TITRES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

mn' 8IÊGL.1IS

Chronogramme ancien donnant la date du fait ,

CereVM.

ÉPITAPHE DE l'ÉVÊQUE LAMBERT.

Anno Domîni millesimo centesimo decimo quinto XVP. Kalend. Junii, obiit beatae memoriae Lambertus , hujus Atrebatensis sedis Cardinalis Episcopus. Per hune restituta est dignitas hujus episcopatus, quae per multa tempora Cameracensi episcopo fuerat commendata. Huic episcopo et duobus joculatoribus Itherio et Normanno

beata Maria in hac Ecclesia apparuit, âans eis candelam, per quam sananiur ardentes igae malo ^

LETTRE DU PAPE GÉLASE II A ROBERT ÉVÊQUE d'ARRAS *.

Gelasius episcopus servus servorum Dei ^ Venerabili Fratri Episcopo Atrebatensi Salutem et Apostolicam Benedietionem.

Pro parte devotorum Fratrum Iterii et Normanni, habitatorumgue oppidi Atrebatensis petitio continebat qiiod illi et nonnulli alii Christi fidèles Ci vitatis etvillarum circumvicinarum, cupientes transitoria in aeterna féliciter commercia commutare, ob singularem quam ad beatissimam Mariam regîaam * (cujuscandelaab ipsa in Ecclesia tua delata et in hospitio B. Nicolai Parochiae S. Aultreberti nunc asservata, magna operari dignata est miracula, et operari non desînit) gerunt devotionem, aliquam carita-

» Ferry de Locre, Chronicon belçicum, p. 270. — Gazet, Hist. ecclésiastique, p. 112.

* Registre Thieulaine, fol. lx, v. — Biblioth. du Gard. Sirlet, fol. 320. — - P. Fatou. — Mss. du cabinet de M. Laroche.

* Tous les auteurs, qui ont transcrit cette Bulle du Pape Gélase II, se copiant les uns les autres, font suivre le mot Dei de celui de Jesu : il en est pourtant qui ont pris soin d'écrire ce dernier nom en caractères différents pour montrer qu'ils le croyaient ajouté au texte original par suite d'une erreur de copiste, ainsi que nous le pensons nousmême.

* Il est possible que le texte primitif portait Virginem au lieu de Reginam.

tem, pro suarum ac successorum animarum salute, intensis desîderant affectibus erigere : quare nobis fuit ab iishumiliter supplicatum, ut eis confrateraitatem in eodem loco erigendi seu erigi faciendi licentiam concedere, et alias super hoc opportune providere de benignitate Apostolica dignaremur. Nos igitur, qui devotionis propagatione Dei cultum vigere paternis desideramus affectibus, eorum suppïicationeinclinati, Fraternitati tuae Mandamus ut de praemissis Auctoritate Nostra te diligenter informes ; et, si per informationem ita esse repereris, iisdem Iterio et Normanno, habitatoribusque dictam confraternitatem erigendi, et perpetuo retinendi plenamet liberam Auctoritatem et licentiam largiaris. Nos autem, singulis quos in ea caritate inscribi contigerit, ij. annos Indulgentiap, Auctoritate praefata, tenore prœsentium, misericorditer indulgemus. Datum Cluniaci inGalliis,anno Dominicaeincarnationis M°. C\ XIX^ Festo cathedrae S. Pétri quo T. Rom$ sedit, Pontif. nostri anno V. ^

* Cette fête se célèbre le 18 janvier. —

L'authenticité de cette Bulle se trouve encore confirmée par Jaflfé qui dit très-précisément que le ^Pape Gelase II, élu le 21 janvier 1118, arriva, vers le 14 janvier 1119, à l'abbaye de Cluny où il mourut le 29 du çaême mois. Par conséquent, à la date du 18 janvier 1119, il était bien encore dans la première année de son pontificat. PH. JAFFÉ. Regesta pontif. Romanorum ab conditâ ecclesiâ ad ann, post Chr. nat, 4498; Berlin, 4854, in-i"".

