LA FILLEULE DE DU GUESCLIN
( Dialecte de Trégulcr. )
Le soleil paraît, le jour luit, la rosée brille sur les épines blanches de la haie ;
De la haie élevée du grand château de Trogoff , où les Anglais régnent encore ;
La rosée brille sur les fleurs de répinaic : à cette vue, le soleil se voile le front;
Car, en vérité, ce n'est pas la rosée du ciel : c'est une rosée de sang ;
De sang pur qu'a versé Rogerson, le plus méchant fils d'Anglais qu'il y ait dans la vallée.
— Marguerite, ma belle enfant, vous êtes alerte, vous éles vive;
Vous vous lèverez demain de grand matin, pour aller porter du lait aux laboureurs qui travaillent à l'écobue.
— Ma bonne petite mère, si vous m'aimez, ne m'envoyez pas à l'écobue,
A l'écobue ne m'envoyez pas : vous ferez jaser les méchants.
Laket da vont va c'hoar hena, A Pe va c'hoar vihan Franseza ;
Va mammik mad, ba me ho ped ! Gand Rogersoa em oun spiet.
— Be spiet gand neb a garo, C'hui zo pedet : c'hui a ielo ;
Sevcl a reot kent hag ann de :
Aan otrou vo cnn be wele. —
Mac'haridig a lavare
D he zad ha é he mamm, er beure ;
Enn he foudad lez pa groge, Mac'haridig a lavare :
— Kenavo, mamm, kenavo, lad, N'ho kwelo mui va daou-Iagad ;
Kenavo d'bocb va c'hoar hena, lia dhoch va choarik Franseza.—
Hogen, pa oa ar plac'hik mad 0 vont d'ar park e-biou ar c'hoal,
Mistr ha mibin ba diarc'henn, Gand he foudad lez war he fenn ;
Rogerson, deuz tour ar c hastel, Hi gwelaz o lont deuz a bell :
— Dihun, va floc'b, ha sav timad, Ma iemp-ni da hersai eur c'had,
Da hersai eur c'hadikpenn-gwenn, Gand eur poudad lez war he fenn. «
Envoyez-y ma sc&ur ainée, ou ma pelite sœur Franseza ; Bonne pelite mère, je vous en prie : Rogerson me gueue.
— Vous guettera qui voudra ; vous êtes priée : vous irez ;
Vous vous lèverez avant le jour : le seigneur sera encore au lit. —
Marguerite disait à son père et à sa mère, le lendemain matin,
En prenant son pot au lait, Marguerite disait :
— Adieu, mère, adieu, père; mes yeux ne vous verront plus;
Adieu, ma sdsur aînée; adieu, ma petite sœur Franseza. —
Or, comme la bonne petite fille allait au champ, le long du bois,
Proprette, légère, pieds nus, son pot au lait sur la tète ;
Rogerson, du haut de la tour du château, la vit venir de loin:
— Éveille-loi, mon page, et lève-toi vite, que nous allions chasser un lièvre,
Chasser un levraut blanc, qui porte un pot au lait sur la tête.—
Pa ee ar plac h e-biou ann doz, Oa ann otro oc'h lie gorloz,
Oc'h he gorloz ê-tal ar pont, Ken a lamuiaz-hi gand ar spont,
Gaod ar spont pa.denz hen gwelet, Hag be foudad lez oa skuillet.
Ar plac'hik paour, daF ma welaz, Da wela dru en em Iakaz :
— Tevet, ma c'hoar, na welet ket, Eur poudad ail dhoch a vo roet ;
Toslail, ha deomp-ni da leinan , Kcid ha ma vezor d'be ozan.
— Olro kaer, ho trugarekat, Lcinet ara euz, ha lcinet mad.
— Na deut-hu neuze d'ar jardin, Deut-hu da guluill louzou-fin ;
Deut da gutuill eur garlantez, Da lakat war ho poudad lez.
