VIT
FRAGMENT DO TRAITÉ DES ERREURS DES PHILOSOPHES DE GILLES DE ROME, RELATIF A AVERROÈS.
(D'après le ms. 694 de Sorbonue.)
Capitulum quartum de collectione errorum Àv^rroys commentatoris. Omnes errores philosophiasseruii, immo cum majori portinacia, et magis locutus est conlra ponentes mundum incepisse quam pliilosophus fecil, immo sine cumnaratione plus est arguendiis ipse quam plulosoplius, qjia magis directe fidem noslram impugnavil, uslendi'us esse faisum cui non potest subesse falsiias, eo quud Iniiitatur prinuie verilati. Prêter tamen eriores philosophi, arguemius est quia vituperavit omnem legem,
Ut patpt ex II et xt [Metaph.], ubi vitupérât Ipfrem ChristiaiHinitii. scilicct legem caiholicain nnslram, et etiam ) 'iiriii Siiiriicciionmi, qiiia poniinl crcationeiii rcniin (M alit|iiul possc lici'i t'X nicliilo. Sic etiani viiiipei'al h go m piiiicipio terlii Physicoruni, ubi vull quod coiitia consueiudiiKmi legum alii oegant principium per se, non negantes ex nicliilo nichil tieri, immo, quod pejus est, noset alios tenentes legem derisive appellat loquentes et garrulanles vel gaiTula'ore8,el sine ratione se moventes. El eiiam in VIII Physicoium vitupérât leges, et loquentes in iQge sua appellat voluntates, eo quod asserant aliquid posse habere es^.e post non esse. Appellat etiam hoc diclum voliinlatein, ac si esseï ad placiiuin tanluiu et sine omni ratione, et non solum seniel et bis, sed pliiries, ut in eodeiii viii° contra leges creationem asserenles in talia perrtimpit. Ulterius erravit in vu Meliiphysicae, dicens quod nullum immobile transmutât mobile, nisi mediante corpore transmutabili, propler quod angélus non potest nec posset unum lapidem inferius movere. Quod si aliquo modo se(iui posset ex diclis ptiilosophi, ipse tamen non adeo expresse hoc negavil. Ulterius erravit dicens in xii Wetapiiysica; (juod [)Otenlia in productione alu:uius non potest solum esse in agenle, vilupcraiis .loliannem Cliristianum, qui hoc asseruit. Estenim contra verilaiem hoc, elconira sanctos, quia in aliquibus factis tota ratio facti est polentia facieniis. — Ulterius erravit dicens in eodem xii a nulle agente posse progredi immédiate diversa et contraria, et ex hoc viluporat loquentes in tribus legibus, scilicetCbristianorum, Sarracenorum et Maurorum, qui hocassorcbanl. — Ullerius erravit in dicto xii, dict-ns quod omnes substanliaeinlellectuales suntaeteniae etaclio pura, non habentes admixtam potenliam, cui sententiaa ipsemet a veritate eoactus contradicit in tertio de Anima, dicens nuUam formam esse liberam a potentia simpliciter
nisi forma prima; nam omnes alise formsediversificantur etessenlia el quiddilate, sicat ipsemet subdit.— - Ultedus erravit in diclo xii, dicens Deum non sollicitari nec habere curam sive providentiam individuoium hic inferius exislentium, adducens pro ralione qufa hoc non est conveniens divinse bonitati. — Ulterius erravit negans trinitattm in Deo esse, dicens in diclo xii qnodaliqui putaverunt triiiilalein in Deo esse, et volueru nt evadere per hoc el diccre quodsunl très et unus Deus, et nesciverunl evadere, quia quuni subslanlia fuerit nnmerata, congregatiiin erit unum perunam inlentionem additam, propler quod secuiidum ip'ium si Deus esset trinus et unus sequeretur quod esset Compositus, quod est inconvcniens. — Ulterius erravit dicens Deum non cognoscere parlicularia, quia suntinfinila, ut palet in commento suo super illo capitulo, Si'ntenlia Palrum, etc. - Ulierius erravit quia negavitomnia quae hic infi^rius agunlur reduci in divinain solliciludinem, sive in diviiiam providentiam, sed secundum ipsum aliqua proveniunt ex necessitale materiae absque ordine lalis providenliae, quod est contra sanclos, quia nichil hic ngiturquod penitus effugial huiic ordinem, quia omnia quae hic aspicimus vel divina ellîcit provideulia, vel permittit. — Ulterius erravit quia posuit unum iulelleclum numéro in omnibus hominibus, ut ex tertio de Anima. — Ulterius quia ex hoc sequebalur inteliectum non ess;' formam corporis. Imo dixit in eodem tertio quod sequivoce dicebatur actus de intellectu et aliis formis, propler quod cogebalur[dicere] quodhomo non poneretur in specie per aniinam intellectivara sed per sensitivam.— Ulierius ex hoc fundameiito posuit quod ex anima inlellecliva et corpore non constituebatur aliquod tertium, el quod non liebat plus unum ex tali anima et corpore quam ex molorecœli etcœlo.
