L. PRINCESSE d'orange

») C. a. d. dont.

') ut supra.

3) C. a. d. est.

1747. Mai.] — 24 —

LETTRE XIX

Le Prince d'Orange au conseiller pensionnaire. Affaires diverses.

Middelburg, den 24 May 1747.

Wel Edele Gestrenge Heer.

Uw EG. sal mij wel gelieven te verschoonen dat ik niet eerder desselfs altoost aengenaeme van den 208ten i^eb beantwoort, maer U.W.E.G. is ooggetuige geweest hoezeer ik geduerende mijn kort verblijf in den Hage ben bezet en door ceremonieele audientien daerenboven gedistraheert geweest en daeruit kan U. W. E. G. wel opmaeken dat het hier nae proportie niet minder is, daer koomt bij de neetelige deliberatien over het werk van Zierikzee ^) en de gedurige ordres die er in het Militair te geeven zijn.

Ik ben U. W. E. G. seer verpligt voor desselfs attentie in het mededeelen van hetgeene omtrent die gearresteerde persoon ^) en andere suspecte luiden is verright geworden. Zoo de Heeren van den Hove mogten vinden dat er niets tôt laste van de gedetineerde was, zoo zoude het mij leedt doen dat hrj om mijn afweesen langer in detensie bleef en in sulken gevalle gelieve U. W. E. G. het maer daerheenen te dirigeeren dat hij ontslaegen worde.

Ik bedank U. W. E. G. voor de gecommuniceerde nouvelles en secreete stucken, alsmeede voor d'attentie die deselve heeft van met den Heer Griffier Fagel de noodige schicking te hebben gemaekt dat mij ailes dienaengaende rigtig geworde.

Het is mij seer aengenaem te verneemen dat er zooveel cordaetheit bij de respective Leeden van

') Cf. Wagenaar, Vaderlandsche Historié, XX, 73, 99.

') Un certain Roubaix, qui avait envoyé une lettre au Prince. La lettre du conseiller-pensionnaire du 20 May ne contient que les points dont la réponse du Prince fait mention; les documents secrets manquent.

25 fi'^^'^- ^*^-

H. Ed. Gr. Mog. gevonden wordt om tôt de voorgeslaegene vermeerdering van trouppes te koomen ^); niets kan er heilsamers in deese omstandigheeden zijn, dan sig soo te landt als te waeter in een ontsaggelijken staet te stellen.

Ik considereer de bezending nae Berlin ^) een van de impoitanste, maer te gelijk van de difficielste om er een bekwaem subject toe te vinden van aile onse buitenlandtse posten, en ik sal er gaerne mijn gedagten over laeten gaen en van U. W. E. G. verwagten of hij mij ook eenige consideratien dienaengaende gelieft te supediteeren, zullende ik mij voor het overige schicken soo H. Ed. Gr. Mog. het zullen gelieven omtrent mij goedt te vinden; bij deese geleegentheit nog maer aenmerkende hoe important het zoude zijn, om niets van de Cooning van Pruissen te vreesen te hebben, dat Engelandt en den Staet van Ruslandt sig verzeekerden en eenige van die trouppes totonsen dienst gereedt hadden.

U. W. E. G. is reeds door de Graef van Wassenaer onderrigt van het declaratoir van du Theil en Macanas. Wat denkt U. W. E. G. daervan? Betaemt het ons wel zonder praealable concert immers met Engelandt, zoo niet met onze overige Geallieerden , daerop iets te antwoorden en zijn het nu de vreedelie vende Francen selfs niet die het eerste de weg om er toe te geraeken afsnijden door de conferentien af te breeken ? . . . .

PRINCE d'orange ET NASSAU.

^) La province de Gueldre avait proposé d'augmenter l'armée de 30.000 hommes.

^) La province de Gueldre avait proposé d'envoyer au plus vite un représentant à Berlin pour remplir la place, vacante depuis la mort de M. Van Ginckel.

1747. Mai.] __ 26 —

LETTRE XX

Le Duc de Newcastle ') au Prince d'Orange. Compliynents. Nécessité de l'union étroite entre la République et la Grande Bretagne.

A Newcastle House, le 15 mai 1747. S. V.

Monseigneur,

.... Je m'estimerais fort heureux si la continuation de mon zèle et de mon attention de faire tout ce qui dépend de moi pour seconder les forces infatigables de V. A. S. pour la seurté et la gloire de TEtat et pour le bien de la cause commune, me puissent conserver Thonneur de sa bienveillance et de sa bonne opinion. Jamais Tunion entre les deux nations n'étoit plus nécessaire ni plus essentielle qu'à cette heure et jamais n'en a-t-on vu de si belles espérances, que sous les auspices et l'administration de V. A. S. Daignez seulement me donner vos ordres et vous verrez l'empressement avec lequel je me montrerai dans toutes les occasions ....

HOLLES NEWCASTLE.

liETTRE XXI.

Le Prince d'Orange au conseiller -pensionnaire. Nécessité d'une diversion. Troupes de l'Electeur de Cologne. Traité avec la Russie. Envoyé à Berlin.

Middelburg, den 27 Mey 1747.

Wel Edele Gestrenge Heer.

Ik ben soodanig dese twee dagen geaccableert geweest met beesigheden, doordien, behalven het

') Secrétaire d'Etat pour les affaires du Sud jusqu'en Février 1748; alors il eut le département du Nord.