EXÉCUTION DE LA PRÉCÉDENTE COMMISSION DU PAPE GÉLASE PAR ROBERT ÉVÊQUE d'ARRAS ^

Universis praesentes inspecturis, Roberius ecclesiae Atrebatensis humilis Minister : Patefacimus scripta Apostolica BeataB memoriae Domni Gelasii IL Papœ, nobis pro parte Iterii etNormaimi, incolarumqueoppidi Atrebatensis praesentata, digna reverentia récépissé : quibus diligenter inspectis; visis etiam instrumentis publicis super signis et miraculis quotidie dicto loco apparentibus ; recepta denique informatione super devotione populi nostrae Diœcesis ad candelam praefatam, Quam nostris ociilis a Beatissima Maria Virgine in monasterio nostro vidimus afferri Z>. /. et N. ut per eam sanarentiir ardentes igné malo, auctoritate apostolica nobis in hac parte commissa, memoratis Iterio, Normanno, incolisque, caritatem erigendi et perpetuo retinendi plenam et liberam formam, in Dei nomine, per praesentes largimur. Praeterea, ut populus christianus ad Gloriosissimam Virginis Mariai memoriam digne habendam copiosius aggregetur, singulis qui dictam caritatem ingredientur, dccem dies indulgentiarum, auctoritate Omnipotentis Dei misericorditer elargimur. Datum Atrebati, an. D**. M°. C°. XX°. quinto Kalendas Junii, Sanctiss. D. N. Caîixti II. Papae an. ii.

» Reg. Thieulaine, fol. LXI. ~ Bibliolh. du Gard. Sirlkt, fol. 320, v. — P. Fatou.

CHARTE DE l'ÉVÊQUE ALVISE.

RÉCIT PRIMITIF DE l'aVÉNEMENT DU SAINT CIRRGK '.

Ouidquid sub sole agitur facile de memoria deletur hominum, nisi scripto fuerit commendatum. Sed cum Regum et aliorum in terra dominantium digna videantur ^sse relata et memoria, maxime Régis illius qui solus régit machînam mundi, qui sedet super chérubin et abyssos intuetur, qui celorum continet thronos et terram pugiUo concludit, qui altitudinem celi et profunditatem abyssi dimensus est, qui dominatur a mari usque ad mare. Ejus profecto medici exaltare tenemur magnalia, que sub numeris comprehendi non possunt : unum tamen sub breviloquio transcurram.

Tempore igitur Lamberti sacerdotis pontiflcali cathedra Atrebati residentis, succrescentibus peccatis populi et negligentiis succrevît tempestas sevissima : ita quod totius civitatis Atrebati incoleettotiusadjacentisprovincie, in ruribus, in vicis et pagis, alii timoré, alii dolore affligebantur. Alîus enim iiiore, alius in naso, alius in aure, alius in manu, alius in pede, alius in coxa, alius in tibia,

* Registre Tàieulaine, fol. LUI. — Mss. du cabinet de M. Laroche. — P. Fatou, Discours sur le St- Cierge d'Arras, p. 18. — F.-X. Ùe-maziERES : V^ Partie de ce Cartulaire. — Nous ajouterons à tous ces témoignages une considération philologique très-importante, en appliquant à cette charte ce que M. le ch. Van Drivai a dit de la Préface de Gtiimapn : « Elle est toute dans la manière du XII« siècle, un peu recherchée et comme centonisée d'Écriture-Sainte, dans ce style dont le type le plus complet est peut-être saint Bernard. »

alius in viribus, alius in posteriori parte, morbo illo horribili, quidicitur ignisinfernalis, comburebatur. Qui autem sanus supersteterat, timoré affligebatur ne similis ei eruciatus accideret. Hoc ergo timoré comprovincialium universitas perculsa, pars se per confessionem sacerdotibus ostendebant, baptismo renascens poenitentie; pars vero, morbo illo debilitata, ad sanctam Syon, videlicet ecclesiam Béate Marie, in eivitate Atrebati, alii pede; alii véhicule, confugiebant, ibique in lectis et grabatis et straminibus et saccisjacentes clamabant omnes promiscui sexus ad Dominum : Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? Alius dicebat : Usquequo avertis faciem tuam a me? Alius orabat : Domine, ne in furore tuo arguas me. Erant itaque numéro septics viginti quatuor, qui omnes expectabant redemptionem et respectum Domini propitium.

