FIN
APPENDICE I
TEXTES ANCIENS RELATIFS A LA TOPOGRAPHIE DE CARTHAGE ROMAINE
IIe SIÈCLE AYANT JÉSUS-CHRIST
Polybe :
I, 73, 4-3. « 'II Y“p Kap77)8djv aùxi] pùv èv y.oXr.M xsïxai, 7tpoxEivo'jaa ‘/.aï y EppovrjatÇouaa xr; Olast, xô (xÈv xrj OaXâxxv), xô 8é xi xat Xi(j.v7| TXEptsy ojJiévr) x axa xo teXeïcjxov ô 8È auvàiïxwv iaOpo; aùxrjv xrj Ai6ùt] xo tiXccxo; tbç eïxoai xaî -svxe axaSîcov ècrxi. Toùxou S’ètxî psv xo3 ::poç xô roXayo; vô'jovxoç [xspou; où [xaxpàv f| xùiv ’lxuxaîcov xsïxai îxo’Xtç, È~!. ôs Oaxéoo'J Tiacà X7]V Xij xv;r)V ô Tùvr,ç. »
XXXIX, 2, 17. « ’Ex:eî 8e TtapsXôwv (ô Exraîtov) eiç xô teo/oç xûv Kapyjj- 8ovi(ov ex xrj; axpa; àpovopiviov, xrjv 8tà [xÉaou SâXaacjav où -avu (ùaOstav oùaav xoù’ IloXuSiou aup.6ooXsuovxo; aùxtô xaxaa-sïpai xpiëôXou; ai87]poÜç rj aavîBaj sp.6âXXEiv XEVxptoxa;, ojxco; [xr| 8ia6atvovxéç ol 7îoXÉ[juot rpoapay covxat xoï; ycopaaiv., lor) yEXotov EÏvai xaxEiXrjçôxa; xà XEty 7] xaî xfj; tcoXeox; èvxôç Ôvxaç sixa -pâxxEtv otzüjç où aayouvxai xoïç teoXepuoiç. »
Lex agraria a. IJ. c. DCXLIII (C. I.
LX (p. 83). « ... colono eive, quei in colonei nu] mero scriptus est, agrum quei in Africa est, dare oportjujit licuitve, amplius iug(era) GG in [singulos homines data adsignata esse fuisseve judicato... » (Cf. p. 97.)
LXVI ( ibid .). «Quoi colono eive, quei in colonei numéro scriptus est, ager locus in ea centuria supsicivov[e de eoagro, quei ager in Africa est, datus adsignatus est... » (Gf.
LXXXI (p. 84). « ... exlraque
eum agrum locum, ubei oppodum Ghar[tago] fuit qu[ondam...» (Cf.
LXXXIX (p. 85). «... quae viae in eo] agro ante quam Cartago capta est fuerunt, eae omnes publicae sunto limitesque inter centurias...
(Gf. p. 97,100.)
APPENDICE I
Ier SIÈCLE AVANT JESUS-CHRIST
Cicéron :
De lecje agraria, If, 32,87. «Deleta est Carlhago, quod cum hominum copiis, tum ipsa natura ac loco, succincla porlibus, armala mûris, excurrere ex Africa, imminere fita fructuosissimis insulis populi Romani videbatur. »
Diodore ;
III, 44, 8. « KaôoXou S’ÈfJttpEpÉeTxaxo'5 Èaxt (Xip.f,v XaptxouOa;) xc» x.a xà ttjv
Kapyr|86va Xtpsvi, 7xpoaayopEuo[JtÉv(p Bé KiôOojvi... » Cf. XXXII, 13.
