D'abord c rumores

Nam videri aiunt, si boc ita sil, Deum pêne ipsum dignilatis siue majestaUsque oblitum et in his quse agaolur nullam neque mentem neque raUonem adhibere; nibil enim esse tam ab omni raiione dissonum quam ad oonstituendam tanti regni tam attritam pessundatamque provinciam indocilem atque inexpertam 9i sine ulla autoritate puella[m] deligi, oontraque disputant si peraetandi ordinandique regni illius prscipuam quandam curam Deus habeat, non ila indigentem atque inopem illum esse, ut puellae hujusoe auxilio indigeat, nec in bac impératrice tantum esse consilium et gravitatem nec rei mililaris disciplinam tantam, ut deferri bsc ei res potissimum conficienda debuerit, ridiculumque fore et denuntiatricem futurorum illam existimare, et cum tôt proceres ac Rex ipse esset, putare in tam magna regione compertum fuisse neminem, nisi quse nondum satis esset femina, qui ad boc transigendum dignus putaretur. Quîbuset similibus multis in eam sententiam pergunt, ut sparsos de puella rumores falsos potius commentitiosque quam veros arbitrentur. Ac mebercule res est creditu(m) difflcillima. Sive enim externis consiliis mundus gubernetur nec bumana Deus curet, ut prisci pbilosopbi voluerunt, sive etiam inferiora isia animadvertat, quemadmodum verissima una omnium sapientissimaque religio nostra intelligit, veri quidem simile non videtur puellam pastoralem a Deo electam esse, quse buic tantœ rei praeficeretur. Yerumenimvero, cum et antiquissimos libros illos, quos nostri Velus, et bosce recentiores, quos Novum vocant Testamentum, fldei religionisque nostrse duo propugnacula, mecum ip[s]e reputo et diiigentius intueor, adducor e eontra ut longe aliter de tota re ac primo judicem, nec inania penitus arbitrer quae ad nos perferantur. Novum est puellam armentalem eligi quse regnum alteri constituât? Novum multo est magis pastorium adolescentem electum esse qui rex fieret. Id factum legimus. Nam in v[e]teribus sacri» libris aperte planeque scriptum est David, cum pastor esset pecudesque âgeret, potentem ac facientem omnia Deum provinciae qu» Judœa appell[ar]etur,populiqueejus,quemsibiadoptavisset,caputillum ac regem effecisse. Sed boc, quia pervetus est, non tantum animadvertimus nec multum (sic) pendimus : prsesentia magis intue-

370 ANNEXBS.

mur. Miramur deinde puellam cum paucis milîUbus in aciem provectam tam multos, ut feruat, profudisse. Id ut taoeam, vel lociop[p]orluQilatc, vdimprovisoadventu, authostium inapparaUi, vel eorum eliam îinbee(c)iUiiate aoctdere potuisse, miraculosum haberi volo. Quid hoc? an non mirandum, etiam prope fabulosum visum solum et inermem irecentos insecutum omaes oepisse ac morti tradidisse? Hisdem enim in libris legitur Saosonein, iatonsum illum, nuUis armis aliis quam maxillaasinina freUim, Philisteos insequentem, qui et numéro trecentietarmati essent, universos prorsus delevisse. Hecetpleraqueisliusgeneris ftcinora, que ne longior sim prstereo, si tum illis temporibus ikcta sunt, cur ista quoque fleri nunc non possint ne quidem video, praeserlim cum admirationis illa multo plus quam hsc babeant. Quod vero fù[tu]ra praedieereet habere puella divinandi quandam vim sensumquedicalur, non tam est hocquidem mirum , quam perraro Csictum. Raro enim exortus est aliquis, cui procul cernentem profeticumque spiritum Deus dederit. Sed tamen non solum apud sacras litteras, verum gentiles etiam legimus fuisse nedum viros qui profetœ extiterint, sed feminas quoque qos divinatrices et prophetissœ haberentur. Atque ut propbetas et qus ex nostris prophetissœ habitœ sunt non attingam, in quibus mirandum fortasse minus videbltur» floruisse in iilis divinationem cum ex populo delecto ftierint, Sibillas certe traditum est, quamquam gentilitlse essent feminae, fatidicas tamen futurorum praescias ac cognitrices extitisse. Nam cum de Christ multa divinitus deque instituendo cultu et religione nostra ante dixerunt, quam Ghristus ad nos venisset, tum multa et variî prsedicta ab illis sunt de casibus et eventis quœ super régna atqui imperia ventura cognovissent. Erytb[r]œa enim futuram Troj; cladem pronuntiavit; Gumsea Romanorum fataetquœ quibusvi temporibus accidere deberent, tetigit. Quapropter si vaticinium ii Sibillis fuit gentiUei[i]s feminis, usque adeo cunctabundoe dif-^'^flcilesque nos praebebimus, ut idem etiam in puella christîa.^^ nigera credere non possimus ? Sed cum plerique mirentur no?~^=Hi feminam, verum pastoralem feminam divinum visum habuiss^^, tanquam nunquam id accident, ut cum pastoribus aut Deusa^^j^/ angeliconsuescerent, non modo nunc hoc primum non esse fiictu'