— Na zougann ked a voukedo, Evid aV bloaz am euz kanvo.
— Deut-hu neuze d'al liorzaou.
Deut da zibri sivi ru-glaou.
Da zibri sivi na inn ket; Dindan ana dcllio zo aered.
Me glcv ar iou er varadek :
lii a lavar onn lezirok.
Quand la jeune fille passa le long des douves, le seigneur était à l'attendre,
A l'attendre auprès du pont-levis ; si bien qu'elle tressaillit d'épouvante,
D'épouvante en l'apercevant, et renversa son pot au lait. Voyant cela, la pauvre fille se mit à pleurer amèrement.
— Taisez- vous, mu sœur , ne pleurez pas , on vous donnera un autre pot au lait;
Approchez, étalions déjeuner, tandis qu'on le préparera.
— Beau seigneur, je vous remercie; j'ai déjeuné, bien déjeuné.
— Alors venez au jardin, venez cueillir de belles fleurs, Venez cueillir une guirlande pour orner votre pot au lait.
— Je ne porte point de fleurs, je suis en deuil cette année .
— Alors venez aux vergers, venez manger des fraises rouges comme une braise.
— Je n'irai point manger des fraises ; sous les feuilles il y a des couleuvres.
J'entends l'appel des laboureurs de lecobue : ils disent que je suis paresseuse.
Hi a c houl pelec'h ona chomel Gand va foudad-me lez kaoulet.
— Bremaik, c'hui a ielo 'mez ; Pa vo pare ho poudad lez.
Mac'haridig, 'm eer war be lerc'h ; Deomp-ni da welet d'al lez-lec'h. —
•Tre*barz ar c'bastel pa int eet, Ar plac'hig e deuz dridalet.
Ar plac'hik paour ker gwenn bag erc'b Pa frammaz ann or war hi lerc'h
— Va c haredik, na spontet ket, Me na rinn d'hoch-hu gaou e-bet.
— Ma na gofiet ked ober gaou, Terag a zeut-hu dazencb Hou.
— Mar da zench Hou eo a eann, Gand riou ar beure co a rann.
— Gand ar riou, otro, n'edeo ket> Gand ar gwall-ioul eo a c'hlazet.
— Sarrel ho pek, plac'hik diod !
Deut er frouez-kel da zibab lod. —
Trebarz ar frouez-kel pa int eet, Eunn aval e deuz dibabet :
— Otro Rojerson, me ho ped, Eur gontel d'i-mc a refet ;
Eur gontel a refet d'i-men, Evit rac'han ma a val en.
— Mar 'd eo eur gontel a c'boulet, Il d'ar ge^in bag e kefet,
Ils demandent où je suis resiée avec mon pot au lait caillé.
— Vous allez sortir à l'instant ; quand votre pot au lait sera prêt ;
On s'en occupe, Marguerite ; venez voir à la laiterie. —
En franchissant le seuil du château, la jeune fille iressaillit;
La pauvre petite devint blanche comme la neige, quand la porte se ferma derrière elle.
— Ma mignonne, n'ayez pas peur, je ne vous ferai aucun ouirage.
— Si vous ne songez pas à m'outrager, pourquoi changezvous de couleur?
— Si je change de couleur, c'est que Tair du matin est vif.
— Ce n'est point, seigneur, l'air vif du matin, c'est le mauvais vouloir qui vous fait pâlir.
— Taisez-vous, pelite sotte ! venez au fruitier choisir un fruit. —
Quand ils furent dans le fruitier elle prit une pomme rouge :
— Seigneur Rojerson, donnez-moi, s'il vous plaît, un couteau;
Donnez-moi un couteau pour peler ma pomme.
— Si vous désirez un couteau, allez à la cuisine , et vous en trouverez un ;
War ann doi zéro eo laket ;
'Vid ar beure 'ma bleriract. —
Macharidig a lavare
D'ar cheginour koz, pa eez Ire :
— Plijet gen-hoc'h, keginour kez ; D am lakat kuit, dam lakat 'mez !
