aspexi , quaetu nunc amantissimis verbis ad me defers , imo vero iam etiam praestas : tamen ut agam tecum tam ingenue, quemadmodum et studia nostra requirunt , et natura mea postulat , vehementius , quam antea de hoc in me studio te amer necesse est , quamquam enim satis per se magnam vim ad conciliandos homines ipsa virtus habet : tamen cum accedunt ista ipsa humanitatis ornamenta, quae in te tanta esse perspicio, fit etiam aliquanto ilia celebrior et illustrior. Itaque de emendationibus in Epistolas , quae mihi ab Honorato nostro redditae sunt, agerem tibi eas gratias quas debere me intelligo, nisi et amicitia nostra genus hoc orationis respuere quodammodo videretur, et te hoc a nobis expectare non duceretur. Familiares quidem excussae iam exierunt. Sed ego animum istum tuum nihilominus amplector et exosculor. Intérim illae ad suum usque tempus ita permanebunt , ut ad privata studia usui mihi , et Honorato nostro aliquando sint. Guperem etiam in Catullum aliquid, in Terentium, Plautum et Officia Ciceronis. In Terentium et Plautum etiam aliunde expecto : in Officia et Catulli poemata sunt quidem apud nos castigationes non parum multae ; sed vides ardorem in hoc genere meum. Omnino totus in hoc sum , ut eam expectationem quae mihi propter paternam gloriam , veluti gravis adversaria constituta est : si fieri possit aliqua nostra cum laude substineain. Gur autem tam multa simul a te petam , ne me putes id facere temérita te quadam mea, quam brevissime potero, sum-
LETTRES. 287
mam tibi totius meae deliberationis exponam. Aldo pâtre defuncto , cum ego vix primam lucis usuram hausissem, omnis rei typographicae cura ad eos quasi per manus venit, qui sanguine conjuncti, voluntate dissimiles , cum augere domesticam hanc laudem et deberent, etpossent, in medio, quod ajunt, nostrae gloriaefamaeque cursudefecerunt1. Ex illo tempore omnia, ut inquit ille2, in pejus ruere , ac rétro sublapsa referri. Non enim quidem(licet) in hac parte libéré loqui, quae ad alios tota pertinet; et tamen haec ipsa cogitan ti mibi ita stomachus interdum movetur, utpaene fronti feriam. Itaque feci dolore inflammatus, quod nullae rationes aliis persuadere satis potuissent , meque in lias occupationes , in quibus adhuc versor penitus répugnante natura conieci. Nunc in eam curant incumbo , ut cum ab hoc instituto brevi discedere certum sit , prius aliquid in apertum référant , quod superiorum temporum offensant emendare commode possit. Quae causa fuit, ut in Ciceronem et in reliquos a te petam , eoque id audacius egi, quod in hoc agitur non modo mei unius honoret emolumentum, sed etiam ïtaliae nostrae laus et gloria, quae si a barbaris hontinibus in hoc genere superatur, quid potest esse turpius, aut veteri nostra existimatione indignius? Ego vero hue omnes nervos intendo, omniquè non studio solum,verum etiam con-
1 Voyez ci-dessus, pag. 128.
u Virg. Georg. I. 200.
LETTRES
tentione enitor, ut quidquid ab illis ereptum videtur, patriae nostrae quae semper quasi mercatus quidam bonarum artiumest habita restituere. Quod si, ut spero, assequar : tum vero libenter istam artem desinam, dictaque typographico muneri salute multa in otium me ut possim aliquando arbitratu meo, id est cum vir tute vivere, totum abdam. A te non petam pluribus verbis , ut huic desiderio meo velis obsequi; ne si id faciam, videar constantiae meae diffidere, qui mihi ilia multo ante ultro jam obtulisti. Agebas mihi gratias in prioribus illis de Arcadia Sannazarii , in quo mihi visus es inducere in amicitiam nostram genus orationis minime necessarium : itaque posthac ista omittamus. Nudiustertius ipsius auctoris Elegias et Epigrammata accepimus, de quibus et Fascitellus noster iusserit, ita faciam. Impeditus plurimis negotiis iisdemque maximis, scripsi negligentius , quam par erat; itaque hanc epistoîam conscindes. Yale, mdxxxiiii. viii Idus Mart. Venetiis.
Manutius tutjs raptim