PIÈCES JUSTIFICATIVES
GUILLAUME DE GRANDSON , SIRE DE S°-CROIX ET D'AUBONNE, ACCORDE AU SIRE LOUIS DE COSSONAY ET A TOUS SES SUJETS DE LA SEIGNEURIE DE CE NOM LA FRANCHISE DU PÉAGE SUR LA RIVIÈRE DE L AUBONNE.
A° 1569, 16 Juillet.
(Archives de Cossonay. — Collationné à l'original.)
Ego Guilliermus de Grandissono dominus de Saneta Cruce et de Albona Notum facio vniuersis per presentes. Quod Cum Magnificus et serenissimus Princeps dominus meus Carissimus Karolus quartus Romanorum jmperator et boemie rex. michi et heredibus meis de sua benigna largitate et gratia special. per ipsum michi facta . dederit contulerit ac etiam Concesserit quoddam pedagium pontonagium seu tollonium per me et meos ac nuntios meos perpetue habendum leuandum et recuperandum super vniuersas et singulas personas Cuiuscunque status et conditionis existant euntes transseuntes seu redeuntes per fluuium aque albone et per pontes existentes super dictum fluuium aque albone tam jnferius quam superius. et per totum cursum dieti fluui; aque albone neenon super vniuersa et singula animalia et bona quecunque transseuntia dictum fluuium aque albone vt in litteris prefati dominj mei Romanorum Imperatoris et boemie Regis. in vera aurea bulla et filo
serico bullata. quam penes me habeo latius declarentur. Ego Guilliermus predictus sciens et spontaneus. volens de pedagio pontonagio et tollonio predictis. facere gratiam specialem dilecto nepoti meo ludouico domino de Cossonay filio quondam bone memorie dominj Johannis nepotis mei dominj de cossonay nobilibus burgensibus probis hominibus et omnibus et singulis personis et subiectis suis cuiuscunque stalus et conditionis sint tam maseulini sexus quam feminini ad presens uel in futurum commorantibus et moram contraentibus in tota villa castellania dominio et districtu de cossonay volo per presentes et concedo pro me et meis heredibus et causam a me babentibus de gratia speciali per me facta. quod predictus ludouicus népos meus. nobiles burgenses probi homines et omnes et singule alie persone ae subiecti sui quicunque sint tam masculini sexus quam feminini commorantes et habitantes ad presens uel in futurum in toia villa castellania dominio et disirietu de Gossonay. et bona sua quecunque transseuntes et ducentes bona sua quecunque per dictum fluuium aque albone et per pontes dicti fluuij tam inferius quam superius prout dictum pedagium se extendit et est michi Concessum . “a dicto pedagio pontonagio et tollonio ex nunc perpétuo ipse et suis heredibus quibuseunqué. sint et esse debeant liberi franchi jmmunes penitus et quitti. jpsumque ludouicum dominum de éossonay nepotem meum nobiles burgenses subditos suos et gentes suas ut supra. super pedagio pontonagio et tollonio predictis transseuntes et redeuntes flüuium predictum et per pontes dicti fluuij tam jnferius quam superius quittaui et quitto in perpetuum penitus et absoluo pro me et meis heredibus .
jpsosque ét suos heredes super premissis affranchiaui et affranchio et liberos facio . Incluso cum predictis Johannodo dicto godet burgensi de Insula et hérede suo vno tantuim et non pluribus. Et hoc pro eo quod ludouicus predictus nepos meus nobiles burgenses et gentes sui de Cossonay predicti michi dederunt et soluerunt sexties viginti florenos boni auri et ponderis legitimi . jpsosque sextiés viginti florenos predictos ex causis predictis. Confiteor me ab eisdem plené habuisse et integre Recepisse in bonis florenis numeratis et ponderatis. Mandans et expresse precipiens per presentes ego guilliermus prelibatus pro me et meis heredibus pedagiatoribus et receptoribus meis dicti pedagij pontonagij seu tollonij qui nune sunt et qui pro tempore futuro fuüerint ut ipsi et quilibet ipsorum ex nunc in perpetuum in futurum dictum dominum de cossonay nobiles burgenses gentes et subditos suos. ut supra et suos heredes per flüuuium et pontes predictos tam inferius quam superius vnacum bonis rebus et animalibus suis jre transsire et redire pacifice et quiete sine aliqua solutione recipienda permittant nullo alio mandato a me uel meïs super hoc expectato Seu etiam expectando. Retinens et concordatum est in predictis agendis quod prétestu exemptionis prediète. dictus dominus de cossonay nobiles burgenses gentes et subiecti sui predicti fraudulentur (fraudulenter) non ducant nec duei faciant res alienas quoquomodo. propter quod dictum pedagium pontonagium seu tollonium defraudetur quod si fecerint ad pedagium pontonagium seu tollonium solueré téneantur. Et si sine solutione alienas res transsierint ille qui hoc fecerit totiens quotiens acciderit pro transgressore pedagij habeatur . et ad penam