27 [1747. Mai.

dagelijxs voorvallende of van elders inkoomende, ik Dog een ieder dag een uur drie à vier heb moeten vaceren in besoignes over hel reguleren en uitvinden van financien, dat het mij, tôt mijn leedwesen, volkomen onmogelijk is geweest eerder U. W. E. G. brief van den 23, die ik eergister ontfing, te beantwoorden. Ik wil hoopen dat, nu volgens het schrijven van de Heer van Burmania ^) de Hooven van Weenen en Turin het eens zijn omtrent Genua^), die saek eindelijk een goeden uitslag zal hebben, opdat na die reductie de gealHeerde armée in Italien ons wederom door een diversie, hetzij in Provence of Dauphiné, wat lugt geve.

Omtrent het overnemen van trouppes van de Ceurvorst van Ceulen, koomt mij voor dat het seer te wenschen was dat men die saak tôt standt kost brengen, al was het dat, om er toe te geraaken, men aan het stift van Munster beloofde van bij een vreede aan een bataillon of vier de halve betaeling te laten. Ik ken die Metternich ^), die nu des Ceurvorsts vertrouwen heeft, en die is al lang aan de Franse partij vast gemaeckt.

Wat het werck met Rusland betreft, dat is te important om het te laten ontglippen; al resulteerde er maer dit voordeel uit, dat men de Cooning van Pruissen in een soort van suspens, om niet te seggen in respect, houdt, soo is er het geld, mijns bedunkens, nuttig aan besteed en U. W. E. G. zal zig te binnen brengen, dat ik er in dien sin aen deselve, bij gelegentheid van de Swart *) zijn brieff, over heb geschreven.

*) B. de Burmania, envoyé de la République à Vienne.

2) Cf. Arneth, Mar. Ther. erste Eegierungsjahre, III, 290.

3) Auguste Guillaume de Metternich, premier chambellan de l'Electeur de Cologne.

'*) Envoyé de la République à St. Petersbourg.

1747. Mai.] — 28 —

Omtrent hetgeene de Heer Ammon ^) aen Uw E. G. heeft gesegd, zal ik naeder Uw E. G. consideratiën gaerne verneemen. Uw E. G. begrijpt wel dat, geen gelegentheid hebbende gehad om de Heer Calkoen *) personeel te leeren kennen en niet genoegsaem van het intrinsique sijner negociatien te Dresden toen ter tijd zijnde geïnstrueerd, ik hem ook in die relatie niet en kan beoordeelen. In het generaal is het een axioma: mitte gratum, en hij schijnt 's Conings genegentheid te hebben ')....

PRINCE d'orange ET NASSAU.

LETTRE XXII

La Princesse-douairière au Prince d* Orange. Marquisat de Flessingue et de Vere. Elévation à la dignité de Premier Noble de Zélande.

Le 27 May 1747.

Monsieur mon très cher fils.

Je vous félicitte dès que*) avec l'installation de Stadhouderraed, on vous a en même temps, montrés cher fils, conféré la dignitté de premier noble de la Province et la restission ^) du Marquisat entièrement. Cher fils, vous savez combien je m'intéresse en touts qui vous regarde et intéresse, ainssie je n'ent ferés point des contestes d'avantage, mais cela m'as réjouis d'apprendre cet nouvelle. Je souhaitte de tout mon

') Envoyé du roi de Prusse à La Haye.

') C. Calkoen, en 1744 envoyé à Dresde, fut rappelé au commencement de 1747 pour remplacer M. van Hoey à Paris, mais la guerre intervint. Il fut recommandé par M. d'Ammon pour l'ambassade de Berlin.

') Cf. Pol. Corr. iV. d. Or. V, n«. 2657.

*) C. à d. de ce que.

*) C. à d. restitution.

29 [l'^^7. Mai.

coeur que touts que vous allés entreprendre soye heureux et que votre retour en Hollande soy couronné avec quelque glorieuse issue d'entreprise. La Providence bénisse toutte les messure à une heureuse fin; seci sont les voeux que je fait journellement ....

M. L. PRINCESSE d'oRANGE.

liSTTRE XXllI.

Lord Sandwich au Prince d' Orange. Il se plaint d'une lettre de M. Van Hoey.

Hague, May 19 1747. (S. V.) Sir.

I take the liberty to trouble your Highness with a translation of one of Mons^ van Hoeys ^) late letters, which seems to be wrote in so dangerous a stile that I cannot consistent with my duty neglect transmitting it ^) to Your Highness. It is in my opinion by no means singly produce of that ministers pen, but is meant and dictated by the French ministry, in order to instill their pernicious doctrine into the minds of the principal people in this country, who hâve been I fear hitherto too ready to listen to their fallacious reasonings. I can easily see that the intention of this pièce is to make the foundation, upon which we are to treat, the cession of cape Breton and the establishment of don Philip at the expence of the House of Austria and to try by those specious appearances to shew to the Republick, that a peace is retarded upon views foreign to her interest.

') Abr. van Hoey, ambassadeur à Paris depuis 1727. *) Manque.

1747. Mai.] — 30 —

Your Highness is so thorough a judge of the weakness of this sistem, that it is I am sure unnecessary for me to enter into any reasoning upon the subject, but I cannot help submitting it to you, whither the continuance of this sort of language in a minister, still allowed by the Republick, may not hâve ill effects in some foreign courts and still worse conséquences at home and whither it will not be necessary to take some immédiate measure to prevent the ministers of the Republick from publishing sentiments which I am persuaded are entirely différent from those of their masters ....