Tempore illo erant Joculatores duo in diversis manentes regionibus Alter enim erat in Brabantia, alter apud castellum Sancti Pauli in Ternoesio , sed létale inter se gerentes odium, adeo quod si alter alteri obviaret, alter alterum stricto mucrone detruncarét : alter enim alterius fratrem, diabolo suggerente et arma ministrante, occiderat.

Dum médium silentium tenerent omnia, et nox iter médium pe^jageret, dum Brabantio ille Joculator, quarta sabbathi nocte de qua lucessit quinta sabbathi, dormiret in cubiculo, ostensa est in somnis visio, mulier scilicet candido vestita virgo décora nimis, de semine régis David, circumdata varietate virtutum, in vestitu deaurato forma flagranti etsimplici. Dormis^ inquit, dormis? Audi que loquor ad te. Surgens perge ad sanctam Syon atre-

batensem, locum scilicet sanctissimum in quo tôt laborani înflrmi ad mortem, numéro videlicet septies viginti quatuor. Veniens illuc providebo tibi, locum et tempus idoneum quo prestetur tibi fandi copia cum Lamberto sacerdote Atrebatensem ecclesiam procurante, visionem quam vides ordine enarrando. Adjunge etiam quod, se tertio', nocte sabbathi dequalucescet prima sabbathi deambulabit per ecclesiam Béate Virginis circuions inflrmos. Cum autem primi galli cantus venerit descendet mulier de choro ejusdem vestibus vestita quibus et ego, cereum in manu deferens et eum vobis deliberans. Accepto siquidem a vobis cereo et accenso ceram supereffluentem in vasis et aquis distillantes, infirmantibus per cîrcuitum potum propinantes, et super unius cujusque morbumeffundentes, nec dubium sit vobis quotquot crediderint pristine restituentur sanitati : qui vero non crediderit de inflrmitatibus ad mortem condemnabitur.Normannum siquidem vobis associabitis , illum siquidem adversus quem létale geris odium, qui die instantis sabbathi se in tua constituet presentia et facta invicem reconciliatione hune vobis adsiscetis tertiunf comitem.

Finita hac visione , eadem nocte a beata virgine in eadem forma et vestitu iisdem verbis fréta facta est visio super hune alium Joculatorem in Ternoesio manentem. Cumque de somno expergefactus fuisset, ait : qualis et quanta, quam venerabilis Dei genitricis Marie visio ! utinam

* Au lieu de se tertio le Registre Thieulaine porte setertia en un SEUL MOT, ce qui constitue un barbarisme et un non-sens. On ne peut davantage écrire se tertia en deux mots, attendu que se ne saurait être le complément du verbe neutre deambulare, et que la nuit du samedi n'est pas la troisième, mais la septième de la semaine. Le copiste a évidemment mal lu le texte original.

ipsa duce et adjuvante recouciliationis alligaremur vmculo et dilectionis ! utioam Deo miaerante et Beata Maria sémper virgi ne patrocinante, et me annuiiciante, tôt inflrmi pristine restituantur saaitati ! Sed de fantasticis valde mihi timeo illusionibus : pre$tolabor ergo usque ad tertie noctis recursum et vigilans excubabo si a deo veaerit iterata visio. utinam veniat!

Surgit ergo maue et pergens ad ecclesiam divinorum solemnia auditurus, genibus incurvatis ante conspectum orucifixi, junctis et in altum manibus levatis cum devotione orat, ut quod in visioue viderat per eum Dominus pro voluntate sua in brevi compleat.

Sequente autem nocte facta est eadem visio Béate Marie virginis eisdem personis, hoc adjuncto : nisi festinarent ejusdem cruciatus mulctarentur infirmitate.