XXXII, 24. «... -ÿç Kap'yr)B6v°ç
£p.7cp7)a0da7)ç xal x% oÀoyo; âxaaav -r,v t:6Xlv xaxajiXrjXTixà»; Xu|j.atvo;j.iv7]5. . . »
Tite Live :
Epitomae, LX. «... legibus agrariis latis effecit IC. Gracchus), ut complures coloniae in Italia deducerenlur, etuna in solo dirutae Cartliaginis; quo ipse triumvir creatus coloniam cleduxit. »
Ier SIÈCLE APRÈS JÉSUS-CHRIST
Strabon :
XVII, 3, 14 (C. 832). « Kai KapyrjBcbv B'e È7Ù y£ppovr)aou tivô; cBpuxat, 7C£piypa<po'jar)ç xuzXov xptaxoaiwv ÈÇrJxovxa axaStoov ïyovxa xeryoç, ou xo sÇrjxovxaaxâoiov p.7)xoç aùxoç 6 aùyrjv sTxéy si, xaOfjxov <x~o ôaXâxxrjç èjxî GdXaxxav..., xo'^o; sùpuy(opr[ç. Kaxà p.Éarp Bs xr,v ttoXiv r\ àxpôjxoXiç t)v ÈzaXouv Bûpaav, otppùç iy avàiç opGia, xuxXto 7XEptotxou[xsv7], xaxà Be xljv xoputpyjv lyouaa ’AaxXr)- 7CIEÏOV. . . 'r-ax.Eivxai Bè xrj àxpo^o'Xsi ot xe Xifj-ÉvEç xai 6 KoSGcov, vr]a iov 7tEpt<pepÈç Eupi7:w 7rEpteyo'p.evov, lyovxt vEtoauixouç ÉxaxÉpcoGsv xûxXio.
15 (C. 833). «... 67:6 Szuutjjvo; xou AifJ-tXtavou... r) 7:6X15 ap87jv r):pavic707]. — ... xai xou axôpiaxoç xou IvoiOouvoç tppoupoups'vou BtwpuÇav (ot Kapy7]B6vtot) aXXo axo'pa, xai Txpo^XOsv at<pviBtt»5 0 0x6X05... Totaux7] B'oûaa Kapy7)B6jv 0[X(05 ÉâXto xai xaxEaxdcp7). — ’Hpripxo- (xÉV7)5 B’oûv ÈtxI TtoXùvypovov xrjçKapyr,- Bovo:, xai ay eBov xi xov aùxov ypôvov 0V7TEp xai K6ptv0O5, àvsXr(ip07] 7:dXtv Txepi X0Ù5 aùxoÛ5 77:05 'ypôvou5 U7XO Ivai-
aapo5 xou Geoù' 7:Ép.'iavx05 S7:otxous 'Pcoptatcov X0Ù5 77poaipoup.Évou5 xai xdiv expaxttoxùiv xtva:, xai vù'v Et X15 dXXï) xaXtô5 otxEtxat xtov Èv A16Û7) ttoXswv. »
16 (C. 834). « ’Ev aüxtp 8é xto y.6\ho> Èv oyTïEp xai f ] KapyrjBtov, Tûvt5 Ètrci 7:6X15 xai Oepp.à xai Xaxopiat xtvÉ5. »
Velleius Paterculus :
I, 12, 5. « Carthago diruta est...»
II, 19, 4. « ...inopemque vilam in tugurio ruinarum Carthaginiensium toleravit (Marius)... »
Pomponius Mêla :
I, 7, 34. « (Carthago) nunc populi Romani colonia, olim imperii eius pertinax aemula, iamquidem iterum opulenta, etiam nunc tamen priorum excidio rerum quam ope praesentium clarior. »
Pline :
H. N., V, 4, 24. « ... colonia Carthago magnae in vestigiis Carthaginis... »
TEXTES RELATIFS A LA TOPOGRAPHIE DE CARTHAGE
Tt 7
IIe SIÈCLE
Tacite :
Historiae, IV, 49. «Centurie* a SVluciano missus ut portum Karlhaginis attigit, magna voce laeta Pisoni omina tamquam principi conlinuare... Vulgus credulum ruere in forum... »
Florus :
I, 31, 13-14. « Compulsis in unam arcem hostibus portum quoque mari Romanus obstruxerat. Illi alterum sibi portum ab alia urbis parte foderunt... »
18. « ... per continuos decem et septem dies vix potuit incendium extingui quod domibus ac templis suis sponte bostes inmiserant. »
Justin :
XXXVIII, 6, 5. « ... Kartbaginem deletam... »
Plutarque :
C. Marius, 40. « ’'AyysXXE xolvuv, oti râïov Mâptov èv xoïç Kap-/7]So'vo; speiTCLO’-ç ipuyâBa xaOsÇo'uevov eîBeç... »
C. I. L., VIII, 12313. « [ Ex]permissu [et voluntate ] optimi maximique principis imp. Caes. T. Aelii Haclria[ni Antonini A]ng . Pii [? Britt. Ge]rmanici Dacici [po]nt. maximi cos. UU t[ribunicia\e potesta[tis...] I p.p. procos. et M. Aelii[Aurelii Veri Cae]s. ceterorum[q]ue liberorum [eius... aquam magno u]sui futuram thermis... [. cir ]cuitum marm[oribus]. . . it, pra[? eterea\...s et orn[amcntis...? ut a primis imper atori]bus colonia co[nclita, ita]... benefîciis eius au[cta]... us Val[en...? cur. reipubl. cledicavit ].