sad etiam foclitatum [acimus]? Video eoim el in priacis el novis liUeris id sœpius aocidisse, ul divina pastores consueludine fraerentur; elenim Jacob, qui pro Rach(i)elis conjugio, Laban AU», annoe decem et quatuor pastoris defùn[c]tus servitio est, ita ftuniliarem habuisse Deum acribitur, ulet col[l]uclatus cum eo fberit et coram illum prœsentemque vidisse sit gloriatus. Moisi vero pastori cum alias, tum in rube[l]is illis igneiscol[l]ôeutum Deum aceepimus. Quoliens David t Quotiens aliis plurimisl Bxemploram inflnita est copia; pleni sunt enim hujuscemodi rébus libri veteres. Sed, ut antiqua praetermitlam et nova iogrediar, cum Christus, salutis, vi tœ nominisque nostri princeps, duz ac sigoifer, nasceretur nec induere hominis speciem flguramque dubitasset, ut suscepta humana forma, lanquam legatus ad noe venions, consilia et Dei voluntatem nobis patefacere(n)t, vitsque instituendœ ac superioris quœrendœ gloris doctrioam ac prœceptiones daret, ex tanta hominum multitudine, quibus primis tam celeberrimus admirabilisque ejus ortus ftiit nuntiatus, nonne primi pastores, denuntiantibus signifieantîbusque angelis, hoc habuerunt? Deinde, cum triduo mortttus resur[r]exisset, si uni Magdaienœ, quœ ut ferlur non satis -boneste antea vitam traduxi8[8]et, principio sese videndum obtuUt, mirabimur puellœ et virgini et innocenti, quamvis paseenti, Deum vel ipsum per se vel internuntiis angelis aliocu- Uim? Postea vero quam eo unde ad nos delapsus erat, régressas est, cœlosque, videntibus stupentibusque Apostolis, mirum in modum petiit, difficile est connumerare quot et omnifariam, iiim viris, tum feminis, atque sœpenumero, et ipse et qui putati sanctl suQt apparuerint. Nihil est enim tam crebro factum. Quare non est quod admiremur pastoralem sobolem divinis viais sermonibusque nunc poUtam esse^ cum apud veteres et novos libres persaepeid evenisseintelligamus. Acnearbitremur praBcipitem Deum hoc fecisse, ut et potissime imprsesentiarum aaeuetam cum armentis fèminam et superio(ri)bus temporibus tantopere pastores delegerit, non ignoramus eos ilU maxime earos acceptosque fore, quos esse sciât integerrimos. Quœ uero vita ex omni vivendi génère uUa in terris sanctior alque innooentior est, quam pastoralis? Hœc non odit, non aemulatur, cou-

t^nta suis est, firugalis, temperans, fraudis nescia^ simplex, non ambiliosa, omnia patiens, omoia sufferens, cultrîx et Dei ama« trix. Ilaque sic existimo ob banc vitœ integritalem et Dairid pastorem Deum elegisse, quem gentis sus regem (kcereL Et ex ejus familia cum multi postea prodivissent reges, nasd quoque Cbristum voluisse nec solum voluisse ut ab domo paslorâli principium haberet generis, sed in praesepio quoque pastorio nasceretur ejusque ortum primi pastores haberent cognitum. Quod profecto factum non fuisset, nisi multis maximisque mentis pastoralis illa natio niteretur. Noa igitur mirandum ex Ikmilia lam bene instiluta et prœdila progressam feminam cum Deo consuevisse. Quod si me quis urgeat et quœsierit cur aut heroi cuipiam aut ipsi Régi vel homini alicui gravissimo non boc Deus potius delegaverit^ respondebo non plus me hoc tempore suscepisse quam ut qui prolati ad nos de puella rumores siol verisimiles probarem. Simul et acyunxerim^ non esse tanto me ingenio ut confidam, nec temeritate ut audeam occultissima profundissimaque Dei cons(c)iiia perscrutari. Postremo aposlolicum illud alTeram : non plus sapere quam oportet. Sed cum his autoritalibus et rationibus movear utvera credam quaepraferantur, tum phisica qusedam movet ratio. Ssepius enim in eis iibris, qui de rebus sunt astrologicis scripti, legi accidere nonnunquam virtute ac beneficio flxarum stellarum^ ut humillimo loco nati partim summos principatus consequantur, partim divini quidam homines et ab Deo cœlîtus missi existimeotur, tanta eis Odes et honos adhibetur! Qua in re permultos coliigit Guido ForliviensiS; aslronomicse disciplina peritissimus. Quos ego testes adducere non gravatus essem, nisi commemoran(du)s illos epistoiam vererer paulo longius productum iri. Itaque si me veterum novarumque sacrarum litterarum au[c]toritas destituent, quibusmullum quidem moveor, non peccaturum me existimaverosi crediderim motu quodam influxuquecœlesti [ductam] agitatamque puellam hœc qu» dicuntur aggressam esse. Quamobrem quoquo modo se res habeat, ut sive admonente Deo sive impellente caelo sive etiam causa quadam alia ignotiore puella

\, Ms. adiuDserim.

ANiNEXES. 373

hoc egeril, simillima veri sequor, quodque fieri posse videam, quamvis magnum id sit alque iousitalum, tamen quia fleri possit, si non penitus aures ei aperiendas, at nec totas obstrueodas censeo. Tu autem pro tua sapientia et gravitate quid bis taatis de rébus seotias sum quidem aescius. Sed scribere bœc ad te volui, ut intelligeres id quod tute sois : si minus vera sunt qu» feruntur, efflci tamen dicendi studio ut yera prope videantur. Vale, et me tibi commendatum habe^

i. Bibliothèque t Glassense » de Ravenne, ms. 271, fol. 1-5.