ad hoc per prefatum dominum meum jmperatorem jmpositam teneatur . habito prius per nuntios meos ab cisdem juramento super sancta dei euangelia quod fraudu- Ienter non se habeant in premissis et quod res alienas non ducant. Promittens ego guilliermus sepedictus pro me et meis heredibus bona fide mea loco juramenti prestita ac sub ypotheca rerum mearum predicta vniuersa et singula ut superius sunt expressa et declarata firmiter ct in perpetuum tenere attendere et nuiolabiliter obseruare ac contra non facere uel venire per me uel per alium aliqualiter in futurum . Aliquo jure lege uel consuetudine super hoc non obstantibus in contrarium premissorum facientibus quibus renuntio expresse per presentes. În Cuius Reïi Testimonium Sigillum Curie lausannensis Rogaui ego guilliermus antedictus et ad preces meas apponi feci huic scripto. Et nos Officialis Curie lausannensis ad preces et requisitionem guilliermi predicti ncbis oblatas fideliter et relatas. per dominum petrum de esclepens capellanum et Johannem oubam de morgia elericum Curie nostre lausannensis juratos. Quibus super hiïs vices nostras commisimus et committimus ct eisdem fidem plenam adhibemus. Sigillum diete Curie nostre lausannensis presentibus litteris duximus apponendum. Datum et actum presentibus testibus domino francisco de orsens domino Rodulpho Rubeï militibus et humberto de siuirier” domicello sextadecima die Mensis
* Le véritable nom de ce témoin nous est révélé par la charte originale. Nous confiant dans une traduction de celte charte qui se trouve également aux archives de notre ville, nous l'avons indiqué fautivement, dans la première partie de notre travail, page 10#, note 320, sous celui d'Humbert de Senarclens.
Julij. Anno domini Millesimo . CCC”"”°. Sexagesimo none. Duplicatum est jnstrumentum pro domino de Cossonay nobilibus burgensibus et gentibus suis predictis.
Ita est per me p. de esclepens capellanum juratum. Et per me Johannem oubam de morgia.
(Sceau pendant avec contre-sceau en cire verte, bien conservé, de l’official de la cour de Lausanne.)
LE
LIBERTÉS ET FRANCHISES CONCÉDÉES PAR JEANNE, DAME DE COSSONAY, A LA VILLE ET A LA CHATELLENIE DE CE NOM.
A° 1598, 14 Avril.
(Archives de Cossonay. — Collationné à l'original.)
Nos Johanna domina de cossonay filia bone memoric nobilis viri Ludouiei domini de eossonay filiique quondam nobilis et potentis viri domini Johannis domini de Cossonay avi nostri vxorque nobilis viri dominj Johannis de Rubeomonte Militis domini de cossonay Nobilibus burgensibus agricolis et habitatoribus nostre ville de cossonay et totius castellanie nostre dictj locj fidelibus nostris predilectis presentibus et futuris Reï geste notitiam cum salute etsi Indifferenter vulneribus verbere successis fortuitorum depressis subtrahere et caritatis solamina infondere teneamur jllos tamen quadam naturalj infusionem (infusione) fauorabilius prosequimur quos jn fidei nostre et federis constantia fidissimos operum exhibitione conspicimus et ad nostra et nostrorum obsequia et seruita feruenti animo perseueranti operatione sentimus Cum
jgilur sicut de omni poténtj permissione predictus ipse locus noster cossonay dudum êt non diu fucrit jnsaniante fortune ( fortuna). jnééndiorum exageratione. pro maiorj parte combustus habitatoribus loci nostri predieli bonis omnibus non tantum extinctis sed etiam quibusdam hbertalibus. jmmunitatibus et franchesiis quas à predecessoribus nostris obtinuisse actenus meruerunt flammarum jncendio totaliter concrematis Cum ipse loeus quem jnter cetera loca nostra conspicimus jnsignem quodam paupertatis semine ad extremum verteretur ipso quodam modo jnhabitabili facto. Nos dicti loci hominibus et habitatoribus pietate considerata compuneti subuenire et vvlneribus suorum contrariorum euenientium meder,; beniuole Cupientes ut ipse locus in (e£) tota castellania eiusdem nobiles burgenses jncolæ et habitatores ibidem quod (quos) carissima dilectione prosequimur jn melius Reformentur éisdem nobilibus burgensibus habitatoribus jncolis et habitaturis in villa et tota castellania predictis et suis posteritatibus. Nos Johanna domina de Cossonay predicta pro nobis et Successoribus nostris quibuseunque ex certa scientia nostra deliberato animo habitatoque (kabitoque) super hjs diligentj consilio et matura deliberaltione de laude voluntate, auctoritate consensu consilio mañdato expresso pariter et assensu predicti nobilis vir] domini Johannis de Rubeomonte Militis carissimj et perainali domini et maritj nostri dedimus et damus Concessinus et concedimus perpetue ac jrreuocabiliter Nosque dedisse ac etiam concessisse titulo perpétue pure perfecte et irreuocabilis donationis et concessionis prout melius Sanius tutius et clarius dicj jnterpretarj aut expon] juxta dictamen ét consilium peritorum et sapientum polest
