‹ Choix de testamens anciens et modernes, remarquables par leur importance, leur singularité ou leur bizarrerie; avec des détails historiques et des notes (volume 3)Chapitre 100 sur 123 · DE I.-À. DE THOU · texte numérisé non relu

DE I.-À. DE THOU

fat ieçn conseiller au parlement, ensuite président à mortier.. Pendant les temps affreux de la ligue, il fut fidèle à Henri 111, puis à Henri IV , et toujours honoré de le confiance de ces deux rois, auxquels il rendit de très-grands serrices , soit en France ..soit hors de France. Comme historien , sa réputation-est établie depuis longtemps; et la postérité a confirmé le jugement qu'on a toujours porté, soit sur le style, qui est admirable , soit but le fends,, marqué au coin d'une bonne foi et d'une impartialité dont Lui-même faisait l'aveu avec candeur.

« ie prends Dieu à témoin , écrivait-il au président » Jeannin , que je n'ai eu en vue que sa gloire et l'utilité » publique , en écrivant l'histoire avec la fidélité .la plus » exacte et la plus incorruptible dont j'ai été capable , > sans me laisser prévenir par l'amitié ou par la haine...» Cette même protestation se retrouve dans son testament que je regarde CHsme- un monument précieux de sincérité et de modestie , où la tendresse conjugale épanche Sfedouleur sur-la perte récente d'une épouse chérie; dû la piété expose les objets de sa foi; où l'amour paternel s'occupe du soin de ses enfâna encore jeunes; ou enfin gègne un esprit, d'ordre et d'arrangement qui partout annonce. -que belle ame, un caractère franc, et toute» les qualités de l'homme de bien..

Cet acte , selon rhabitude-d'écrire de de Thon ^ a été Kédigé dans un latin si beau et si facile à entendre , que nous croirions le dénaturer en.Ie faisant passer dans unetraduction. Nous allons donc donner le texte original..

UT MOHIRB SWCTÏ BT. UUtlVIftC-S TB1KITAJ1S..

< Quoniam Deo ita.visum>ut uxor mea.charis.sima Casparda Chastrœa, quam mihi fore superstitem sempeg speraveram et optabam^ turbato ordine naturœ^ prior decesseric ,■ Ego Jacobus Augustus Tfiuanus , omnium maximus ac miserrimus peccator^ morte ejus luctuosissimd. admoneor uf de mea serio.

3,g,t,zeCb,G00gle "*"*'

4o6 TESTAMENT

cogitent ^etde rébus mets hoc ultvnœ voluntatis meœ

elogio statuant j

> Antr. omnia grattas quàm possum maximas ago Deo omnipotenti, quod me ex jidelibus parentibus nasci voluerit, in ecclesia suaper sacrum lavacrum regencraverit , meque in ea sacramentorum suorum participent fecerit , etfidem vivam non mortuam in animo meo impresserit, adjunctd œtcrnœ vitœ spe^ quœ in eo consistit, ut credamui in Deum^ et quem misit fiUum dilectissimvm, Ferbum œternum, ante sascula genitum , Jesum Christum , qui conceptus de spiritu sancto in utero beatissimœ Virginis Maria carnem in sœculo sumpsù , in ea natus , passus ? mortuiw, et sepultus est, in ea resurrexit, ascendit in césium, captivant ducens captivitatem^ et indè îargissimè dona hominibus distribua, pro consummatione promissorum misso spiritu sancto à pâtre JiUoque procédante.

■> In hac fide vivere me profiteor^ et ut in ea ad ultimum vitœspiritum constanter, ac sinehœsitatione persévèrent, assiduis quantum possum precibus ac lachrymis à Deo contendo, immensamque ipsius clementiam oro et obtestor , ut me in peccatis et iniquitatibus conceptum, ab humants infirmitatis poîlutionibus repurget , dignumque ex indigna pèr misericordiam suant ejfficiat , in quo , tanquam in tempîo sua habitare dignetur , mihique passionis filii sut diJectissimiJesu Christi meritum ad expiationem peccatorum applicet^ ut cum novissima vitœ bora non improvisa venerit, ab angelis suis in sinum Abrahœ raptus, cum san ctis et electis sais œternd Jelicitate perfruar.