Capitulum quiiitum in quo summatim, etc. Omnes
autem errores commenlaloris, prasler ?rrores philosophi sunt hii : — Quod nulla lex esl vera, licet possil esse utilis; — quod angélus nichil potest movere, nisi cœleste corpus immédiate; — quod angélus esl actio pura; — quod in nulla factione, toia ratio facti est potentia facientis; — quod a nulle agente possint simul progredi immédiate diversa; — quod Deus non liabet providentiam aliquorum parlicularium ; — quod in Deo non est trinitas; — quod Deus non cognoscit singiilaria; — quod aliqna proveniunt a necossitate niateri;e, abs(iue ordine diviiiae provjdentiœ; — quod anima intellectiva non niuitiplicalur multiplicalione corporuin, sed esl una numéro; — quod hoiiio non ponilur in specie per animain sensitivam ; — quod non sit plus unum ex anima inlellectiva et corpore.
EXPOSITION DE LA DOCTRINE AVERROÏSTIQUE DE l'iNTELLECT PAR BENVENUTO DIMOLA (TRADUCTION ITALIENNE).
(D'après le nis. de la Bibl. imp. Suppl. fr. 4146, ancien n» 7002* f. 272 V.)
E per chognicione di questo errore prima ci chonviene sapere che Averoys disse la intcleluale natiira essere separala da lanima, et disse che è irr.adiala sopra lanima del huomo, si chôme la lucie del sole irradia sopra il perspichuo. E di quella irradiatione dicieva le forme inlelligibille entrare nellanima, si chôme de la lucie del sole va e dischore chose visihile in el perspichuo. Et a questo modo dicieva multij)hcharsi lo inlellello si chôme si moltiplicha la lucie del sole, sechondo chôme sono le chose illuiuinale sopre le quale vae. E chussi le dille chose illuminate sotratte, non rimane seno uno solo nome del sole, chussi maachando gli huomini, dij.eva uno intelletto
perpetuo inchorruptibile essere lassato da gli hnomini. E questo pessimo errore molto fu biasimato da Alberto Magiio in suo libro : De anima. Et alor se seguirrebbe che in numéro non fusse se non una sola anima vegietativa in tulli, e che non fusse per numéro se non una sola sensitiva. Et per consequens sarrebbe una sola digiestione et uno acresimenlo, et uno vedere, et una memoria, la quale chosa è troppo absurda e degna de ongni derisione. E noy vcdemo eciandio che la virtù e la sapienlia e la bealiluiline alora viene a stato de perfictione, quando la ?irlù orghanicha e le membre cbomincia ad indebolirsi, quando si veiie a vechiezza.
E qui per nostra intelligienlia dobiamo sapere che lo intellctio possibile è alto e nalo a ricievere tulte le chose intelligibille, chôme la tavola rasa è atta a ricievere la pentura. Et è luochj» de le specle intelligibille al quale si move le chose intelligibille per la lucie de lo intelletlo che fa chôme i cholori per la lucie del sole si move in perspichuo, unde lo intellelto agiente è perficione de lo intelletlo possibile, e lo intelletlo agienle illamina el possibile come fa il lume diafano. El è forma possibile, e chussi tu vedi che lo è due inlcllelli, cio è il possibile e lo agiente. E questi due sono uno, chôme son le chose chomposile, ma in operalione sono divisi e diversi. Et in questi due lanima è perleila substantia, la quale sempre sta inchorupla. E qui lo intelletlo possibille exlumine agentis doventa spechulativo.
FRAGMENT DE LA XXXII1« LEÇON DE FRÉDÉRIC PENDASIO SUR LE TRAITÉ DE L'aME.
(D'après le ms. 1264 de la Bibliothèque de l'Université de Padoue.)
