LIVRE TT
strent auprès du roi qu'ils trouvèrent à Naples. ï Morée, fut chargé de répondre à ces questions. 115 le saluèrent respectueusement, et lui remi- Il raconta donc tout ce qui # y était passé de-
rent les lettres dont ils étaient porteurs. Le ! prince écrivait dans ces lettres qu'il priait le roi d'accorder toute confiance à ce que ces deux personnages lui diraient de sa part.
Le roi, après avoir lu les lettres, les fit appeler en particulier, et leur demanda ce qu'ils avaient à lui dire. Les deux envoyés lui expliquèrent alors en détail l’objet de leur mission et le désir qu'avait le prince de conclure une alliance de famille avec lui, si Dieu et le roi voulaient bien y consentir, afin que désormais ils ne fissent plus qu’un. Le roi leur répondit qu'il en délibérerait.
Il convoqua à cet effet tous ses chefs et les nommes les plus expérimentés de son conseil, et leur fit part de la proposition du prince. Le conseil discuta l’affaire, et décida que les envoyés seraient introduits pour qu'on püt entendre d’eux tous les détails de cette proposition. Lorsque ces derniers eurent été introduits, on leur demanda à quel titre le prince Guillaume possédait la Morée, qui il avait pour suzerain, quel pays était la Morée, et quels secours lui seraient nécessaires. Messire Pierre, qui connaissait parfaitement tout ce qui concernait la
ἤδιευσαν, xai ἀπήλϑασιν ὅλόρθα εἰς τὸν ῥήγαν, Φ τὴν ἀνάπολην τὸν ηὔρασι, και ἐπροσχύνησαν τον, Πιτάκχια ἐξάσταζαν, καὶ ἑπροσχόμισάν τα, Τὰ ἐγράφασι καὶ ἐλέγασιν ὅλα νὰ τὰ πιστεύσῃ, Τὰ θέλουσιν ἀφηγηϑῇ καὶ ἐκ στόματος λαλήσῃ.
ἀφῶν γὰρ ἐπαράλαδεν ὁ ῥήγας τὰ πιτάχια, δρίζει ὁ ῥήγας φέρνουν τοὺς εἰς τύπον χατ᾽ ἰδίαν. ἁρξατό τοὺς νὰ ἐρωτᾷ τι δέλουν νὰ ποιήσουν, Καὶ αὐτοὶ ὡς ἦσαν φρόνιμοι ἄρχισαν νὰ τὸν λέγουν, Αὐπτομερῶς τῷ εἴπασι τὸ θέλουσιν ἐκεῖσε, Τὴν ὄρεξιν τοῦ πρίγγιπος, ἂν ϑέλῃ ὁ Θεὸς καὶ ὁ ῥήγας, Συμπιδεριὰν νὰ πήσωσι, τὸ ἕνα νὰ γενοῦσι, Καὶ ἀφῶν ἤχουσε καλὰ ὁ ῥήγας τὰ τὸν εἶπαν, ἀπόκρισιν τοὺς ἔδωχε νὰ ἑπάρῃ τὴν βουλήν του. Ἐνταῦϑα ὃ ῥήγας ὥρισε, λαλεῖ τοὺς χεφαλάδαις, Τοὺς πρώτους καὶ χαλήτερους, τοὺς εἶχε τῆς βουλῆς του, Δεπτομερῶς τοὺς ἔδειξε τοῦ πρίγγιπος τοὺς λόγους, To ὅ, τι τὸν ἐμήνυσαν νὰ ποιήσῃ μετ᾽ ἐκεῖνον" Εἰς τοῦτο ἐδικολόγησαν ἐπάνω ᾿ς τὴν βουλήν τους, Καὶ ἀφῶν ἐσυμδουλευθηκαν, εἴπασι γὰρ ἐτοῦτο, Καὶ ἔλθουν νὰ ἐρωτήσωσι τοὺς ἀποχρισαρίους, Na μάϑουν καὶ νὰ ἀκούσωσιν ὅλα τοὺς τὰ μανδάτα. Καὶ οὔτως τοὺς ἐλάλησαν, ἄρχισαν χαὶ ῥωτοῦν τους, h πρίγγιπας γὰρ τοῦ Μωρέὼς ἐχεῖνος ὁ Γουλιάμος FD πῶς χρατεῖ τὸν τόπον του χαὶ ποῖον ἔχει αὐθέντην,
puis le commencement jusqu’à la fin.
Lorsque le roi et son conseil eurent app”.
de quels secours pouvait avoir besoin la prinei. pauté de la Morée, tous les conseillers furent d’avis que le roi devait conclure cette alliance, qui était fort avantageuse. Le roi se rendit à leur avis, et prit sur-le-champ les mesures nécessaires pour le conclusion de cette alliance. Un évêque, deux bannerets et deux autres chevaliers furent chargés de se rendre auprès du prince Guillaume pour lui porter la réponse du roi.
