LETTRE DE SAINT BERNARD
au Pape Eugène III sur le moine Nicolas. (Epist. 298.)
« Ce Nicolas s'en est allé loin de nous, parce qu'il n'était pas avec nous; il s'en est allé laissant après lui d'abominables traces. Certes il y a longtemps que je connaissais cet homme. Mais j'attendais que Dieu le convertît, ou qu'il se trahit comme Judas. Et la chose arriva ainsi. Sans compter des livres, des deniers d'argent, et quantité de pièces d'or, à sa sortie même on trouva sur lui trois cachets, le sien, celui du prieur et le mien, non pas un cachet ancien, mais nouveau : car ses ruses et ses perfidies m'avaient obligé tout récemment d'en changer. C'est là précisément ce que je me souviens de vous avoir écrit sans citer de nom propre : « Nous avons couru « des risques (vous écrivais-je), au sujet de faux frères. » Qui pourrait dire à combien de personnes il a écrit, sous mon nom, à mon insu, tout ce qu'il a voulu? Qui fera en sorte que votre Curie même soit purifiée de la lie de ses mensonges? Qui fera en sorte que l'innocence de ceux qui sont à moi puisse ne pas être soupçonnée auprès des gens circonvenus et prévenus par ses impudents mensonges? A vous aussi il a plus d'une fois écrit de fausses lettres; il en a été convaincu en partie, et en partie il en a fait l'aveu. — Quant aux infamies dont la terre même est souillée, et qui ont été faites à tous en figure {in porubokaa), je m'ibstiens d'en profaner mes lèvres et vos oreilles. S'il vient vers vous (comme il s'en glorifie, se faisant fort d'avoir des amis dans la Curie), souvenez-vous d'Arnauld de Brescia, car cet homme est pire encore que lui. Personne n'a mieux mérité la prison perpétuelle ; personne ne serait condamné plus justement au silence éternel. »
SANCTI BERNARDI
EpistolaD (Parisiis, 1690).
AD EPISCOPUM CONSTANTIENSEM Epistola cxcv (ann. Chr. 1140).
Monet ut Arnaldum de Brixia Italia et Gallia pulsum, et jam apud ipsuin delitescentem expellat, ant potius ad cavenda majora damna vinctum teneat.
Matih. 2i, ù3. *• — Si sciret Pater familias qua hora fur veniret, vigilaret utique et non sineret perfodi domum suam. Scitis quia fur de nocte irruperit domum, non vestram, sed Domini, vobis tamen commissam? Sed dubium esse non potest scire vos quod apud vos lit, quando id usque ad nos utique tam remotos potuit pervenire. Nec mirum, si non horam preevidere, aut nocturnum furis ingressum observare quivistis. Mirum autem si deprehensura jam non agnoscitis, non tenetis, non prohibetis exportare spolia vestra, imo pretiosissimas Christi exuvias, animas videlicet, quas sua imagine prsesignivit, suo cruore redemit. Adhuc forsan hœretis, et miramini quemnam dicere velim. Arnaldum loquor de Brixia, qui ulinam tam sanse esset doctrinee quam districtfe est vitee. Et si vultis scire, homo est neque manducans, neque bibens, solo cum Diabolo esuriens et sitiens sanguinem animarum; unus de numéro illorum quos apostolica vigilantia notât, habentes formam pietatis, virtutem illius pcnitus abnegantes. Et ipseDominus : «Venient (inquiens) ad vos in vestimcnto ovium ; intrinsecus autem sunt lupi rapaces. « — Is ergo usque ad hanc œtatem ubicunque conversatus est, tam fœda post se et tam sœva reliquit vestigia, ut ubi semel fixerit fidem, illuc ultra redire omnino non audeal. Denique ipsam in qua natus est valde alrociter commovit terram, et conturbavit eam. Unde et accusalus ad Dominum Papam schismate pessimo, natali solo pulsus est : etiam et abjurare compulsûs reversionem, nisi ad ipsius Apostolici permissionem. Pro simili deinde causa et a rcgno Francorum extur-
batus est schismaticus insignis. Exsecratus quippe a Petro Apostolo, adhaeserat Petro Abailardo. Cujus omnes errores, ab Ecclesia jam deprehensos atque damnatos, cum illo etiam et prse illo defendere acriter et pertinaciter conabatur.
2. — Et in his omnibus non est eversus furor ejiis; sed adhuc manus ejus extenta. Nam etiam ita vagus et profugus super terram, quod jam non licet inter suos, non cessât apud alienos, tanquam leo riigiens circuiens et quœrens qncm devoret. Et nunc apud vos, sicut accepimus, operaturiniquitatem, et dévorât plebem vestram, sicut escam panis. Cujus maledictione et amaritudine os plénum est; veloces pedes ejus ad effundendum sanguinem : contritio et infelicitas in viis ejus ; et viam pacis non cognovit. Inimicus crucis Christi, seminator discordiee, fabricator schismatum, turbalor pacis, unitatis divisor; cujus dentés arma et sagittse, et lingua ejus gladius acutus. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Unde et solet sibi allicere blandis sermonibus et simulatione virtutum divites et potentes, juxta illud : Psaim. o, 2'j. « Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem ». Demum quum fuerit de illorum captata benevolentia et familiaritate securus, videbitis hominem aperte insurgere in clerum, fretum tyrannide militari, insurgere in ipsos Episcopos, et in omnem passim Ecclesiasticum ordinem dessevire. Hoc scientes, nescio an melius salubriusve in tanto discrimine rerum agere valeatis, quam juxta Apostoli monitum, auferre malum ex vobis. Quandoque amicus sponsi ligare potius quam fugare curabit; ne jam diseur- cor. 5. is. rere, et eo nocere plus possit. Hoc enim et Dominus Papa, dum adhuc esset apud nos, ob mala quse de illo audiebat, fieri scribendo mandavit : sed non fuit qui faceret bonum. Denique si capi vulpcs pusillas demolientes vineam Scriptura cant. 2, 15. salubriter monet, num multo magis lupus magnus et férus religandus est, ne Christi irrumpat ovilia, oves mactet ot perdat?