Confitemur libertates jmmunitates et franchesias jnferius deelaratas et que et prout inferius diseribuntur. Et primo quoniam jus exigit et consuetudo Requirit et dieat ut in sua juriditione jura et consuetudines domino suo recognoseantur et dominus recognoseatur jurare tenealur jura consuetudines et vsagia et vsus libertates ct franchesias ville et castellanie de cossonay subdictis suis bene et fideliter obseruare et per officiarios suos obseruarj facere jgitur per dominum de Cossonay jurari debet predieta et jnfrascripta tenere et obseruare presentibus nobilibus burgensibus habitatoribus et jncolis dietarum ville et castellanie et nobiles burgenses et sindiej diet; locj nomine communitatis et castellanie de cossonay jura dietj dominj fideliter obseruare que libertates secuntur . Primo dominus debet habere in villa de cossonay et eastellania castellanum suum eius locumtenentem et duos mistrales seu nuntios tantum qui castellanus et eius locumtenens jurare debeant presentibus nobilibus burgensibus sindicis et consiliartis sindicorum ville de cossonay qui adesse voluerint jura libertates vsagia vsus franchesias et consuetudines nobilium burgensium et habitantium ville et castellanie de cossonay fideliter obseruare jn aliis villis dicte castellanie dominus potest et debet habere si sibi placuerit suum mistralem prout actinus est consuetum . Si aliquis se sentierit grauatum per eastellanum seu eius locum tenentem grauatus potest appellare ab audientia ipsorum ad audientiam domin; deinde prout actinus est consuetum. Etem dominus leuare debet et habere in villa et castellania de eossonay vendas prout actinus est consuetum exeeplis a nobilibus burgensibus et juratis de cossonay Et qui detinet dictas
vendas et sécum deportat vltra diem naturalem post decessum forj tenetur domino in banno sexaginta solidorum . Item dominus in villa de Cossonay leuare debet et habere pro quolibet dolio vinj venditj ad tabernam in minuto suum foragium videlicet de quolibet dolio continente decem et octo sextaria Vin] circa quatuor potos et de alio continente ultra decem et octo sextaria vinj octo potos Et si vinum preconisatum fuerit dominus dictum foragium debet leuare ipso dolio durante non aliter Et si non preconisatum fuerit dominus potest dictum foragium Recuperare jnfra annum et diem. Item Si aliqua domus easalis seu ortus vendatur jnfra fossalia de cossonay debeat censum domino aut non tenetur domino jn laudomium videlicet pro qualibet libra venditionis duodecim denarios lausannenses tantum Et si aliqua possessio quecunque que debeat censum domino extra villam et fossalia predicta vendatur dominus debet habere laudem ut supra nisi fuerit de feudo nobili de quo dominus habere debeat laudomium secundum quod actenus est consuetum. De aliis possessionibus que non debent Censum domino extra fossalia dominus nullam laudem percipere debet. Item Nobiles debent seruire domino in exercitu armorum missionibus ipsius dominj et pro guerra ipsius legitima et justa tantum à decessu domus eorum usque ad recessum Et si quis corum pro guerra dominj captus et detemptus fuerit per aduersarios dominj dominus tenetur in rehemptionem corum et 1ipsos deffreye et gita de preson. Item burgenses et habitatores ville et castellanie predictarum debent Sequj caluacatam et vexillum dominj missionibus eorum bene et decenter armatj secundum facultatem corum