Suscitatur autem Normaunus a somno quasi in stupore et extasi positus ; paratus et gladio accinctus versum Àtrebatum iter festinus aggreditur, et sexta Sabbathi, auo fatigatus itinere^ Atrebati pernoctavit.

Uerius etiam lûhilominus, sed credo quod multo amplius quia de longinquo veniebat, A.trebatum festiuavit, sçd non usque ad civitatem pervenit.

Omnino igitur Sabbathi crépuscule die elucescente de lecto consurgit Normannus, pergit ad sanctam matrem ecclesiam, pro quo venerat negotium impetraturus. Salutato signe mortis dominice, et tota anteriore parte corporis sui signe crucis armata, circumspiciens inflrmantium dolores et angustias, recolit quod in visione Beatam Virginem dicentem audierat : nisi festinaveris eadem angustia cruciaberis. Fusis igitur lacrymis ad Dominum, in concussione pectoris ingeminat : Deus p^o-

pitius eàto mihi peceatori ; et iter arripiens versum domum Domni Episcopi, totum psalmum dicit sub sileûVio : Deus lïiisereâtur nostri (erât enim aliqaantulum litteratus), et circumquaque cursitansvinvenit eiim in oratione persistentem ante oratorium Beati Severini. Quem Normannus intuens, timèns orationem ejus interrumpere, parumper appropians genua post eum incurvavit. Finita siquidem oratione, respiciens Domnus Episcopus : — Quid vis, inquit, Irater ? — Pater sancte, multa habeo tibi dicere ; libeat paternitati tue sécréta que perfero auscultare.

Manu igîtur innuens, eum Episcopus pedibus suis assidere fecit; orsus est Normannus in hune modum. — Elucescente quinta sabbathi que ultimo nobis comparuit, in visione vidi Beatam Virginem que omnium misericordiarum mater est; injunxit mihi ut ad vestram venirem presentiam, precipiens nt instanti nocte de qua dies ehicescet dominica, post primum gaili cantum, te tertio, circa infirmantes deambulares, ipsa quidem pro beneplacito suo tibi cereum deliberabit accenaum, de quo ceram supereffluantem in aqua cruce Domini signata effundens, et in potu et in aspersione super ulcéra inflrmantium propinabis, et qui de sainte presenti diffidet, infra septem dies mortem incurret temporalem. Hoc igitur tue Paternitati relinquo manda tum ; quod si reliqueris non factum, neque mea sit iniquitas neque peccatum. — Cumque loqui desierat, eum Episcopus in hec verba aggreditur : — Quod tibi nomen, flli mi, et unde et cujus professionis es tu? — Cui ille : — Pater mi, fldei mee responsores in baptismo me Petrum nominaverunt ; deinceps adeptus sum mihi cognomen Normannus. de

Ternoesio nalus, de castello quod dicitur Sancti Pauli, joculatoria professione victum ecquiro. — frater, inquit Episcopus, jocundis me pascis ambagibus.

Erubuit ergo Normannus, quia verbo suo pulsavit eum episcopus, et abscessit erubescens. Sedit in Ecclesia, condolens miseriis quas yidebat.

Veniamus ad Iterium.

Iterius, qui ad duo miliariaprope Atrebatum pernoctaverat, mane festinans ad Béate Marie ecclesiam dumpulsaretur campana ad Tertiam, oratione facta ad Dominum, ingressus Curiam Domni Episcopi nuUo contradicente, venit in capellam, ibique Domno Pontiflce in veneratione Béate Marie Virginis célébrante solemnià, solus stetit laicus inter clericos, quousque divina celebrarentur.