In sex partes divisa est digressio commenti quinti. In prima, posiia diiïerenlia inter intellectum possibilem et primam materiam, Averroes docuil, quibus rationibus possinius oslendere iiitellixtum non esse corpus aut virtutein in corpore, ex sententia Arislotelis, cujus ejusdein sententiae dixit fuisse Tiiernis'tiuni et Theophrasium, et ostendit quomodo isti evaserint a quadam dubitalione, quae erat, quomodo intellecta speculativa sint nova existente possibili, el agente asterno. In secunda parte, proposuit dubilationes adversus delermiiiationem faclam. In tertia, versalus est circa opinionem Alexandri, Abnbaclier et Avempace. In quarla, solvil dubilationes propositas. Très aulem erant praecipiiae. Prima, si possibilis intellectus aeternus est, quomudo intelleclus speculativus novus eril? Suivit, intellectum speculalivum, quantum sit ralione possibilis, aeternum esse; sed ratione ptiantasmatum dicit ipsum esse generabilem et corruplibilem. Âtque hucusque pervenimus. Succedit secunda dubitalio principalis, quam tractât et dissolvit, quae erat postrema perfectio intellectus, id est actus secundus operationis intellectus, quae operatio est ipsa intellectio. Intelleclio igitur est numerata ad numerum siiigulariurn hominum, id est unusquisque habet suam propriam operationem; unusquisque nostrum, quae intelligit, ea intelligit sua propria operatione. Si ergo operatio est numerata, ergo etiam prima perfectio, ergo virtus operans inlelligens erit numerata, ita ut unusquisque habeatsuum
proprium intellectum; quod si erit (dicebat Averroes), inteliectus erit materialis : quomodo ergo servabimus unitatem inteliectus cum pluritate intelligibilium? Et quia haîc dubitatio postulat examen illius ditïicultatis, an inteliectus possibilis sit un us in omnibus nec ne, idcirco Averroes tractai banc dubitationem, et ponit rationem ex utraque parte. Primum ostendit intellectum necessario esse uiiicum in omnibus bominibus, quse fuit ejus sententia. El affert banc raiionem. Si inteliectus (loquitur de possibili) esset numeratus ad numerum individuorum, esset (inquil Averroes) aliquod hoc, id est aliquod particulare, deierminatum, corpus, aut virtus in corpore, et tune subJit : Si hoc esset, esset quid intellectum potent'd: nam malerialia ex Aristotele in boc m" [libro], iô" texlu, dicuiitur inlellecla potentia : esset ergo potentia intelligibile; si potentia intelligibile, ergo, inquit Averroes, esset subjeclum movens inteUectum; sensus etiam esset res natura movens intellectum, quia materialia sunl objecta inteliectus ; esset ergo objectum inteliectus movens intellectum, si esset objectum movens; ergo non esset recipiens, quia, inquit Averroes, nibil recipit se ipsum, idem non potest esse recipiens et receptum. Si ergo esset res recipienda, non esset recipiens, et tamen inlelleclus est recipiens. Ista est deduclio Averrois pro unitate inteliectus.
Sciatis secundum veritatem, simpliciter loquendo, secundum principia verae pbilosopbiae, secundum Aristotelem et Alexandrum, intellectum esse plurificatum, unumquemque habere suum proprium intellectum (Averroes non liabuil meum, nec ego suum), quum inteliectus sit potentia •^nimae, quae est vera forma constiluens nos in vera specie, et proplerea numerata et plurificata ad numerum uniuscu.jusque noslrum. Fuit quidera diUerenlia inler veritatem, vera principia pbilosopbiae. et
Alexandrum et Aristotelem ex altéra parte, quia laps» sunt, non cognoscenles hanc naluram communicataœ corpori a Deo crealam : sed conveniunt in hoc, ut existiment intellectum esse plurificalum, et particularenî noslrae formae. Propterea ratio solvitur facile, et secunduni principia philosophiae, et secundura doctrinam Alexandri. Primum secundum principia verse philosophiae, solvite rationem Averrois hoc modo. Quum dicit : Si esset pluridcalds, esset aliqviil hoc; si per aliquid hoc inlelligatur aliquid appropr at.iin huic et non illi, ul sit meus et non tuus : consequenliam concedite, et est verissima. At si intciligal, quod sit plurificatus in isto sensu ut sit virtus dependens a materia, negate consequenliam. Non necessarium est, quamvis sit plurificalus, ut depcndeat a materia. 0! dicetis, pluralitas numeralis est ratio materiae. Rospondeo, hoc esse in duplici sensu : vel quia forma ista sit consliiula, >\i sit forma deterrainati corporis, habens habitudinem ad hoc, et in hoc sensu potest dici actus hujus corporis : non propterea dependet ab illo. Calcea elliciiur a sutore, ut aptelur pedi, non tamen dependet a pede. Sic intellectus est forma a Deo constitula, ut aptelur corpori, non lamen dependens ab hoc corpore. Ergo si per maleriale intoHigat ut coapletur, concedite consequenliam; al si inlelhgat, quod sit maleriale ut dependcat, negate consequenliam Ouumsubdit: Ergo esset quid poienlia intelligibile, respondele cuni D. Thoma prima parle Summae, quaestione 87^, articulo primo . Ista res est poienlia intelligibile, nam inlelligit se intelligendo alla. Sed notate, quod dicilur poienlia intelligibile, non quod sit primarium objeclum, in quod primo poienlia respicit. Est objeclum intelligibile secundario et retlexe, et intelligendo alia inlelligit se. El hoc modo dici potest poienlia intelligibile. Quum subdit : Ergo esset movens, respondele : esset objectum movens