Cesenvoyés partirent, et arrivèrent à Brindes ou ils trouvèrent des bâtiments qui leur étaient destinés, et à bord desquels ils s’embarquèrent et arrivèrent à Glarentza. Ils rencontrèrent le prince Guillaume à Andravida.
L’évêque d’Olène etmessire Pierres'adressèrent les premiers au prince, et lui rapportèrent en particulier les arrangements qu'ils avaient pris avec le roi. On invita ensuite les envoyés du roi Charles à venir exposer l’objet deleur mission. Ceux-ci déclarèrent au prince de la Morée : que le roi consentait volontiers à cette alliance de famille, aux conditions proposées, et
Fi τόπος ἕνι ὁ Μωρεὰς, καὶ τί ἠμπορεῖ νὰ χρήζῃ. Elc τοῦτο ἀπεχρίθεκεν αὐτὸς ὁ μισὲρ Πιερης, ὁποῦ ἤξευρε καὶ ἐγνώριζε τὰ πάντα τοῦ Μωρέως" Ἰὰ πάντα τὸν ἀφηγήθυκεν ἀπὸ ἀρχὶς εἰς τέλος.
Etc αὐτὸ ὁ ῥήγας ὥρισε νὰ πληρωθῇ ἡ βουλή του
Éxsiÿev γὰρ ἐχένησαν, ἦλϑαν εἰς τὸ Βροτῆσι, Τὰ πλεύτιχα εὑρήκασι καὶ ἦσαν ὠρθωμένα, Ἐσέξηχαν ἀμφότεροι, καὶ ἦλθαν εἰς τὴν Γλαρέντζαν, Σ τὴν ἀνδραξίδαν ηὑρήκασι τὸν πρίγγιπα Γουλιάμον" ὃ ἐπίσκοπος τῆς ἤλενας μὲ τὸν μισὲρ Πιέρην Τὸν πρίγγιπα ἐλάλησαν, χαὶ μοναχὰ τὸν λέγουν Τὰ ὅσα ἐδιώρθωσαν χαὶ πῆχαν μὲ τὸν ῥήγαν.
Μετ᾿ αὐτὰ ἐλαλήσασι χαὶ τοὺς μανδατοφόρους, δποῦ ἤλθασι μετ᾽ ἐχείνους ἀπὸ τὸν ῥήγαν Κάρλον. Eis τοῦτο ἐσυντύχασι τὰ εἴχασι νὰ εἰποῦσι,
qu'il priait le prince de vouloir bien amener celle de ses filles qui était l'héritière de la principauté, et qui portait le nom d'Isabelle, au-
To πῶς ἀρέσει τοῦ ῥηγὸς, ὀρέγεται καὶ θέλει
Νὰ πληρωθῇ ἡ συμπιθεριὰ 'ς ταῖς συμφωνιαῖς ἐκείναις, ὅπως νὰ ἐπάρῃ ὁ πρίγγιπας αὐτοῦ τὴν θυγατέρα, ὁποῦ ἦτον xAnpovéuraz, τὴν ἔλεγαν Zauriav,
Νὰ ὑ τάγῃ εἰς τὴν ἀνάπολην νὰ ἐσμίξῃ μὲ τὸν DATA"
(a) 11 y ἃ ici une légère erreur. A l'époque de son mariage avec Anne, fille de Pierre de Courtenay, Geoffroy de Ville- Hardoin, frère aïné de celui dontilest question ici, avait fait hommage de sa principauté aux empereurs de Constantinople, ainsi qu'on a pu le voir dans notre chronique, p. 64. Depuis ce temps la suzeraineté de la Morée était restée annexée à l'empire latin. Lorsque Baudoin fut obligé de quitter Constantinople pour aller demander des secours aux puissances chrétiennes, à son passage dans le royaume de Naples, il céda sa suzeraineté à Charles d’Anjou, moÿennant certains secours que celui-ci s'engagea à lui donner. Cet acte, fait sous la sanction et en présence du pape Clé-
ment IV, est daté de Viterbe en 1867. La cession ne venait
donc pas originairement de Guillaume de Ville-Hardoin. Ce
qui a pu tromper le chroniqueur c’est qu’en effet à cette
époque Guillaume ratifia cette cession et vint faire hom-
mage à Charles d'Anjou, au fils duquel il maria sa fille.
Voici ce traité :
Extrait du Trésor des chartes du roi, Layetie Empereurs de Constantinople, et du registre du méme Tre.
sor coté zlis.