Recedente autem clero progressus est Iterius, et faciem Domni Episcopi preoccupando prorupit in bec verba : — Audiat paternitas tua^ Pater sancte, quid fllius tuus habet tibi dicere. Quem simpliciter Episcopus intuens, et eum ad secretiores sedes capelle retrahens, inquit : — Die, frater, si quid habes. Tune ille : — Pater sancte, in visione vidi semel atque iterum mulierem super fllias hominum babentem speciem atque decorem ; in mandatis dédit mihi ut, ista die sabbathi ad te venions, ejus mandata tibi denuntiarem ; minas etiam subjunxit nisi festiriarem : hic mortis patibulo mea cruciaretur caro, quo inflrmi in vestra jacentes ecclesia cruciantur. Precepit igitur ut instanti nocte de qua dies lucesçet dominica, sub duorum testimonio, meum scilicet et cujusdam alterius quem vobiscum elegeritis, per ecclesiam Béate Marie Virginis circa infirmos miserabiles deambuletis, et circa galli cantum cereumvobis deliberabit inflammatum

Ceram siquidem supereffluentem in aqua cruce signala instillans, potum universis inflrmantibustuis propinabis. Qui crediderit salvus erit; qui vero non crediderit morte presenti condemnabitur.

Cumque jam loqui desiisset, Episcopus in verba prorumpens : — Meam, inquit, simplicitatem fallaciter conatus es infatuare. Quod tibi nomen, et unde natus, et cujus conditionis es tu ? — Ille inquit : — Mihi nomen Iterius, trahens originem de Brabantie flnibus, mima et cantu victum acquiro. — Cui Episcopus : — Invicem locuti estis, tu et ille qui prior mecum fabulavit. Vobis nec possum credere, nec acquiescere : meam enim, ut mihi visum est, laboratis decipere ignorantiam. — Quomodo, inquit Iterius, interdicis vicissitudinem ? — Cui episcopus : — Venit ad me quidam conditionis tue Normannus cognomine, et iisdem quibus locutus es sermonibus mecum fabulavit, quibus nequaquam possum acquiescere. — utinaml inquit Iterius, si Normannum videro, viscera illius gladio bicipiti perforabo, quia fratrimeo mortis occasio fuit !

Quod audiens Episcopus, intra se cogitavit quod a Deo venerat visio, que et duorum inimicorum esset reconciliatio, et tôt infirmantium salus, et Deo multimoda gratiarum actio. Primum igitur cogitans de reconciliatione agens in hec verba prorupit : ^- Fili mi, si odium in corde retinueris opus Dei agere non poteris, juxta illud • evangelicum : si offers munus tuum ante altare et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum et vade reconciliari fratri tuo, et tune venions offeres munus tuum. Oportet te fratri tuo reconciliari et quietiun in pace vivere, ait enim

Dominas Jésus : Facem et veriiatem diligite, ipse Deus est pax, ipse est veritas, ipse est via. Ait enim : Ego sum via et veritas; dilige inimicum, quia Deus veritas est, et qui mauet in caritate in Dec manet, et Deus in eo. Chantas extenditur usque ad inimicum. Scriptum est : Amicum dilige in Deo, et inimicum propter Deum. Charitas operit multitudinem peccatorum : nulla virtus pêrfecta sine charitate. Ait enim Paulus : si distribuero in cibos pauperum omnesfacultates meas, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Et Dominus ait in Evangelio : si non remiseritis unusquisque fratri suo, neque ego remittam vobis. Fili mi, opus charîtatis incoepisti, opus charitatis perflce. Omnia opéra tua cum charitate fiant : oportet te reconciliari fratri tuo : ipse te in charitate conûrmet^ qui te fecit ad imaginem et similitudinem suam !

Post hujusmodi exhortationes, Iterius provolutus ad pedes domni Episcopi pedes illius deosculatur ; promittit se facturum quidquid de reconciliatione constituent. Circumspiciens igitur Episcopus, suum vocavit secretarium, precipiens illi ut per ecclésiam circumspiceret, si forte alicubi viderit hominem qui ante misse solenmia locutus fuerit cum eo, et ut paratius eum inveniat, Normannum vociferando cursitet.

Ex mandate domni Episcopi accélérât secretarius, et introiens ecçlesiam Normannum vociférât. Gui Normannus inquit : — Normannus ego sum : quid tibi? Gui secretarius : — Si Normannus, inquit, es qui ante misse solemnia cum domno Episcopo locutus fueras, ad eum quam citius redeas.