Fronton :
Epistolae ad Verum imperatorem, II (p. 125, éd. Naber). « ... iam Gracchus
locabat Asiam et Karthaginem viritim dividebat... »
Appien :
De rebus punicis, 2. « ... Kap'/r]Bdva 'PwjjLatoi xaxÉaxà.ij/av, Sxuxltovoç xoü vEtoxs'pou açüv axpax7]yoù'vxoç, xaî ÈTxdpatov Eyvcoaav. AûGiç 8’tüx.iaav iBlotç àvBpâaiv, àyy oxàxoj paXiaxa xfjç 7xpoxÉpaç, <bç Euxaipov £7xi AiÊut] yojptov. »
95. « ?IIv 81 rj 7xo'Xiç èv (J-uyà* xo'Xtxou [j.Eylcjxou, ^sppovrftftp xi p.àXiaxa Ttootrsoixuïa. Aùyf|V yàp aùxijV a7xo xfjç rjjxetpou Btstpyev, EÙpoç oiv 7XÈvxe xaî el'xoai axao£a*v à 7:0 8È xoS aùyèvoç, xaivla ctxevï) xat ÈTX'.u.rJxrjç, f|[j.iaxa81ou [raXiaxa xo xxXàxoç, Èxit Buapiaç èywpsi, p.Éa7j Xlp.vr]çx£ xat xfjç 0a Xàaar,ç. »
96. « Ot 8s Xiusveç èç àXXrjXouç Bie- 7xXèovxo, xat ËaTxXooç èx TXEXàyouç Èç aùxoùç Ÿ]v EÎç sùpoç 7X00 wv ÉSSop.r[xovxa, ov àXûasatv àTXÉxXetov aiB^patç. 'O [J-Èv Bt; TXptOXOÇ Èp-Txo'poiç àvECXO, xat TXEta- [j.axa ÿjv iv aùxto 7xuxvà xat 7Xoix.î/.a‘ xoS o’èvxoç Èv piato vfjao; Ÿjv, xat xp7]7xïai pEyàXaiç 7)xe vrjaoç xat b XipT)V 8i£lXr)7XXO. N EtoplojvxE lyspov al xp7]7xto£ç alos, Èç vaù'ç Biaxoaiaç xat Etx.oai 7xs7xoi7]pèva>v, xat xapuEtojv Èxxt xotç vstoploiç, Èç xpujpExixà axEÛ7). KIoveç 8’Éxàaxou vscoaolxou 7xpo0yo v ’lcovtxot Bûo, Èç Eixciva axoâç xr,v ci'j/tv xO'jxe Xtpsvoç xat X7;ç vr,aou 7XEpiçèpovxEç. ’E7xt 8È xrjç vrjao’j <jx7]V7[ ~inoWr xo xâ> vauâpyio, oflsv ïôst xat xov aaX- 7xiyx.x7)v prjpalvEiv, xat xov xrjpuxa TxpoXéyetv, xat xov vaûapyov èepopav. 'Exeito B’f; v7jaoç xaxà xov ïcrrXouv, xat avsxÈxaxo layjpüç' l'va oxe vaôapyoç xa ex 7XEXâyouç Txdvta Ècpopa, xaî xoïç È7X17xXéovaiv aipavr,; 7j xûv evBov rj d^tç rj axot- 6rjç . Oj JJ.rjV O'jSÈ xoîç ÈaTxXEuaaa'.v èpxopoiç eÙ6Ùç rjv xà vsoipia aûvoTXxa ' XEÏy^oçxe yàp aùxotç Bi7xXoù’v 7X£pilxEtxo, xaî TxôXai, ai' xoùç Ètx-o'po'jç à.~à xoü 7xpwxou XlUEVOÇ ÈÇ X7]V TXo'XlV ÈaÉÇEpOV, OU BtEp-
APPENDICE I
yofJiévouç Ta VEoîpta. Ojtw pùv eT/ev t\ 7ToXtÇ 7] Kap'/r)Bov!ojV 7] TOTE. »