— Allaz ! ma merc'h, ne hallann ket, Pont ar chastel a zo savel !
— Ma ouife ar penn-grec'h-leon E m'onn dalcliet gand Rojerson ;
Ma ouife va zad-paerou mad, Hen a lakfe da redeg goad. —
Ha Rojerson a c'houlenne
Gand he floc'h, eur pennad goude :
— Pelec'h e chom Marc'haril ta, Pa na zeu ked endro ama ?
— Er gegin e oa, neuz ket pell, Enn he dornik gwenn eur gontel ;
Hag hi a gomze evelse :
« Petra rinn, Jezus, ma Doue ?
u Ma Doue, d'in-me leveret, « Pe am lazinn, pe na rinn ket?
« Enn abek d'noc'h, gwerc'hez Vâri, « Me a varvo g»erc'hez, lieb si. »
Ma hi hi eman war he geno, Goad dindan hi a boulado ;
Il y en a un sur la labje de chêne; il a été aiguisé ce matin. —
La petite Marguerite dit au vieux cuisinier, en entrant :
— Cher cuisinier, je vous en supplie, délivrez-moi ! faitesmoi sortir!
— Hélas! ma fille, je ne le puis; le pont du château est levé.
— Si l'homme à la tête frisée comme uu lion savait que je suis captive de Rojerson ;
Si nron bon parrain savait cela, il ferait couler du sang. —
Cependant Rojerson demandait à son page, à quelque temps delà :
— Où donc reste Marguerite, qu'elle ne revient pas ici?
— Elle était dans la cuisine, il n'y a qu'un moment, en sa petite main blanche un couteau ;
Et elle parlait ainsi : « Que ferai-je, Jésus, mon Dieu?
« Mon Dieu, dites-moi, me luerai-je ou ne me tucrai-je pas?
« Oui, à cause de vous, Vierge Marie, je mourrai vierge, sans tache. »
Maintenant elle est couchée sur la face, dans une mare de sang;
Ar gontel vraz enn he c'halon, ïïag o chervel hi zad-paeron :
— Ann otro Gwesklen, va faeron, Hennez a dero evid-on î —
— Va floc'hik mat, na lavar ger ; Deuz dbe drailla d'in 'nn eur paner,
lia me ielo d'he c has d ar ster, Warc hoaz da gan ann aie houider. —
Endistro demeuz ann dour-red, Ile zad-paeron en deuz kavet,
Kavet neaz ann otro Gwesklen, Hag hen ker glaz evel irichen.
— Rojerson d'in-me leveret, Gond ho pauçr pelec'h oe'h bel?
— Bez 'onn bel du-ma trem 'ar ster, Da veui eunn nebeut kisier.
— N'ed eo kcd da veui kisier, E ma ar goad deuz ho paner !
Otro ar Zoz, d 'in leveret, Mac'haridig euz ket gwelet?
— Mac'harid n'am euz kel gwelet Abaoue pardon ar CTheoded.
— Gaou a lèverez, traitour, Rag t'ec'h euz hi lazet, neihour î
Dizenor d'ann noblanz a rez, Kerkouls ha d'ar varc'hegaez. —
Rojerson, pa 'n deuz hen klevet, He gleze en deuz diwennet.
Le grand couteau dans le cœur et appelant son parrain :
— Le seigneur Guesclin mon parrain; celui-là me vengera ! —
— Mon bon petit page, ne dis pas mot ; viens me la couper par morceaux dans un panier,
Et j'irai la jeter dans la rivière, demain quand chantera l'alouette. —
Or, en revenant de la rivière, il rencontra le parrain de la jeune fille.
Il rencontra le seigneur Guesclin, la face verte comme l'oseille.
— Rojerson, dites-moi, d'où venez-vous avec ce panier?