non primario, in quoi poteiitia per se primo respiciat, sed sccundario et réflexe : in que sensu vix possumus dicere, ut sit movens. Ergo idem reciptret se, consequentia pauci valori^s. Elquod inconveniensest hoc, quod idem recipiat se? Jam hoc ostendi, praesertim in iis quae potenlia secundario respicit. Oculus est figuratus, habet conjunotionem realein ciini (Igura, non p ilesl ergo spiritualiter recipere ligurain. Consequentia nuHius valoris. Quare non tollilnr, (]uin possit recipere se spiritualité. Hoc alias declaravi. El hoc sit dictu n s'cundinn principia verse pliiiosopliiaB. Secunduni Alexandrum eliani idem dicetis, hoc excepio, quod ipse concessil intelleclum esse materialem, dependenlem a maleria, et in hoc lapsus est. Ergo ratio heec non concludit illani unilatem. Relinquilur ergo quod sit plurificatus. Addit deinde Averroes haec verba, quaB volo vos recte inlelligere. Dicit : « Et etiam si concesserimus ipsam recipere se ipsain, contingeret ut reciperet se ut divisa.» Quia deduxerat ad hoc inconveniens quod reciperet se, et dicebai hoc absurdnm esse, videbatque posse ali |uem non habere hoc pro absurdo, propler eam fidiiciai'iam reprobalionem inquit : si concedainus quod recipiat se, lanien recipiet se ul divisa. iMulii averroistaa inlerprelantur ut divisa, id est parliculariter, et esset idem (dicunl) eu m virtute sensus, quia etiam sensus recipil se, sed particularittr. Hoc modo deducta consequentia nuUius valoris est, et puto Averroem hoc non voluisse. Inteliectus recipit parliculariter, sensus recipit parliculariter, ergo intelleclus sensus. Syllogisinus in secnnda figura ex puris allirmativis, et non convertibiUbus. Dicam differentiam esse, quia intelleclus cognoscit subslantiam, sensus solum accidenlia Nec habeaiis pro inconvenienti, quod intelleclus cognoscat singularia, quod oslendam in proprio quaîsito. Itaque consequentia nuUa est. Et credo Averroem hoc non voluisse.
PRÉAMBULE DU COURS DE CREMONINI SUR LE TRAITÉ DE l'aME.
(D'après lems. de Saint-Marc, cl. VI, n" 190.)
Explicaturi libros Aristolelis de Anima, quamvis illis auditonbus eos expoiianius qiios a rectae verilatis tramile, quern aperil clirisliana roligio, deviatui os nec liiiiendutn est, nec potest credi, ob sanctas et religiosas inslituliones in quibiis vivunt, lamen ob noslrum legendi miinus, non debemus sine prœfalione hujusmodi conteinplationem aggredi. Estole igilur adinoiiili nos in hac pertractione vobis non dicluros quid sentiendiim sit de anima buinana, illud enini sanctius me et vere praescriptum est in Sancta Romana Ecclesia, sed solura dicturura quod dixeril Aristoteles Per sapienliam enim certe insipientiam assequeirmur, si miigis Arisloteli quam sanctis viris credere vellemus. Aristoteles enim unus esthomo, et dicitScriplura : Omnis homo mcnJax, Deusveritas; quare verilatem ex D 'O ipso et ex sanctis hominibus, qui ex Deo loculi sunl, accipere debemus, atque illam semperet coubtauter anteponere omnibus aliorum sententiis, quamvis viri qui illas prolulerint sint apud mundum in exislimatione. Rationes omnes quibus Aristoteles de anima loquens videtur esse veritati contrarius solvunt praecipue theologi, ex quibus S. Thomas et alii ipso recentiores; quare quotiesL'umque continget ut aliquid dicatur minus consonum veritati, babebitis apud islos qmd sit respoiidrndum, et ego ilbid opi»orlune memorabo, quandoquidein in bis libris banc sum expositionem scripliirus, ut nihil dissimulem eorum quae ab Aristolele dicunlur, el dictorum fundamenta, proutex ingenio polero, aperiam ;
quandociimque tamen aliquid accidet, quod a veritate christiann sit rpiiiolum. illiid admonebo, et quomodo allai;) fumlaineiila sirit rcmovenda, declaïaho. Scilole tamen quod non siinl niiilUi in (inibiis Arisloteles dissenliit a veiilate, et illa non suiit ita demonstrala, ut non possint haberi demonslralionum resoluliones. Ilic igitur est modus noslise exposilionis, qnain non aliter facere debemus ex sacrorum canonum decreto.