> Hœc prœjatus, liber îs meis, quos ex humants— sima^ et insolabiliter , nwî quatenus in resurrectione spes, mihi semper lugenda conjuge sas ce pi , tutores donominoqueHenricumChastrœumNancœicomitem

^mz^tyGoogle

DB J.-A. DE THOTJ. l^Q-]

iîlius fratrem^ Henricum Burdeliœ vicecomitem , Petrocoriorum prœsidem , Ludovicum Ficinum ab Ambra sororios m eos .' et quia propter locorum distanliam semper adesse non possunt , eis adjungo Joannem Tumerium Bossisium saeri consistera assessorem, Benatum Tkuanum Sonnolium fratris JHium, Jacobum Gillotum^ Cyprianum Pei rotant senatores parisienses , quos omîtes et singulos rogo^ ut educationis tiberorum meorum^etadministrâtionis bonorum curant habeant , consilioque juvent eum quem onerarium tutorem nomîno ac constitua Mar~ tinum Paridem in senatu advocalum^ amicum et fdmitiarem meum , eut et ejus uxort, quant mea semper unicè dilexit , habitationem in œdibus mets hac in urbe^ quant commode fieri poterit. ex tutorum consilioassignandamdolego^quamdiututeladurabit. » Bonanwa mobilia^etpretiosamsupellectilem^st fieri potest^ vendi et distrahi nolo^ sedquœ servari poterunt) eo usque servari cupio T quousque eorum inter hœredes meos fiât diyisio.

> Bibliotheeam meant XL ampliùs annorum spath magnd diligentid ae sumptu congestam ( quant intégrant conservari non solum Jamiiiœ , sed etiam rei litterariœ interesf)^ dividi^ vendi^ ac dissipari veto. Eamque communem cum numismatis antiquis aureis^ argenteis , et œreis^ inter fitios qui litteris operam navabunt %facio : ita ut etiam exteris^ aiiis— que philologis ad usum publicum pateat. Ejus custodiam Petro Puteano cognato meo et multis nominibus mihickaroj donecfilii adolescant^ commit to, qui et libros Mss. Us qui opus habebunt utendos dare poterit ^ modo de iltis restituendis idoneècaveatur.

> Eum prœterea et Nicolaum Bigaltium in senatu advocatum et regiœ bibliotkecœ curatoretn^ virum doctissimum^ ac juveta probum^ rogo, ut filiorum

3,g,t,zeCb,G00gle

4o8 TESTAMENT

meorum in litteris institutionem consitio et industrie sud adjuvent) amicitiœque nostrœ memores eos officioiè invitant^ et prœceptoribus eorum prœstb tint.

» Historiarum mearum quas ad Dei gloriam^ et publicam utilitatem sine odio et gratid , Veum ipsum testor et homincs^ conscripsi^ paratam editionem , si antequam ipsa cdatur moriar^ iisdem committo prœcipioque ut in ea re Sammarthanorum fratrum^ qui me in tato opère multùm opéra sud et diligeniid adjuverunt, consitio utantur.

» Lucubrationes item omnes alias measjidei eorumdcm Puteani et Rigaltii committo.

» Dominant, à Burdelia^ et dominant ah Ambra dilectissimte uxoris nuper defunctœ sorores enixè ac démisse quantum possum obsecro , ut qud pietate et charitate matrem eomplexœ sunt , eddem liberos ejus prosequantur , ac prœsertim jiliarum curam commendatam habeant , sive in Us matrimonia digne elocandis, sive velandis, quod ante (staf-em légions prœscriptam et coaçtèfieri veto,

» Corpus meum quandocumque et ubicumque me mori contigerit , juxta corpus uxoris^ nunquamsine honoris elogio et acerbitatis sensu nominandœ^ tu- ' mulari manda. quod ubifuturum ut, nondum decrevi etcodiciïloseorsim^siîongiorvitasuppetetyjudicabQ; quo. et mihi integrum servo^de rébus aliis meis legatis^ et largitionibus in eos qui mine sunlj et post in mea familia erunt^ erogandis , ampliùs statuendi : ita tamen , ut nihil huic rneœ voluntatis testationi derogetur , quamjirmam , validant-, et ratant esse volo,

> Ego Jacobus Augustus Thuanvs corporevaliduSy cœterum de morte , quasi in propinquo «f , ckristianè cogitans , proprid manu scripsi, ac subscripsi. Actum in œdibus Palatinis illustrissimi jàchillis Harlœi^ quondam senatus principis meritissimi sororii mei^ ad quas dolori tanto solitudinem quœrens me conta-

3,g,t,zeCb,G00gle

Page 1