‹ Chronique de l'abbaye de Saint-André, traduite pour la première fois d'après le manuscrit de la Bibliothèque de Bruges; suivie de Mélanges historiques et littérairesChapitre 12 sur 40 · CHAPITRE XI · texte numérisé non relu

CHAPITRE XI

(Sobtfroill , eitUmt

Ce fut également un homme plein de zèle pour nos intérêts. H reçut aussi quantité de dons et acheta plusieurs rentes et biens fonciers.

Considérant que les bâtiments de notre abbaye et surtout sa clôture extérieure étaient en maurais état et peu convenable, il commença à l’entourer de murailles élevées et épaisses. Auparavant des taillis enlacés d’épines avaient été notre seule défense et formaient une clôture plutôt agréable qu’utile. 11 y eut au sujet de cette nouvelle clôture de graves contestations entre le couvent et le chevaUer Richard ou Riquard de Straeten.

La mort empêcha notre abbé de mettre fin à cette entreprise, commencée sur un vaste plan. Il mourut en 1340, après avoir gouverné son troupeau pendant six années.

ConKnDint son récit de la mémo manière, l’autenr s'arrête après le 99a» chapitre, consacré an XXIV> et au XXT> abbé, Michel de Cnpre et André Daneels, ce qui noua conduit jusqu'à U 6n du xv* siècle, i l'époque où Maximilien fut arrêté et emprisonné à Bruges.

Quoique ces chapitres renferment des détails curieux sous plus d'un rapport, nous ne donnons ici que les onxe premiers chapitres de notre traduction , qui renferment la partie la plus dramatique du manusent, s'il nous est permis de nous exprimer ainsi.

Nous attendrons, pour publier le reste, que l'opinion se soit prononcé sur ce commencement.

llrrtntèreB C^artrs

atcnliKS à l’^bbagt bt 0t'!2lnlrr^-Uf-i0ru{|(0»

DONT IIS COPII8 BBP081ST AU DiPOT DBS ABOUTIS OB lA TLABDBB-OCCIDBRTAI.B ( 1 ).

Iif nomine Patri* et Filii et Spirit&a lanoti. Amen. Baldriclu Dei gracia Tornacensium et NoTiomensium epiacopua , omnibna hic et ohi* que fidelihua iu œternam gaudere cum gaudentibua. Nulli pene fidelium in unÎTerao terraruro orbe constat eaae incegnitum Robertnm Sinorem Flandrenaium marchionem in Hiercaolimitano eiercitn pne ooeteria omnibus ducem et signiferum chriatianorum exstitiase, et ad laudem et gloriam nominis Christi contra paganos fideliter et ririliter dimicasae. Bic cum per varia bellornm pericnla Antiochiam perreniaaet et inibi unà cum coeteria Christi fidelibua ab innumerabili auperrenientium paganorum multitudine obaeasua fuisaet, divini Spiritûa inflammatua igné, et beati Andreœ apostoU succenina amore, per ipsum enim viai» tarit, ut aiunt, et liberarit eos Dominas, rorit ilico quodam monaslerio prope Bmgaa sito , in honore ejusdem apostoU consecrato , in ipsiaa renerationem mouaohos ae institutamm : cognito itaque hujaamod! rotnm abaque nostro aasenau se adimplere non posae, dilectiaaima aibi conjugi auœ Clementiae comitiaaœ quam in omnibus bonis sihi oonfidebat obedire , legatoa direxit et litteraa continentes ut sua ex parte paatoralitatia nostrae proridenüam oonsuleret et altare supradicti monaaterii a nobis (ad nostramenim dioceaim pertinebat) poatularet, in quo monachos constituera poaaet. Audita igitur predicU militia Christi Roherti Flandrenaium Harchionia mariti aui legatione, renerahilis comitiasa Clementia presentiam nostram adiit , et ad coroplendam mariti aui roluntatem altare de Betbflerkercka (hoc enim pradicti lœi

(1) Nous avons inadrd ici le texte mime de ces pièces, parce qu'elle éclaircissent singulièrement les débats qu'on vient de lire dans la Chronique de St-André, et que , sous le rapport hiatorique, eUes noua semblent de quelqu’importance.