LETTRE DE L'iNQUISITEUR DE PADOUE A CREMOMNI, ET RÉPONSE DE CREMONINI.
( De la Bibliothèque du Mont-Cassin, n" 483.)
Lettera deW inquisitor di Padova at S*"" Cremonino.
La Santità ii N. S. mi ha ordinato ch' io facciasapere a V. S. che nella sua Apologia non solo non ha sodisfatto alla corretllone de! P libro inscritto Dispuiatio de Cœlo, secondo la dispositione aei cointiio Latcranense, ricogliendo la ragione d'Arlstotile, confutandolo, e manlfi^stamente difendentio la Sede Calbolica, ma d'avantaggio ha di proprio senso invenlato certi modi di dichiarationi e distinzioni che conlengono assertion! degne di censura, corne si puô vedere dalle osservazioni che gli ho fatto avère. Per tanlo V. S. correga per se stcssa il primo libro, secondo il prescritlo del concilio Lateranense; et essendo questo debilo suo e non dei Theologi e d'altri, V. S. lo deve fare cosi per obligo diconscienza, essendo quel philosopho clirisliano e calliolico che dice di essere, come per siimolo di ripuiatione, volendo esser tenuto dal phdosopho christiano e non ethnico. E di più, V. S. levi dall' Apologia e rivochi quel modi d'esplicare e di distinguer© che di propria mente ha rese per dichiaratione délie pro-
positioni chefurono notate e censuiate nel P libro, perché non sodisfanno ail' ordine che li fu dalo, ne si devono per se stesse tolerare. Per tanto essendo necessario per ovviare a quei iiiali che la letlura di detti librj puô c.iusare, V. S. corregail I"* libro, seconde \\ prescrilto che le fu ordinale in conformilà del concllio Lateranense, e levj et rivochi dal Ihgli errori ed assiTtioni degni di censura che V. S. ha scrilli di proprio senso, insieme con (juei modi che ha lenuii in dicliiarare la sua intenzione in delte cose; altrimenti mi scrivono da Roma che si verra alla proibizione di detli libri ; ne in qucslo negotio si p et 'nde allro che ronor di Dio e la salute délie anime. In oitre si pone in considerazione a V. S. che la relraïazione in cose concerneiiti alla fede deve esser chiara e manifesta, e non invulula ne ambigua, ed altri uonimi di valore liaiino csposio Arislolile in (luesta Università di Padova, cou tutto che tenessc l'anima mortale, ptovavano non di me.io insieme Aristotile essersi iiigannaio intorno a c\ô, et in lumine nalurali, e egregiamente confutarono le sue ragioni, in princi[)iis philosoph ae, e ira gli altri il Pendasio a Doslritempi, uoinodi molla doltriiia e piftà. Che è(|uanio mi occorre farli intendere in scriltura, ollre al ragionamento havuto seco a longo in tal proposito. V. S. dunque mi rispondi in scrittura distiniamente a quanto io lo scrivo, a fine che ne possi dar conto a Roma per venerdi prossimo futuro. Dio la conservi. — Dal S" Uilizio di Padova, il 3 iuglio 1619.