pro guerra ipsius domin] legitima tantum per unam diem naturalem Si dominus ultra diem predictam eos detinere voluerit debet eisdem administrare victum sibj necessarium uel dare stipendia secundum quod consuetum est lausanne. ftem dominus non potest nec debet dictos burgenses et habitatores in villa et castellania de Cossonay pro caluacata ducere extra patriam nisi quantum fuerit consuetudo lausanne et ipsis reuersis a dicta caluaçata non tenentur sequj dictam caluacatam de quadraginta diebus sequentibus et post dietos quadraginta dies potest cogere ad predictam caluacatam dum erit necesse. [tem dominus potest preconisarj faccre caluacatam suam prima vice sub banno trium solidorum secunda vice sub codem banno Et tertia vice sub banno Sexaginta solidorum jn quo jneluduntur banna preccdentia Et jile quj tenetur sequj et non secutus fuerit tenetur domino jn banno sexaginta solidorum Quam caluacatam debent sequj tantummodo de quoliber foco vna persona ydonea nisi justa causa possit excusarj seeundum quod consuetum est lausanne. Item dominus potest preconisarj facere nundenas dicte ville de cossonay consuetas sub banno trium solidorum Et quj non secutus fuerit dictas nundenas per tres dies ut consuetum est videlicet de quolibet foco subdictorum dicti domini videlicet dominus domus uel domina tenetur domino in banno trium solidorum. Item dominus potest preconisar) facere justitiam seu executionem latronum homicidarum sedutorum et aliorum malefactorum faciendam per cognitionem nobilium burgensium et proborum hominum ville de cossonay secundum quod easus requirit Et jlle qui justitiam et exeeutionem non sequitur tenetur do-
mino in banno trium solhidorum. Item dominus non potest alia preconisar] facere sub aliquo banno nisi de consilio et consensu plurimorum nobilium burgensium proborum hominum de cossonay jn commun) loco dicte ville consuelo uel in juditio vocatorum. Item preco dominj omnia predicta debet preconisare et non alter Et si alter preconiset uel alia preconisatio fierj debeat non potest fier) sine mandato domini Et si fiat jlle quj fecerit tenetur domino in banno Sexaginta solidorum. [tem Si dictus preco preconiset vinum aut non debet leuare de quolibet dolio vinj vendito jn Minuto ad tabernam vnum denarium. item linguellum vinj venalis in villa et castellania de cossonay cum frumento vigilium leuare et habere debent dieti nobiles burgenses et habitatores ville de cossonay prout actinus est consuetum. [tem quilibet de cossonay potest tenere pondus et mensuras justas quod pondus debet esse in libra sexdecim vneiarum. Item nobiles feudales domini non tenentur domino in aliquo banno nee clama dominus nec etiam nuntij suj non possunt barrare bona dictorum nobilium quoquomodo vsque ad diem juris et dicta die in judieio facta petitione actoris debent barrari. Item dominus et officiari) suj non possunt barrare bona quecunque burgensium et juratorum ville de Cossonay nisi per clamam ét assignationem diej qua die consuetum est causas audire qua die assignationis facta petitione si burgensis non caverit de rationem faciendo juxta petitionem dominus et offieiari; suj possunt barrare bona dicti burgensis de quo elama et petitio facte sunt. burgenses et alii pro barra fracta tenentur domino in sexaginta solidos Si facta testificata fuerint per nuntium dominj et duobus secacibus et frac-
tara per juramentum duorum testium fidedignorum. Item omnium furum homicidarum falsariorum latronum etaliorum delinquentium in quibus requiritur pena corporalis et emutilatio membrorum bona omnia domino commissa sunt et confiscata. [tem dominus non potest inquirere seu inquirj facere nec accusare supra seu contra corpus hominis sine clama alterius. Item dominus non potest nec debet citare seu citarj facere pro crimine corporali sine clama alterius. Item quicunque vtitur falsa mensura sigillo domini non sigillata tenetur domino in banno sexaginta solidorum Et si fuerit sigillata sigillo domini et aliter non reperiatur falsificata ille quj vtitur dicta mensura non tenetur domino in aliquo banno Sed dicta mensura debet frangi et comburj Et qui tenet duas mensuras Vnam magnam et aliam paruam et emit ad magnam et vendit ad paruam jn misericordia domini est. Item quj vtitur falso pondere. et falsa vina. nisi dicta vina sigillata fuerit ut Supra tenetur jn banno predieto et si sigillata fuerit et reperiatur falsa non tenetur domino in aliquo banno sed debet frangi et combur]. Item effusio Sanguinis extractione gladij maliciose valet domino sexaginta solidos per elamam uel sine clama. Jetus lapidis contra aliquem maliciose debet domino sexaginta solidos predicta banna in diebus forj et nundenarum duplicantur banna trium solidorum ut consuetum est in diebus forj et nundenarum valent domino sexaginta solidos Si predicta omnia banna jnfra fossalia de cossonay fiant . Item omnia banna predicta debent probarj et testificarj juramento ad sancta Dei euuangelia prestito plurimorum proborum virorum uel mulierum dum tamen non sint uel sit litigatores uel litigatrices