■ntiqnltm dimbttiir) Immiliter et datrotè poetulvrlt. Cujiu hnmilitatem et derotionem ooiuideraiu Lamberto arohidiacono ceteriaque olericia Dottrii aawntientibai, Eainero qooqae ejiudem altaria penona oollaudante (aio) , tnpradiclo altari jat Ubertatii rab pririlefü auctoritate GondooaTi, et pootifieali dignitale illud oonbrman ea niUoet condithme quod ioibi monachi cooaUtuantur. Hia ita peractia , poalquam prmdictoa Gomea Robertua aaperatù geotiboa rediit, conailio prinoipam aoorum , me etiam annuente, aupradictnm locum abbati Affligenieoaia eocleaim et loge commendaTÎt st monacboa auoa ex cenobio inibi conatitueret et aecundum incremeatum exterioria aobataotia monachorum qnoqoe numerum anppleret, et regimen loei ipaiila tam ipae quam poateri ejna perpetao jure obUoerent. Aonaimna autem hoc ea ntione, nt ipae abbaa mihi, meiaqne auoceaaoriboa, de eodem looo débita aobjectione (dwdiat, ut omoibua ritè ordinatia , monachi Uberi maneaot, et aecora Deo aerriant, nullo eoa inquiétante, nullo ab eia exaotionem ullam exigente, Conceaaimna qnoque nt abbaa æu monachi praasbiterum in eodem looo conatituant qui ab epiacopo xel a miniatria ejua onram parochianomm anacipiat et tam pro ae quam pro eia rationem reddat. Ke ergo quia pririlegii bojoa anctoritatem violare preaumat anathemate introduaimua et aigilli noatri impreaaione conaignaTimna; preaentiboa Itia quorum anbacripta annt nooiina. Signom Domini Baldrici epiacopi 8. Lambert! , arcbidiaooni. S. Deaiderii, decani. S.Berlnlpbi, præpoaiti 8. Tancradi. 8. Gualberti. S. Raineri. S. Blithronia. 8. Guidonia cancellarü. 8. Comitiaam. 8. Roberti, oaatellani. S. Cononia. 8. Lambert Nappin. 8. Tangmarin. 8. Rredebaldi. Actnm Bmgia, anno 1100 régnante rege PhiUppo, epiaoopante domino Baldrico. Roberto Jnniore principante, cum uiore aut Clementia.

le Domine aancUe et iodiTidua» Trinitatif% Ego Robertua unirerNB Flandrin poat Deum princepa, dirinm admonition! anrem oordia incli* nana qum ait ; Tbeaaurixate robia theaanroa in oelo nbi neo enigo, neo tinea demoliturj aimulqne oonaiderana diritiaa mundi et gloriara eomiptioni obnoiUm, neceaaarium duxi ut per manua fidelium aliquid iUo premitterem quod moriena integnun inrenirem. Pro mea itaque memor aalute a Domino Baldrico epiaoopo impetrari ut altare de

Betffurkerclu (no) que et Strattn (1) appelUtar, in honorem beati Andréa) apoatoli fandatum Ubertate donaret, et ex dominicatara mea duoa partea decinuram ejoadem eccleaain tam mea quam omni poleaUte abaoirena, libertati et memorato apoatolo, ad conatmendum inibi eenobium monacbomm tradidi. 'Et quia tano temporis bonua odor apirabat ex area Haffligeniensia cæncdiii prodiotam eccleaiam abbaU Haffligenienainm nomine Fnlgentio tam ipai qnam poateria ejea in regiroioe aibi anoeedentibua ex lege gnbernandam tradidi, nt pro faoultate loid monachoa de caanobio auo iUo tranafeiTei; et qnanturacnmqne ex proceaan temporia eamdem eccleaiam per oblationea fideliam Domioua ditaret, jnxta conaiderationem facultatia monachoa ipaa multiplioaret, et eidem looo tanqnam ano prœaideret, paatorali poteatate et patema iroTidentia. Qnod nequia auoceaaorum meoruni infringeie, eal ab alüa fidelibna oollatum , aen conferendum eidem eocleaiae aoferre prmaumeret, cbartt et aigilli mei impreasione confirmaTi. Facta antem eat traditio haeo Bmgia coram aubaoriptia teatibna. Signum Stephani de Boular, 8. Amolrici de Jnaene (de Jonghe?). 8. Walteri Flamenc. 8. Heemardi, caatellani de Brocbnrch. 8. FroolB, caatellani de Bergben. 8. Tbeodoaioi de Eane. 8. Hacket fiUi caitelUai. S. Radolpbi et Ranemari fiatria ejna. 8, Retbabaldi, Anno Dominicae iucaroatiouia 1100.

