Basilica in popinam, ne turpius dicam, conversa est
6. « ... ex castris ecce ad instar dominieae passionis cobors militum progreditur... »
8. «... cum omnis aetas etsexus clausis admôdum oculis caesa in media basilica necaretur. Basilica,
TEXTES RELATIFS A LA TOPOGRAPHIE DE CARTHAGE
inquam, intra cujus parietes et occisa et sepulta sunt corpora numerosa, et illic ex titulationibus nominum persecutionis etiam Caecilianensis usque infmem memoria prorogatur... »
10. « ... post tam nefarium factum eamdem basilicam possidendam homicida putavit... »
13. « ... cumque ardorem saevitiae sanguinis copia satiasset, basilicam rursus aliqui fratres ingressi qualia pro tempore poterant obsequia martyribus exhibebant. »
Passio Maximiàni et Isaac Donatistarum auctore Macrobio (P. L., VIII, col. 767-774) :
«... geminos martyres Ecclesiae Garthagine Isaac et Maximianum...
— Inde confestim raptus (Maximianus) ad tribunal, in fundum sine ulla dilatatione Proconsulis jussu vallatus est. — quibus (martyribus) in carcerem trusis... — custodia carceris... — proconsul... populos a carcere jussit expelli... — Veniunt ergo ad carcerem milites... »
Anonymi orbis descriptio (C. Mueller, Geographi graeci minores, II, p. 514-328) :
61 (p. 326 sq.). « Quae (Africa) militas et differentes possidens civitates unam habet praecipuam et admirabilem valde, quae vocatur Carthago... Haec dispositione valde gloriosissima constat, quaeindirectione vicorum et platearum aequalibus lineis currens magnum adhuc super omniabonum habet in portu, qui securitatis est plenus, et novo visu Neptunum sine timoré navibus praestare videtur. Praecipuum vero aliud in ea opus invenies publicum, vicum argentariorum. Hoc autem in ea culpabile repperitur quod contentiose nimis spectant. »
Autre version du même :
Ibid. ( ibid .). «Quaemultas et dif-
ferentes civi laies possidens, unam praecipuam et admirabilem nimium habet, quae sic vocatur Carthago ; ... quae dispositione valde gloriosissima constat; formonsitatem vero locum pro lacu* possidens habet oleum; etenim ordinem arborum habet in vicos aequales; et portuin super omne novum visum habens, Neptunum sine timoré navium serenum praestare videtur; securitatis enim plenus est. Et iterum praecipuum invenies opus publicum in ea, vicum argentariorum. In delectabilibus vero unum solum spectaculum valde content iose spectant habitantes, munerum. »
Aurelius Victor :
De Caesaribus, XXXIX. « (Sous Dioclétien et Maximien) mirum in modum novis adhuc cultisque moenibus, Romana culmina et ceterae urbes ornatae; maxime Carthago, Mediolanum, Ni comedia. »
XL. «(Alexandro) viclo, Maxentius Carthaginem, terrarum decus, simul Africae pulchriora vastari, diripi, incendique jusserat... »
C. I. L., VI, 1736. « Hymetii. — - ... Julio Festo Hijmetio c(larissimo) v(iro) ... provincia Africa decretis ad divinos principes dominos nostros missis Valentem, Gratianum et Valentinianum , pcrpetuos Augustos, statuam unam apud Carthaginem sub auro ... postulandam esse creclidit, quod nulliproconsulum vcl ex proconsulibus statuenclam antea postularit. »
Eutrope :
IV, 12, 3. «lia Carthago septingentesimo anno.quam conditaerat, deleta est. »
IV, 2. « ...Carthago in Africa iussu senatus reparata est, quae nunc manet, annis duobus et viginli postquama Scipione fuërateversa. »
APPENDICE I
Servius :
Ad Aen., I, v. 427. « ... Carlhaginienses Cotlione fossa uluntur, non naturali portu. »
Ammien Marcellin :
XXVIII, 1, 17. « Hymetius... cura Africain pro consule regeret Cartliaginiensibus victus inopia jamlassatis, ex borreis Romano populo destinatis frumentum dédit... »
Saint Augustin :
(P. L., XXXII) Confessiones, V, 8, 15. « ... (matri) recusanti sine me redire, vix persuasi ut in loco, qui proximus nostrae navi erat, raemoria beati Cypriani, maneret ea nocte. »
VI, 9, 14. « ... cura adhuc studeret jam me audiens apud Carlhaginem, et inedio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicuti exerceri scholastici soient, sivisti eum • compreliendi ab aeditimis fori tanquam furem... Quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac slilo, cum ecce adolescens quidam ex numéro scholasticorum fur verus, securim clanculo apportans,
1110 non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos qui vico argentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit. Sono autem securis audito submurmuraverunt argentarii qui subter erant, et miserunt qui apprehenderent quem forte invenissent. Quorum vocibus auditis, relicto instrumento i lie discessit, timens ne cum eo teneretur.
Alypius autem qui non viderat intrantem, exeuntem sensit, et celeriter vidit abeuntem ; et causam scire cupiens ingressus est locum, et inventam securim stans atque admirans considerabat. Cum ecce
1111 qui missi fuerant, reperiunteum solum ferentem ferrum cujus sonitu exciti vénérant : tenent, attrahunt; congregatis inquilinis fori, tanquam
furem manifestum se comprehendisse gloriantur, et inde offerendus judici ducebatur. »
15. « ... Cum enim duceretur vel ad custodiam, vel ad supplicium, fit eis obviam quidam architectus cujus maxima erat cura publicarum fabricarum. Gaudent illi polissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem venire ablatarum rerum quae périssent de foro, ut quasi tandem ille cognosceret a quibus haec fièrent... »
De moribus Manichaeorum, II, 19, 72. «Postremo in theatris electos... cum sene presbytero saepissime invenimus... — illius etiam sancti, ad cujus disputationes in ficariorum vicum venlitabamus... »
(P. L., XXXIII) Epistolae , CXXXIX,
1. « Quod autem scripsit Eximietas tua (Marcellinus), dubitare te utrum in Tbeoprepia debeas eadem Gesta jubere proponi ; fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo : alioquin alius locus celebrior providendus est .. »
(P. L., XXXIV) De consensu Eiangelistarum, I, 23,36. « ... tam limida superstitione, ut jam Carthaginenses pene vico suo nomen mutaverint, Vicum senis crebrius, quam Vicum Saturai appellantes. »
(P. L., XXXVI) Enarrationes in psalmos, XXXII, enarralio II, sermo
2, 29. « ... exhortamur vos ut alacriores etnumerosiores... conveniatis crastino die ab basilicam Tricliarum. »
(P. L., XXXVII) Ibid., EXXX, 4.
Hoc est quod vos et ad illam mensam beati Martyris (Cypriani) exhortati sumus... »
23. « Etiam in crastinum diem invitamus Charilalem vestram. Cras illi liabent, ut audivimus, mare in theatro : nos habeamus portum in Christo. Sed quoniam perendino die, id est, qunrla sabbati, non possumus ad mensam Cypriani conve-
TEXTES RELATIFS A LA TOPOGRAPHIE DE CARTHAGE
nire, quia fesli vï tas est sanctorum Martyrum ; crastino ad ipsam mensam conveniamus. »
(P. L., XXXVIII) Scnnones, XIII.
« Habitus ad Mensam saucti Cypriani, VI cal. jun. »
XIV. « Habitus Carlhagine in basilica Novarum, die dominico. »
XV. « Habitus in Regione tertia, in basilica sancti Pétri Carthaginensis. »