litigator uel litigatrix uel participes seu particeps htis loco consueto placitare Coram probis hominibus diete ville et sint dictj testes legitime etatis videlicet vir quatuordecim annorum et Mulier duodecim annorum et quod non sint fattuj a natura uel de mente. Item Si quis voluerit aliquem testem -repellere a regiquina uel testimonio dicens ipsum minoris etatis esse uel fattum seu lis participem debet probare per juramentum duorum testium fide dignorum presente illo contra quem fit regiquina Si voluerit adesse uel si voluerit repellere fattum debet probare per Curatum suum vtrum debite recognoscat dominum nostrum aliter non reprobaretur. Item diebus fori et nundenarum elama non valet pro domino nisi sex denarios pro qua clama una die assignanda post diem forj uel nundenarum fierj debeat ratio et si alia dies a dicta die assignetur partibus consentientibus eo tunc dicta clama valere debet domino jnelusis dictis sex denariis tres solidos. Item familia domini a regiquina non recipitur. Item quicunque frangit uel jntrat infra villam de cossonay hospitium alicuius maliciose licet plus non offendat tenetur domino in banno Sexaginta solidorum et persone cui fit jniuria ad emendam dampni et vituperij per clamam ut Supra probatione facta licita per cognitionem Curie et ad moderationem domini. Item dominus potest jnquirere de bannis jnfra annum et diem et non ulterius. Item Si alique persone jnhoneste et male vite certant uel pugnent inter se uel offendant jniuriant uel turpe dicant alicuj nobili burgensi uel probo hominj seu Mulierj nobiles burgenses uel probi homines aut alter jpsorum possunt tales personas castigando percutere sine banno et emenda
dum tamen non percutiant de cutello uel ad mortem. Item dominus et sui officiarij non debent jnuestigare perserutarj seu reuerchier domos ville de cossonay pro aliquo malecapto seu pro latrocinio nisi de voluntate nobilium et burgensium dicte ville. [tem dominus per clamam de omni re cognita et adjudicata debet et tenetur pignorare quecunque et cogere per captionem bonorum ad solvendum parti et domino Rem adjudieatam et cognitam. Item dominus non potest pignorare aliquem nisi pro Re adjudicata uel pro impositione et subsidio factis de consilio et consensu nobilium et proborum hominum ville de Cossonay aut pro censibus et redditibus suis Et si quis in dictis casibus uel altero ipsorum pignus domino recusaverit uel hostium firmauerit ut Supra tenetur domino in banno Sexaginta solidorum. Item Pignora mobilia capta ut supra debent custodirj per septem dies ante quam vend) possint Et ipsam venditionem venditor tenetur notifficare jnfra tres dies pignorato et ipsi pignorato tradere excessum sortis seu capitalis suj venditionis. Item Pignora mobilia feudalium capta ut Supra debent custodirj per quatuordecim dies antequam venditionj exponantur vendittor debet venditionem notifficare pignorato ut Supra et ipsi restituere excessum venditionis ut supra super quibus venditor credendus est suo simplicj juramento tantum et ille cuius est vadium potest ipsum recuperare et redimere jnfra octo dies Et nobiles infra quatuordecim dies post venditionem debito soluto et obulum pro quolibet solido pretij venditionis. Si vero ille cuius est vadium est extra patriam hoc idem facere debet jnfra quadraginta dies post accessum alioquin non
polest recurrere ad vadium redimendum. Item de bonis jmmobilibus dominus pro re adiudicata potest et debet facere fruyr et jnuestire illum ceuj adiudicatum est que bona jmmobilia venditioni exponj non debent sed possiderj paccifice fructibus jn sortem Minime computandis quousque possessori persolutum fuerit jntegre de Re sibj adiudicata Si contrauenerit dicte execution] tenetur domino in banno sexaginta solidorum quotiens casus aduenerit et restituere possessionem possessorj. [tem dominus non potest nec debet capere nec capi facere aliquem nec detinerj pro crimine nisi per clamam alterius et per cognitionem nobilium et proborum hominum quj sic capti non debent per dominum jncarcerarj nec torquerj seu destrendre nisi per cognitionem proborum hominum ut supra in loco debito et ipsis probis hominibus presentibus et vocatis si presentes esse voluerint ouz destrendrez. Item Macellarij non debent vendere earnes ovium et Mutonum loco carnium castronis que carnes ovium et Mutonum debent vendj ad partem Si quis contrarium faceret tenetur domino in banno trium solidorum et admittere (amittere) carnes. Item Carnes morbide debent vendj extra pontem ville de cossonay nec debent vend; jnfra villam et qu; fecerit tenetur domino in banno sexaginta solidorum si possit probar)j per juramentum duorum proborum hominum. Item Macellarij non debent custodire carnes Recentes nisi a die sabbatj vsque ad diem lune sequentem sole occidente et sic de aliis diebus Et si amplius seruauerint tenentur domino in tribus solidis et admittere carnes et hoc a festo pasche vsque ad festum beati michaelis. Item non debent suflare seu gon/la ore seu aliquo alio vento aliqua anima-