Goanmicoa Dei gratiâ Haffligeniensia monasterii afflua, totuaqne conxentus univerai Chriati fidelibna in perpetunm notum ait tam fntnria qnam preaentibna qnod dominua Baldricna Tornaoenaia et Novioittensia epiacopoa et Robertua nobiliaaimua comea Flandrua eccleaiam aancti André» prope Bnigaa abbati et conxentai noatro Haffligenienaia eocleai» aaaignarunt , nt in praadicta beati André» eocleain monachoa anoa inatituerent et de jore prælxtionia rea iilioa ecoleai» tam tempoialea

(1) La seigneurie de Straeten , située près de Bruges , aur la paroiiae de St-André, et connue en flamand aoua le nom do St»-^nn»-l»r-Slratten, eat la même que celle dont fut seigneur le prérét Bertulfe, l’nn des meurtriers de Charlea-le-Bon. Plus tard elle passa dans la noble famille de l'Espée. Voyei Sanderus, Fhmd. lUuil.

qatm «piritnalet cum omni Ubertate diaponerent «t ordinirant. Hnjui •atem Jiu prœlationii et Ubertaa dûpontionù et ordinationû cum per longa annorum cnrricala débita, cum integritate et quiete ad uoa daTeninent : Atteudentei quod jam dicta beati Andreœ eocleaiw tam in temporalibua quam in apiritualibnf ad tantam profeciaaet amplitudinem quod abbatem habere poaaet et ad regandum aemetipiam aub INToprii abbatia proridentia aufficeret, omnimpdœ libertati eam emancipavimna, et abbatem qui in auUo nobia in postarnm obuoxiua tenebitur illio inatitnimua, ipsnmqne et omnea ejnadem eccleaûe fratrea aibi oaaignatoa ab Omni Jure qno nobia tenebantnr abiolvimna et in perpetnom liberoa dimiaimna. Ne igitnr Ubertaa eorum post banc émancipationem, aUqnam poaait incnrrere calnmniam reclamationia, prœaentia aeripti teatimonio eam roborantea, aigillomm noatronim auctoritete oonfirmamua. Statnentea et aub anathematia interminatione decementea, ut nullua tam auccedentinm quam prsaentium fratrum noatromm , hano noatrae oonfirmationia paginam audeat infrtngere aut temere contra eam renire. Ego Godeacalcna, abfaaa Haffligenienaia , aignaai. Ego Amnlphua, prior, aignari. Ego Goawinna, anpprior. 8. Ego Theodoriona, tertiua prior, S. Wigerua, qnondamabbaa FUoterbecenaia, nnno autem monaohua Haffligenienaia aignari. Actnm anno Dominicm inearnationia 1188. Datum par manum Joaepb, armarü noitri.

lu nomina Patrie et Filii et Spifitna aanoU. Amen. Ego Pbiiippua Plandrenainm et Tiromaiidnornm cornes, notnm fieri in perpetnum voio quod Tir renerabilia Godeacalcna abbaa Haffligenienaia laudante et asænaum prœbenta oapitulo ipaiua, ecdesiam aancti Andréas juta Brngaa aitam, omniao emanciparit et qnidqnid in et juria habebat, tel habere ridebatur omnino reaignarit, recognoscena quod eidem eccleaias lioebit in perpetnnm abbatem aibi eligere ex qnacnmque eoclesii, et electionia aempcr Ubertate gandere. Sciendum etiam quod ejnadem ecolesiœ adrocatua et dominu ego aum , et remm ipi iua et fratrum ibidem Deo aerrientinm defenaor perpetnua atque protector ; ita ut nuIU peraome laicœ Uœat unqnam in aoepedicta ecclesie dominationia qnidpiam reclamare, prnterqum mihi et hœredibua meia. Hoc igitur ut ratum lemper inconvulsumque permaneat, tum pranentia acripto pagi-

Digilized by GoogU

ne, qnam nei imprcMioae lignii imo et mlMeripUnim tertlmenio penonarum munira decravi. Signom Gerardi Brugenait et aaneti Andomari prœpoiiti et Blandroram cancelUrU. S. Gerardi præpoaiti Iniolani. 8. Willelmi Tenremundtc. S, Joannia casteUani Brugenaia. S. Euatatii de Borenhem. S, Lamberli de domo. Actum in domo méa Malen , anno Dominiez iocarnationia 1188.