Venit igitur, et in capellam a secretario intronizatur.

Invenit domnumEpiscopumcumIterio de reconciliatione ageniem, et cum a dextris sederet Iterius, in cujus mente et animo totum erat mortiflcatum odium, et charitas, non per scintillas, sed per ignem flammantem ardebat ; Normannus a sinistris secus pedes Domni dubitanter resedit. Cui inquit episcopus : — Fili, virtus nuUa, bonum nullum ad perfectionem ducitur, nisi et se comitem charitas prestiterit et preducem. Charitas et odium ita invicem sunt contraria sicut albedo et nigredo. Est igitur odium quedam inimica rabies, omnium malorum irritativa. Charitas est primum et maximum mandatum Domini, et virtus omnium bonarumactionumirritativa. Maximum Domini mandatum est : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, et proximum tuum sicut teipsum. Extenditur etiam ista dilectio, sicut mandatum latum nimis, usque ad inimicum. Precepit enim diligere inimicum in Deum, sicut mîsericors et miserator misertus est Marie Magdalene, misertusest in cruce latronis. Fili mi, passus est Christus vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. Oravit pro persequentibus eum ut non périrent. Orate ergo ad invicem ut salvemini. Filioli mei, a Deo vocati estis ut benedictionem hereditate possideatis : vocavit vos Beata Virgo ad unum opus misericordie^ scilicet ad visitandos inflrmos. Ne, suggestione diabolica prepediente, aufferat vobis Dominus Spiritum sanctum : non enim in malevolam animam requiescet Spiritus sanctus.

Post hujusmodi charitativasexhortationes, Normannus, flexis genibus, junctis manibus, domni Episcopi paternitatem corde ac lacrymis uberius profluentibus, humiliter

implorât ut inimicitias Iterii in dilectiouem convertat, et quidquid de pacis confoederatione mandaverit se facturum diligenter promittit.

Surgens igitur domnus Episcopus : — date, inquit, . invicem osculum pacis, et instans vobis injunctum agentes negotium, vigilias noctis in oratione custodite ; ut ipse qui unus est in Deitate et Trinus in Personis existit, trino famulantium servi tio, inflrmis inecclesiajacentibus sanitatem restituât.

Assurgentes igitur invicem duo illi Joculatores, deposito totius odii contagio, osculo reconciliationis per exhortationem domni Episcopi confoederati sunt; et, indicto iis jejunio in pane et aqua, horum refectionis circa horam nonam in mensa domni Episcopi simul sunt epulati, et deinceps ecclesiam introeuntes, in oratione persistendo, occasum solis et vesperium prestolaverunt.

Sed cum omnino sol declinans, urgente mundi vespere per totam terre faciem tenebras obduxisset, ipsis tribus corde contrite, spiritu humiliato orationi précise vacantibus, in primo gallicantu,Virgoilla mater Domini, mater misericordiarum, mater totiuâ consolationis, deviatorum ad viam revocatrix, Stella maris, portus salutis, spes venie, cereum igné divine succensum in manu deferens de choro : Vos, inquit, qui mima joculatis adeste, présentes hoc unum memoriale in perpetuum reservandum vobis delibero. Quisquis contagio infirmitatis illius que dicitur ignis infernalisfuerit contaminatus, cerei ceram supereffluentem in aqua distillet, et lesura ignis aqua aspergatur, cito extinguetur. Qui crediderit salvus erit ; qui vero non crediderit, morte presenti condemnabitur. — Hoc autem dicto tenues vanescit in auras.

Susceptum igitur cereum cum diligentia et reverentia, ob venerationem Béate Virginis deliberaverunt domno Episcopo, quatenus de co quod audierant et viderant îpsius agerent consilio. Quibus ait Episcopus : — quia vobis divinitas datus est, utinam me vobis associare dignemini ! Et quod me vobis socium adsiscitis, non meis meritis, sed divine gratie et vestre hic imputare non désiste.

