EXTRAIT
Du livre de Sénèque le philosophe, dont le sujet de Cinna est tiré.
SEffEC^, IlL. I , de Clementia , cap. q.*
Uivus Augustus mitis fuit princeps, si quis illum a principatu suo œstimare incipiat : in commuai quidem republica, duodevicesimum egressus annum, jam puf^ioiies in sinu amicorum absconderat , jam iusidiis M.
^ - ^— .■■■■ !■■ I ■«■«■■'■I iiM.i m ■■^■■i.^ii ^aa^M ■■M !■ — »*fc—^i^ ii^iB <
'* L'areature de Cinna laisse quelque doute. Il se peut que ce toit une fiction de Sénèque , ou du moins qu'il ait ajouté beaucoup à l'histoire, pour mieux faire-valoir son chapitre de la Clémence. C'est une chose bien étonnante que Suétone , qui rntre danj tous les détails de la vie d'Auguste, passe sous silence un acte de clémence qui ferait tant d'honneur à cet empereur, et qi.i serait la plus mémorable de ses actions. Sénèquc suppose la scène en Gaule. Dion Cassius, qui rapporte cette anecdote long-temps après Sénèque, au milieu du troisième siècle de notre ère vulgaire, dit que la chose Irriva dans Home. J'avoue que je croirai difficilement qu'Auj^ustc ait nommé sur-lc-chantp premier consul un homme convaincu d'avoirvoulu l'assassiner.
Mais, Vraie ou fausse, cette clémence d'Aut^uste est un des plus nobles sujets de tragédies, une des plus belles instructions pour les princes. C'est une f;rande leçon de mœurs j c'est, a mon •vis, le chef-d'œuvre de Corneille, malgré quelques défauU» ■
iBo EXTRAIT
Antonii con&uUs laïus petieiat, jam fuerat coUega proscriptionis : sed quum annum qiiadragesilnum transisset , et in GaDia moraretur , delatum est ad eum indicium L. Cinnam , solidi ingenii viium , insidias ei struere ; dictum est et uhi, et quando, et quemadmodum aggredi vcllet : unus ex consciis deierebat/ Statuit se ab eo vindicare. Consilium amicorum advocari jussit.
Nox illi inquiéta erat, qiuim cogitaret adolescentem nobilem, hoc detracto integram, Cn. Pompeii ncpoteai damnandum. Jam unum hominem occidere non poterat , quum M. Antonio proscriptiouis edictum inter cœnam dictaret. Gemens siil^inde voces varias cmiitebat et inter se contrarias. «Quid eigo I ego percussorem mettm securuin ambulare patiar , me sollicilo ? Ergo non dabit pœnas, qui tôt civilibus bellis frustra potituin caput, tôt navaliLus, tôt pedestribus pra;liis incolurae, postqiiam terra marique pax parta est , non occidere constituât, sed immolare? »(Nam sacrificantem placuerat adoriri.) Rursus silentio interposito, majore multù voce sibi qu^m Cinnae irascebatur : ccQuid vivis, si perire te tam multorum interest ? Quis finis erit suppiiciorum ? quis sanguinis? Ego sum nobQihus adolescentulis expositum caput, in quod mucroncs acuant. Non est tanti ▼ita , si , ut ego non percam , tam multa perdenda sunt, » Intei-pcllavit tandem illum Livia uxor ; et « Admittis , inquit, niuliebre consilivun? Fac quod medlci soient;. ubi usitata remédia non proceduiit , tentant contraria. Severitate nihil auhuc profçcisti; Salvidienum Lepidus
DU LIVRE DE SÉNÈQUE. i8r
•ecutus est, Lepidura IMuraena, Muraeuam Caepio, Cœpionem Eguatius , ut alios taceam quos tantum ausos pudet : nunc tenta quoraodo tibi cedat clementia. Ignosce L. CinnaD : deprebensus est; jam nocere tibi non potest, prodesse faraae tuse potest. »
Gavisus sibi quôd advocatum invenerat, uxori quidem gratias egit : requntiari autem extemplo amicis quos in consilium rogaverat iraperavit , et Cinnam uniim ad se accersit : dimissisque omnibus e cubiculo , quum altcram poni Cinnae cathedram jussisset, «Hoc, inquit, pi'iraum a te peto ne me loquentem interpelles , ne meo sermone medio proclames ; dabitur tibi loquendi liberum tempus. Ego te, Cinna, quiun in hostium castris invenissem , non factum tantiim mihi inimicum, sed natum servavi; patrimoiiium tibi onine concessi ; hodie tam ftllx es et tam dives, ut victo victores invideant : sacerdotium tibi petenli, pneteritis compluribus quorum parentes mecum militaverant , dedi. Quum sic de le meruerim, occidere me conslituisti. »
Quum ad banc vocem exclamassct Cinna pfocul Ikmic ab se abcsse dementiam : «Non pr^estas, inquit, fidcju, Cinna; conveneratne interloquereris. Occidere, inqii.nu, me paras. » Adjecit locum , socios , diCm , ordinem insidiarum , cui commissum esset ferrum. Et quum defixum videret, nec ex conventioue jam, sed ex conscientia tacentem : « Quo , inquit, hoc aiiimo facis? Ut ipse sis princeps .'' Maie mehcrcule cum rcpublica agitur, si tibi ad imperandum nihil prœter me obstat. Doniura
P. Cornuilic. I . l6
i82 EXTRAIT DU LIVRE DE SÉNÊQUE.
tuam tueri non potes; nuper liberlini hominis graliû in privato judicio superalus es. Adeo nihil facilius pulas quàm contra Caesareni advocare ? Cedo , si spes tuas solus impedio. Paulusne te et Fabius Maximus et Cossi et Servilii forent , tantumque agmen nobilium , non inania nomina praeferentium , sed eorum qui iinaginibus suis decori sunt ? » Ne totam ejus .orationem repetendo magnam partem voluminis occupem , diutiùs enini quàm duabus horis locutmu esse constat, quum banc pœnani qua solâ erat contentus futurus , extenderct. a VitaJU tibi, inqpit, Cinna, iterum do, prius Losti, iiunc iusidiatori ac parricidae. Ex hodierno die inter nos amicitia incipiat Conlendamus , utrum ego meliore fide vitana tibi dederlm, an tu debeas. » Post haec detulit ultro cousulatum, questus quùd non auderet petere : amicissiniiun fidelissimumque habuit-, ha?res solus fuit illi ; uullis ampliùs insidiis ab ullo petitus est.