Rtsposta.
no vista la leltera che mi scrive V. Patprnità, nella quale trovo due cose : unaè 1' avisarmi, incitanni e persuadermi a procurar di dar soddisfazione ail' osservazioni veuute Dovamente iuloroo a miei libri. La ringrazio de]
bon aflfetto, e credo che ella sappia ch'io V altra volta, secondo r ordine de Sua Santià, fui prontissimo, e deve credere che ancor ora sono il medesimo ad ogni conveniente richiesta. L'altra cosa è quello che mi propone doversi fare; dd che di passo in passo le dirô quello ch'io possa fare. Veder6 poi l'osservazioni più tosto ch'io possa, essendo hora un poco risentito, si che non posso allender a stui.io, e farô con V. P. per adenipimentodi quanto occorrerà.
Quanto a metter mano nel I* lihro, non posso farlo assolularaente, perche allora che si traltô, fu concluso di ordine di \ri>tro Signnre che si facesse con l' occasione deir Apol g a corne s'è fatlo; e ciô fu saputo in Senalo, e si tien pci cerlo, si che io non ho aulhorilhà di metter mano nel lihro.
Quello ch'io posso fare è questo : nell' ultima parte che darô fuori De cœli efficientia, havere riguardo ad ogni cosa che accadeià, e far quanto convenga per farmi cognoscere quel philosopho catlolico e chrisliano che dico di essere, et che so che V. P. sa chi lo sono, che qui mi vede >gni di essa l'esser mio, et non ha da stare a Dio sa quah relazioni. Quanto ai modi d* esplicare chedice, credo que&li saranno a parte notali nell' osservazioni, vederô e sarô con lei. Vedremo anche insieme il Concilio Lateranense, e cosi farô quello che occorrerà. Ma quanto al mutar il mio modo di dire, non so corne poter io promettere di transformar me stesso. Chi ha un modo, chi uno altro. Non posso ne voglio retrattare le espositioni d'Arislolile, poichè r intendo cosi, e son pagato per dichiararlo quanto l' intendo, e nol facendo, sarei obligato alla reslitulicne délia mercede. Cosi non voglio retrattare considération! havutecircal'interprelazione ch'abiate fatte délie lor esplicazioni, circa 1' onor mio, l'intéresse dMIaCattedra, e per tauto del Principe. Ma vi ô hmedio ; ci sia chi scriva il
contrario; io tacerô, e non procurerô di respondere altro. Cosi al Supssano fu fatto scrivere il libro De Immortalitate, contra il Pomponazzo.
Oiianto aile cose deli' anima, ora non è tempo; quando farô il comento, mi porlerô da bon cattolico, e non inferiore di pielà chrisliana ad alcun altro philosopho.
TABLE ALPHABETIQUE
Abd-el-Moumen (l'émir), 15.
Abd-el-Wahid el Marrekoschi, historien, parle d'Ibn-Roschd, 9.
Abélard, réfute l'unité des âmes, 22i.
Aboulwalid Mohammed Ibn-Boschd, grand-père d'Ibn-Roschd, 12 s.
Abraham de Balmès, 380.
Abraham Bibago, 198.
Abou- Abdallah Ibn-Ayijasch, 23.
Aboul-Hosein Ibn-Dj obéir, 24.
Abu'acer, voy. Ibn-Tofait.
AchiUini, 360 s.
Adam de Marsh, 202.
Ahron ben Elia, 195 s.
Albert le Grand, 231 s., 268 s.
Alberti (Louis), 404.
Alexandre d'Aphrodisias, 129, 134 s., 354 ss.
Alexandre de Halès, 224, 261.
Alexandristes, 354 s.
Alfarabi, 69, 95, 109, 146»
Alkindi, 92, 94.
Almansour (le hâdjib), persécute les philosophes, 5 s., 36.
Almansour (Iakoub), 19
Alpetrangi, 206, 208.
Alphonse X, a-t-il fait traduire
Averroès ? S*^ Amaury de Bène, 222 s.
Ambrogio Leone, 399.
Anaxagore. Aristote lui emprunte sa
théorie de l'intellect, 125.
André, secrétaire de Michel Scot.
Ansari ( El- ) biographe d'Ibn- Roschd, 8, 9, 163, 164.
Antéchrist, associé à Averroès, 296,
Armengaud, fils de Biaise, 217.
Arnauld de Bresse, 284.
Arnaud de Villeneuve, 284, 297.
Augustin (saint), agite la question
de l'unité des âmes, 131.
Avempace, voy. Ibn-Bâdja.
Avenzoar, voy. Ibn-Zohr.
Avicébron, voy. Salomon-ben~Gabi-
rot.
Avicenne, voy. Ibn-Sina.
Bagolini (J. B.), 378 ss.
Bajazet H, averroiste. 41.
Barbaro (Ermolao), 394 s.
^*arozzi (Pierre), 353, 367.
Ap-