Deosculantes ergo se in fraterna vicissitudine joculatores et Episcopus, tribus vasculis aquam suscipientes, cereumque divinitus datum in aquam suffundentes, tribus ordinibus incedendo, inflrmis potum propinaverunt, in lesuris et ulceribus aquam benedictam super effundentes, huic igitur labori et studio diligenti, tam de nocte in qua erant, quamin sequentidie usque ad horam tertiam, cum Dei patrocinio insndaverunt. Cumque uni et ultimo sicut aliis potum salutis porrigerent, ait inflrmus*: — Numquid est aqua vel vinum ? — Aqua est, inquiunt. — Et ille : — Potior est salus in vino quam in aqua, quoniam vinum letificare solet animam meam. — At illi: — communis letitie et salutis participationem obtineat anima tua, ut glorificetur Filius Dei in te. Accipe, inquit Episcopus, fili, communem potum fraternitatis : communem salutem habeas cum eis; quoniam in eadem fide cum eis in baptismo regeneratus es, et ad idem venisti salutis refugium. — Potavit siquidem, non ad salutis corporee augmentationem, sed magis ad mortis momentanée infestinationem, quia in momento expirans viam universe carnis ingressus est.

Hoc igitur expleto, salutifere potionis offlcio et omnibus que in manda toJoculatoribus injunxeratBeata Virgo ;

ipsi très, domuus Episcopus et duo Joculalores, per infirmos redierunt, ut vidèrent Dei magnalia, quibus glorificaretur in Sancta Syon Atrebatensi Beata Virgo Maria. Alii clamabant cum David : — Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. — Alii : — Notum fecit Dominus salutare suum. — Alii : — Jubilate Deo, omnis terra, psalmum dicite nomini ejus. — Alii cantabant cum Zacharia : — Benedictus Dominus Deus Israël, quia visitavit et fecit redemptionem plebis sue. — Et quid vobis diceremper singula? Quot erant lingue convalescentium, tôt erant gloriûcationes Deo per Monasterium.

Jam erat fere hora diei tertia, et clerus et populus civitatis convenerant in ecclesia, ut audirent ex consuetudine per diem dominicam misse celebria. Domnus Episcopus, relicto cereo in manibus Joculatoruiti, in introitu Chori exultans et Deum laudans, inchoavit voce magna Te Deum laudamuss et chorus laudes inchoatus subséquentes introivit.

Sanati sunt in die iUa, Beata Virgine propitiante, et Deo coopérante, inflrmi numéro septies viginti et très. Erant septies viginti et quatuor ; sed unus neque credidit neque convaluit ; et ob venerationem Béate Virginis et Dei miraculose actionis, reservatus est cereus ille datus per manum Béate Marie Virginis^ per successores joculatorum, in civitate Atrebatensi, usque in hodiernum diem; et per eum in inflrmis fréquenter operatur Dei misera tio*

Ob cujus miraculi memoriam, Joculatores constituerunt confratriam, que aliquando per paucos detenta est confratres. Sed nunc, his nostris temporibus, associatis sibi venerabilibus viris et mulieribus civitatis, et aliis

Q^oo^z

nobilibus cleris scilicet et militibus, orationes et bénéficia et pauperum sustentationes augmentantur. Cujus confratrie et charitatis he sunt consuetndines.

Nulli hominum, dum salvus est, permissum est intrare charitatem, nisi quiata feria vel sexta instant! post octavas Pentecostes ; nec etiam pro maxima pecunie summa. Qui vero dicto termine, sive vir sive mulier, charitatem intraverit, per interpositionem fidei consuetudines et jura charitatis pro posse suo se prosequi confirmabit. Et dum duodecim confratribus vel sororibus constabit charitas, se prout melius poterit tredecimum faciat, et sex denarios et obolum in introitu charitatis persolvet. Si vero vir sine uxore, aut uxor sine viro, charitatem intraverit, alter alteram, vel altéra alterum, sibi in charitate pacificabit, et faciet confratrem vel consororem, salvo jure charitatis , quandocumque voluerit , in presentia Majoris et Scabinorum.