lia Et si fecerit tenetur domino ut Supra. Item macellarij buelle seu buelleres non debent fondere supum jnfra villam de Cossonay Sed extra. Et si quis ipsorum hoc fecerit tenetur domino in banno sexaginta solidorum . Item si quis Macellarius cossons seu bolingeria uel quicunque Mercator emat bouem aut aliud animal seu bladum burgensis et residens cossonay quicunque potest illud pro eodem pretio habere et burgensis seu residens pro boue equo porco pinguy et alio grosso animali dare tenetur jilj quj emerit quatuor denarios dum tamen hoc fiat pro sumptibus hospitij suj et bladum a bolengeria et cossons pro eodem pretio Si burgensis et residens presens in ipsa emptione fuerit et pro suo hospitio tantum . Item quandiu burgensis seu Residens habet manum super saccum bladj bolengeria nec aliquis alter quicunque non debet jIlud Mercandare etiam si aliquis burgensis uel Residens mercandet aliquam mercandiam quicunque alter non debet eam Mercandare quousque Mercator prius recesserit a loco Et si contrarium premissorum fecerint tenentur domino in banno trium solidorum. Item Si quis vinum suum preconisar)j fecerit debet illud totum vendere pro jilo pretio uel minorj et si aliter fecerit tenetur domino in banno Sexaginta solidorum et dominus debet ipsum compellere ut vendat vinum in prior) statu nisi vendens voluerit pro se retinere. Item tabernarius est credendus de debito taberne vsque à quinque solidos dum ille a quo petit debitum per suum juramentum aliquid se habere de taberna recognoscit. Item jile quj deportat pagam tabernarij jnuito ipso tabernario contra dicente et ponente bannum taberne tenetur domino in banno trium solido-
rum si probetur per duos testes. Item Si aliqua pignora quecunque male capta reperiantur in domo tabernarij per aliquem quj dicat dictum pignus esse suum Si tabernarius dicat dictum pignus esse sibj traditum et ignoret per quem tunc tabernarius credendus est super hoc et super quantitate pro qua habet pignus predictum per suum juramentum ad sancta Dei Euuangelia . Item ille quj emit escas nisi in loco consueto die forj tenetur domino in banno trium solidorum. Item quilibet nobilis uel burgensis de cossonay potest quecunque pignorare vhicunque extra domum pro debito sibi recognito sine banno et pena Si vero debitor neget debitum et creditor possit Coram domino probare debitum per litteras a decem solidis supra uel a decem solidis jnfra per duos testes fidedignos non tenetur domino jn aliquo banno Sinautem tenetur domino in banno sexaginta solidorum et remittere pignora pignorato cum missionibus jnde sustentis si sit factum jnfra villam sexaginta solidorum et extra tres solidorum . Item die fori nullus potest pignorare aliquem de denariatis quibuscunque quas atulerit vendendas in foro nisi per dominum et hoc ratione forj quin commitat bannum trium solidorum et facere debeat Restitutionem pignorato . Item quilibet potest emere jn carreriis publicis apud cossonay a quibuscunque omnes denariatas et mercandias bene uel male captas dum tamen emptor non cognoscat vendentem rem male captam et si oculte tenetur Restituere. Item quicunque ortum jntrauerit seu vigultum clausum alicuius sine licentia jilius cuius est de die tenetur domino in septem solidos et de nocte in sexaginta et 1llj cuius est ortus seu vigultum in tribus solidis nisi prosequendo animal uel