Wu-iauna Dei gratia Remorum archiepitoopna, aanola) romanaa eoeleiiæ titulo aancto Sabinae cardinalia , uniTenia aanctae Halria eocleaia filiia in perpetuum. NoTerint UBiaerai tam praaaentia qnam foturi, quod dilectoa filiua noater Hugo abbaa saocti Andréas joxta Brngia et fratrea aui prier et monaohi ejuadem loci, terram quam habebant in page Ooatburch oirciter quinquaginta et aeptem raeanraa, reddentem aingulia annia decem marcaa, Godeacalco abbati de Afflighem et oonaentui werpiaerunt et eam ipaia aine omni calumnià in perpetuum poaaidendam concesaerunt. Abbaa aero prndictua et oonaentua de Affiigbem attendentea quod jam dicta eccleaia beati Andreae qua prie* ratua eorum eaae aolebat, ad tanti profectua tam in apiritnalibua qnam in temporalibua aeniaaet incrementttm , quod ordinia religione exigente et auppetenle copia facnltatnm, abbaa ibidem non iramerito creari poaaet et deberet, locnm ab omni dominioauo, aubjeetione et exactione liberum et emancipatum dimiaernnt et Oeo et aancto Andréas dederunt, et de eorum aaaenau et pari oonvenientit omninm, noanm ibidem abbatem qui eia in nullo obnoxiua in poaterum teoebitnr, inatitui permiaaerunt, et prœdictum prioratnm monaaterium in perpetuum permanere decreaerunt. Approbantea itaque quod ab utraque tam aolemniter quam laudabiliter parte factum eat, ratum deineepe et firmum permanere deoernimua et pnsaentia aoripti patroeinio et aigilli noatri auctoritate confinnamua. Statuentea et aub iaterminatione analhemalia inbibentea , IM quia banc noatram conflrmationia paginam audeat infKngerey lelei in aliquo contraire, aalva in omnibua apoatolicaa aedii auctoritate. Actum anno Dominicas incarnationia 1188. Oatum per manum Lambini canceliarU noatri (1).

(1) Cette charte tendrait à prouver que l'émancipation du couvent de St-André n’eut lieu que par une espèce de rachat.

Digilized by Googic

XmilMK Bei gntia TomMeiwu epUoopoi aniTenii Clirifti fldelilmf tam fatnrU quam preaentilma in perpetuum. Saicepti cure refiminû adkoo noa prorocatet induoit otMCUDdum deum reiigioMrani Tirorum boaafUti, oommodif et profectiboi et liliertatibiu eccletiarum qnn in noatrt (unt dioceai oonititata, quantum in nobia fuerit, propentiua intendamna.

Hujua igitnr eonaiderationia aeatigia proaeqaentea, unÎTeraitati fidelium pneaenti priTilegio fleri aolumua manifeatnm, quod cum Godea* calena abbaa et capitulum Affligenienae domini Remenaia in ejua pneaentialocum ecdeaiaa aancti André» JuxtaBrugia qu» eonim prioratua eaae aolebat, fratribua ibidem deaaeraientibua liberum et emancipatum dediaaent et abjure etdominioquod priua ibi habnerant liberum dimi* aiaaent, ut ad augmentum aeraitii Dei etc.

{Cett* ehartt ettdtla mimt atmte que la prMdnlt.)

te. , ¥»•»*• 'r^

? I... “.r-- "i .« »i;«!i^t«»K^i'<8rM«io^

,-im

ii0* ‘ ■ *< • »>-=■

/Mi

-ito «fci»v'nni<<i>i i 4 « *-,»►»*. i**v**® ***°^

»V <>»»»\ «tt avT

i *'’ iV’’Vn ^

Ko'i ,>;aiiiV>-.V ryyti^^ wii*[% lA ‘.«uidut^

«Ot: r‘t VîMid^.'Hÿ vîVfiA^^a V ' *»0> Vn U ffO

,ri''taÿ^-^o ►'■'1 ■•>» ' -■ * . jîtjpiglafl

..' |4.il' '■X ■’> k*' •■ d.T *«ï> «tro%

^st ^ontu 9«tViintiV& <v ia^lk' aa'^

r-<»Tt*ïrt ,^««',-«.-v «-«.^ «h eSitiV» n^t awikO f»W*i

w % ■/ I >*> 4 t»i t««ib «

^ kl. •'- ;"’'i ,

ie, pA W-- ùi>A>;j - 4Mi'V ®*i**®^ '