— Je reviens de la rivière, de noyer quelques petits chats.
— Il n'est pas celui de chais noyés, le sang qui coule de votre panier !
Seigneur Anglais, répondez-moi, n'avez-vous pas vu Marguerite ?
— Je n'ai pas vu Marguerite depuis le pardon du Guéoded.
— Tu mens, traître, car lu Tas tuée hier soir !
Tu déshonores la noblesse autant que la chevalerie ! — Rojerson, à ces mois, tira son épée :
— Bremaig e weli, me chanz, Mar rann dizenor d*ann noblanz ;
Bremaik, gwaz, e wch ea Mar 'm oun kuit a varc'hegaez.
Ilore ! horc 1 kuit a druezî
En cm ward-te ! mar 'm oud dibrez.
— Dibrez onn bet, ha dibrez onn Da c'hoari gant tud a galon ;
C'hoari a rinn hag em euz gret, Xa rann gand lazcriertmerc'hed ;
E pelec'h-bcnnag m* ho c'havann, Eve! koun holl ho dispennann. —
Kerkent evel m'en deuz laret, He gleze braz neuz gorroet ;
Ha war benn ar Zoz en deuz sVoet, Ha daou hanter out-han 'n deuz gret.
Vï.
Rojerson a zo bet lazet :
Kastel Traongof zo dismantret;
Dismantrel eo ker ar mac'her ; Da rei d'ar Zqzon evit>kouer ;
Da rei evit skouer d'ar Zozon, »
Evit kelou mad d'ar Vreton !
— Tu vas voir, je pense, à l'instant si je déshonore la noblesse ;
Tu vas voir à l'instant, vassal, si je suis indigne du nom île chevalier.
Or sus ! or sus ! pas de quartier !
En garde ! si tu as du loisir !
— J'ai eu du loisir, et j'en ai pour jouer au jeu des combats avec des hommes de cœur ;
J'ai joué à ce jeu et y jouerai, mais je n'y joue pas avec des assassins de filles;
En quelque endroit que j'en rencontre, je les assomme tous comme des chiens. —
En achevant ces mots il éleva sa grande épée;
Et il en frappa un coup sur la tôle de l'Anglais, et il le fendit en deux.
Rojerson a été tué : le château de Trogoff est détruit ;
Elle est détruite la forteresse de l'oppresseur; bonne leçon pour les Anglais !
Pour les Anglais , bonne leçon î bonne nouvelle pour les Bretons î
GWAZ AOTROU GWESKLEN.
(les Léon. )
Eur c'hastel braz ez euz, e kreizik koadou Mal ;
Ha dour doun tro-war-dro, ha 'peb korn eunn toural
Hag er porzlec'h eur puns hag hen leun a eskern, Hag hueloc'h-huel bemnoz a gresk ar bern.
Ha war sparl ar puns ze ar vrini a ziskenn, Hag ho boed a glaskont, o voakat laouen.
Pont ar ger a gouez eaz, hag a zav easoch c'hoaz ; Piou-bennag eza ire na zeu ket mui e-meaz.
Chenlila marc'heger drc zouar a Zaozon, Eur baleer iaouang hanvet lann Pontorson.
War ar pardaez noz pa'z ee erbiou ar ger, Digand ar penn-gedour e c'houlaz digemer.
— Diskennet, marc'heger, diskennet deut enn ti, Ha likit ho marc'h gial e-barz ar marchosi :
Hag heiz ha foen he-walc'h a gavo da zibri,
Keit ha ma viot ouz taol o koania gan-e-omp-ni. —
Ha tre ma voa ouz laol o koania gand ann dud, Na leverzont mui ger, evel pa vijent mud.
Nemed d'eur plac h iaouang : — it d*al laez, Biganna Da zevel ar gwele d ann aotrou marc hek ma. —
Hag evel ma oe pred da vonel da gousket, Ar marc'heger iaouank da gousket e ma eet.