avem suam quia tune potest jntrare de die uel de nocte et tenetur emendare dampnum si fecerit jIli Cuj est ortus seu vigultum Cuj credendum est per suum juramentum et per juramentum vnius prodonee persone Ille vero qu) soluere non poterit seu noluerit septem solidos domino ut Supra debet currere nudus per totam villam Cum currens et potens soluere et noluerit deinde repursus esse debet ab omni Regiquina seu testimonio. [tem Si aliquis fuerit spoliatus per aliquem possessione sua et probata prius sua possessione et spoliatione tenetur remittere spoliato suam possessionem emendare dampnum spoliato necnon domino Soluere sexaginta solidos pro banno. Item quod aliqua possessio nomine pignoris traditta non possit vendi per illum Cuj tradita fuerit. Item vausquisque jnfra villam de Cossonay ante domum suam in latitudine et longitudine ipsius domus sue vsque ad medium carrerie tenere tenetur in bono statu ex nune perpetue pauamentum Et si quod sit reficiendum ex nunc incontinentj suis missionibus reficere et ad hoc possit compelli per captionem bonorum suorum sommarie et de plano. Item Si filius uel filia existentes in potestate patris uel matris ex nunce non possint obligare perpetue uel ad tempus vendere aut alienare quoquomodo in manibus aliquorum ereditorum super aliquo contractu nisi de laude et consensu patris uel matris eius quod si fiat contractus sit nullus nec possint conuenir)j Et quod huic consuetudinj non possit renuntiarj . Item possessio proprietatis in castellania de cossonay debet probarj per juramentum possidentis et duorum testium fidedignorum super sancta Dei Euuangelia faciendum quos testes dominus debet compellere ad dictum jura-
mentum faciendum videlicet in duabus diebus jnfra quatuordecim dies subsequentes. Item quando aliquis voluerit facere Murum jnfra villam de Cossonay quod vicinus eius teneatur sibj sumptuare de terra sua pro medietate Murj edifficandj quod Murum dictus Murans tenetur facere suis missionibus ad altitudinem vnius trabature et ultra si voluerit et teneatur dimittere dicto suo vicino javestituram a trabatura jnfra Et si dictus vicinus a trabatura voluerit facere fenestras surdas uel almaria fiant missionibus ipsius. Item de appellatione duellj vtatur in villa et castellania de Cossonay prout vtitur in lausanna. Item dominus seu eius Castellanus debent recipere omnes ydoneos volentes jntrare burgensiam de cossonay et deuisare eisdem juramentum secundum quod consuetum est apud cossonay per sindicos dicte ville presentatos dicto castellano quos non debet refutare Si videantur vüles et non sint talliables . Item de malificio de quo consuetum est jnquirj de plano bursenses et subdicti dicte ville et castellanie de cossonay ac alij ad hoc coram castellano dicti loci citatj presentes non tenentur fideiubere nec detinerj nee etiam absentes condemnarj quousque de dicto malificio adtestatum et repertum fuerit per debitam regiquinam duorum testium uel trium maleficium in toto uel in parte. Item quicunque burgensis potest habere ante domum suam vnam mesiam francam et liberam longitudinis septem pedum hominis communis et latitudinis trium pedum predictorum Et si dicta mesia sit in loco stricto debet fierj cum vervalis seu cherneres ad finem quod non occupet carreriam. Îtem burgenses et habitatores ville et castellanie de cossonay ac resort] debent facere conionc-
tim fossalia turres muros et bastimenta a tectis superius et vltra. Item Macellarij non debent excoriare animalia vendenda neque occidere nisi in macello qui contrarium fecerit tenetur domino in banno trium solidorum”. Item jilj qui non fecerint pauamentum in villa de cossonay tenentur facere. Et quilibet ville de cossonay tenetur dictum pauamentum Manutenere ante domum suam bene et decenter missionibus suis . [tem dominus debet Jurare Manutenere omnes alias franchesias dicte ville ut actinus consuetum est ac etiam vsus et consuetudines . Jtem dominus debet et tenetur tempore guerre et dubij omnes burgenses et subdictos alios suos castellanie de cossonay extra villam de cossonay residentes cogere compellere et facere venire vigilatum in castro et villa de cossonay de quibus dictus dominus debet accipere pro custodia dictj castrj terliam partem et sindiej dicte ville de cossonay pro custodia jpsius ville de cossonay alias duas partes Cum quibus duabus partibus nobiles burgenses et habitatores dicte ville tenentur vigillare ad dictam villam custotiendam. Nos vero Johannes de rubeomonte Miles dominus de cossonay maritusque dicte domine Johanne dominede cossonay Sciens et spontaneus quj dicte domine Johanne peramate vxorj nostre Super omnibus et singulis premissis dandis faciendis Concedendis et expediendis licentiam auctoritatem et speciale mandatum dedimus et damus pro nobis et nostris, predicta omnia et singula ut superius sunt expressa declarata data et concessa laudamus ratifficamus Confirmamus et
* Cette disposition des franchises a été mal à propos passée sous silence par nous dans le texte.