.91' i<.«-»VU'.b «ad«n'\ MIf

r-M-CVi^ kewîiÇKt'.H ^ k«K^ iwi4 ^M»i«pQ.*w

tti\-:j -i-'''>i.nf»n •««■,' T >1 »«ttx iB ,«V^maotiHt mH . 'um •> ï'Vr.r^ '•.. p -,^ t''’\ -(h^^ v;i»tA iBîtofltt'AÇ

BP-iwi/ ^'tVWo't trt-jij. «kiUit'" 'ip..; ^'iiri''.o i*.ii-JvsstJ il1«^4îR({.

Soui le point de me purement archéologique , ou bien eou* le rapport moral, peu de villet prétentent à «» plut haut dègré que Bruget, cet grandt et profondt enteignementt qui rétultent de l’étude du patté, et qui font let délicet de l’homme ttudieux. Jadit pleine de vie et de tice, Bruget eemblait la reine det citét. jirtt, tciences , induttrie , Von voyait tout t’y concentrer, au point qu’elle reçut le nom d’Athènes Belgique ; mait par det circonitances auxquellet , tout det formet diffirentet , tont tour-à-tour soumitet let puUtancet qui paraitteut let mieux établie!, la ville det Van Eych et det Memling perdit tet arlittet, ta tplendeur ditparut avec la cour det duci de Bourgogne , ton énergie t’uta dans let dittensiont civilet , enfin chaque fleuron de la couronne qui brillait au front de cette cité au moyenâge, tomba l’un aprèt l’autre, et l/ientôt elle ne fut plut que l’ombre d’ elle-même.

Depuit, bien peu d’auteurt, exceptée Beaucourt et Custis, t’en tont occupés, et tant les communications plus fréquentes qu’un atses lo’tg repos de l’Europe a établies de pays à pays, elle serait peut-être entièrement tombée dans l’oubli, comme

cea villes qu’un cataclysme naturel a plongé virantes dans les entrailles de la terre (1).

Cependant, Bruges avait consemé une riche mine de souvenirs, et présentait une belle moisson au littérateur ou à fartiste curieux d’explorer ces restes si frappants par leur caractère tout spécial, et qui devaient peut-être leur conservation à l’obscurité dans laquelle ils étaient restés si longtemps. Déjà, dans diflirents ouvrages fai tâché, selon mes forces, de relever dans l’opinion des étrangers, cette antique métropole de la Flandre où je vis le jour. Elevé au milieu de ses nobles vestiges d’autres temps de glorieuse mémoire, admirateur des monuments de tout genre qu’elle renferme, habitué à voir l’étonnement qu’excitaient les chef-d’ œuvres de peinture, de sculpture et d’architecture qui s’y trouvent , j’ai à plusieurs reprises essayé de faire apprécier aux autres la valeur que j’attachais moi-même à cette enceinte aux nobles souvenirs.

Je ne sais si mes efforts ont eu quelque résultat. Qu’il me suffise d’avoir présenté mon offrande sur l’autel des dieux Lares; je laisse à de plus habiles d’explorer une mine que je n’ai fait qu’entrevoir; néanmoins avant de renoncer à m’occuper davantage de Bruges, fai cru pouvoir réunir divers morceaux qui ont rapport à son histoire et que mes recherches précédentes m’avaient engagé à recueillir.

Je souhaite qu’une plume plus exercée relève ce qui m’est échappé et surtout révendique pour Bruges le rang auquel elle a droit, aujourd’hui surtout que sous un Gouvernement éclairé et protecteur de tout ce qui anoblit la pensée et agrandit une nation, elle peut espérer de voir renaître une nouvelle ère de prospérité.

(1) Ceci est si peu hyperbolique, que toai le gouTernement français l’administration locale reçut un jour une lettre adressée i Momieur le Maire de la tille de Bruges, près d'Ostendet

Page 1