modo quo valemus fortiorj approbamus Et de laude voluntate auctoritate consensu mandato expresso pariter et assensu nostri confitemur fore facta data et concessa. eademque volumus valere et perpetuj Roboris firmitatem obtinere. Et Promisimus et promittimus Nos Johanna et Johannes domini de Cossonay prenominatj pro nobis et nostris quibuscunque bona fide nostra ac etiam juramentis nostris a nobis corporaliter sacro Christi corpore tactis omnes et singulas libertates jmmunitates et franchesias prescriptas et omnes alias dictarum ville et castellanie ac etiam vsus et consuetudines jbidem consuetas et vsitatas dictis omnibus nobilibus burgensibus et habitatoribus ville et castellanie de Cossonay firmiter attendere tenere Manutenere et Complere ac contra in futurum in toto uel in parte non facere uel venire nec alicuj cuicunque contrauenire volent; in aliquo tacite uel expresse consentire facto verbo consensu uel consilio. Nos etiam Girardus viguiroux et Mermerius patriaul burgenses de cossonay nunc sindicj et rectores Lotius communitatis dicte ville de cossonay presentes recipientes et sollempniter stipulantes nomine et ad opus omnium nobilium burgensium subdictorum habitantium et in futurum habitaturorum in tota villa et castellania de Cossonay pro nobis et nostris de laude voluntate consensu expresso pariter et assensu aymonis bastardj de Cossonay nicholetj Johannis fratrum de Sunarclens Johannis de mollens. Johannodj quarrellj petrj pittet . domicellorum. aymonis marpaul nicoletj Malliet Johannis macrj, perretj papouz perrodj neir stefanodi baddaz nicodi proudum Jacaud)j quinaz Mermerij oubam Johannis bernard, ct plurium aliorum burgensium de cossonay promisimus
et promittimus juramentis nostris tactis corporaliter saero corpore Christi eidem nobili domine Johanne domine nostre de cossonay et suis firmiter et legitime tanquam bonj subdicti obedire et vniversa predicta firmiter attendere et tenere et contra in futurum non facere uel venire nec alicuj contra venire volent) in aliquo tacite uel expresse consentire. Et volumus et tenore presentium expresse concedimus nos Johanna et Johannes domini predictj girardus et Mermerius Sindicj et rectores prenominatj nomine quorum supra pro nobis et nostris de laude quorum supra quod presens jnstrumentum dupplicetur triplicetur et quatriplicetur de quibus nos Johanna et Johannes domini predictj habeamus vnum et nos dicti sindicj nomine quo supra tria eiusdem substantie Et quod vnum ipsorum quatuor jnstrumentorum per se jn judicio produtum uel obtensum tantam fidem plenam faciat quantum facerent dicta quatuor jnstrumenta simul et semel producta et obtensa etiam quod possint simul uel singulariter et quolibet pro se in judicio producj et exiberj coram quocunque judice totiens et quotiens nobis dictis partibus uel alteri nostrum coniunctim seu diuisim placuerit non obstante quacunque consuetudine vsu seu statuto quocunque patrie siue locj. Nos Aymo bastardus de cossonay nicholetus et Johannes de sunarclens fratres Johannes de mollens Johannodus quarrell; petrus pittet domicellj aymo marpaul nicholetus maille Johannes macrj perretus papouz perrodus neir stefanodus baddaz nichodus proudom Jacaudus quinaz Mermerius oubam Johannes bernardj prenominatj pro nobis et nostris predicta omnia et singula ut superius sunt expressa et declarata laudamus ratifficamus et confirma-
mus et de laude et mandato ac etiam consensu nostri confitemur fore facta. Et promisimus et promittimus juramentis nostris tactis corporaliter sacro corpore Christi contra predicta uel aliquid predictorum non facere uel venire in futurum Sed ea rata grata et firma habere et tenere aliquo jure lege uel consuetudine in contrarium premissorum facientibus super premissis non obstantibus quibus nos domini et omnes prenominatj Renuntiamus per presentes. In quorum omnium premissorum robur et testimonium veritatis Sigillum Curie domini officialis lausannensis rogauimus nos Johanna et Johannes domini et omnes nobiles et burgenses prenominatj et ad preces nostras presentibus litteris apponj fecimus Et nos officialis Curie lausannensis ad preces et requisitiones omnium prenominatorum requirentium nobis oblatas fideliter et relatas per Johannem oubam de Morgia et Johannem de villar de serrata notarios dicte nostre Curie lausannensis juratos quibus Super hiis vices nostras commisimus et committimus et eisdem fidem plenam adhibemus Sigillum dicte nostre Curie lausannensis presentibus litteris duximus apponendum. Datum Quarta decima die mensis apprilis Anno dominij Millesimo CCC” nonagesimo octauo.
JOHANNES dictus DE viLzAr de Sarrata.
Per JonAnnem ouBamM de morgia..
(Sceau de la cour de Lausanne , avec contre-sceau.)