Innomive Domini,amen. Nos Carolus Dei gratià rex Siciliæ, ducats Apuliæ et principatüs Capuæ, Andegaviæ, Provinciæ et Forcalquerii comes, per præsens scriptum notum facimus, tam præsentibus quàm futuris, quod : cùm Græcorumsuperbia plus solito diebus nostris cresceret, se renissime princeps domine Balduine Dei gratiâ fidelissime in Christo imperator a Deo coronate, Romaniæ moderator, ctsemper Auguste, faventis temporis tumefacta suffragio, contra vos vestrumque imperium crudeliter insurgente, Michael Palialogus schismaticus, imperatoris sibi nomen usurpans, post varias et multiplices ejusdem lacerationes imperii, suo et aliorum invasorum temporibus attentatas, imperialem urbem Constantinopolitanam, in φυὰ thronus imperii et imperialia insignia resident, et quæ vobis de totà ejusdem imperii terrà feré sola remanserat, vobis atperium, ezceptoprincipatu Achaiæ et Moreæ, cujusetiam principatäs partem sibi non modicam subjugaverat, ad habendum ejus residuum, cunctis suis studiis viribusque laborans violenter, in fidei orthodoxæ, injuriam occupasset, vos ac quamplures catholicos mundi, principes et magnates, ad quosdam videlicet per solemnes nuntios, et ad quosdam | ersonaliter assumpto labore, propter hoc recursum hahuntes, nec speratum in eis invenientes auxilium ; tandem
c'usiderato inter cæigra quod, propter regni nostri poten-
près de lui à Naples, pour que son fils l'épousât, et afin de faire en personne hommage! de sa principauté, et la relever du roi Charles. Νὰ εὐλογνϑῶσι τὰ παιδιὰ, νὰ λάθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ῥήγα
Toù νὰ κρατῇ τὸν τόπον τοῦ ἀπὸ τὸν ῥήγαν Κάρλον.
tiam et vicinitatem, nobis non solùm ad succurrendum ei imperio, sed et occurrendum per recuperationem ejus orthodoxæ fidei, ac terræ sanctæ, periculis promptior et effcacior est facultas, ad nos personaliter accessistis; et intendentes tunc rcipublicæ christiauitatis, εἰμὶ ἐπὶ fidei ac terræ sanctæ cousulere, quam vestris utilitatibus providere, ac attendentes fore vobis et successoribus vestris longè utilius, per nostrum (divinà potentià suffragante) subsidium, imperium ipsum recuperare deperditum, quim de ipsius recuperatioue totaliter desperare, ut uostrum ad id quod non sufficitis per vos ipsos, nec alterius juvamen sufficiens invenitis, adjutorium habeatis : post multos tractatus hinc indé habitos, nobiscum devenistis ad infrascripta conventiones et pacta, consensu firmata mutuo, et solemni ac legitimA stipulatione vallata. Nossiquidem, tam ad grande prædictarum fidei et terræ sanctæ discrimen quèm ad miserabilem ipsius desolationem imperii, gravemque vestri stats abjectionem piam compassionem ba
bendo, considerando etiam quod prædicium imperium, quod sacro-sanctæ Romauæ Ecclesiæ communis matris n0bile membrum existit, ab ejus corpore per schismalicos separatum ; ac cupiendo ut membrum ipsum per nostrum, Deo favente, ministerium, suo restituatur corpori et consolidetur ac reintegretur eidem, οὔ reverentiam ipsius Ecclesiæ, et etiam animæ nostræ salutem, tam pium tamque utile negotium assumentes, vobis vestro vestrorumque hæredum nomine, lesitimè ac solemaiter stipulantibus, pro nobis, nostrisque in regno Siciliæ bæredibus, promittimus, ad recuperandum et acquirendum præfatum imperium, dare nostris sumptibus sive stipendiis, infra sex annorum, computandorum ex nunc, spatium (quod nobis liceat usque ad unum alium annum, si nobis videbitur, prorogare), duo millia equitum armatorum, in quorum utique numero principatüs Achaiæ et Moreæ milites et equites computentur, nisi nos, vel noster in regno Siciliæ hæres, prosecutionem hujusmodi negotii duxerimus in personis propriis assumendam. Tunc enim licebit nobis, seu ipsi bæredi, negotium ipsum personaliter prosequentibus, quamcumque voluerimus nobiscum ducere militum vel equitum comitivam. Hujusmodi autem, duo millia equitum per unum annum integrum, præler tempus quo illüc iverint et indè rediverint, in eodem imperio ad dicti prosecutionem negotii morabuntur. Nos autem, vel dictus bæres, prænuntiabimus vobis ante, ad minus per sex menses, tempus quo hujusmodi equitum numerum propter hoc ad ipsum imperium voluerimus destinare. Quod si nos infrà hujusmodi sex annos contingat, quod Deus aver-
Le prince accepta ces propositions avec plaisir. Il fit l'accueil le plus honorable aux
tat, in fata concedere, dictus noster hæres, ad complendum promissionem hujusmodi et vobis vestrisque successuribus, ut præmitutur, observandum inviolabiliter te— neatur. Cui etiam nostro hæredi hujusmodi sex annorum tempus usquè ad aonum, sicul et nobis, et etiam usquè ad alium anuum, propternovitatem dominii, si voluerit, liceat prorogare, Vos autem ouus quod pro ipsius imperii recu— peratione suscepimus attendentes, prætereà nobis nostrisque in regno prædiclo bæredibus, in præsentià sanctissimi patris et domini Clementis divinâ providentià papæ quart, acipso insuper consentiente, et ad infrascripta auctoritatem præstante, ceditis, datis, conceditis, et donatis cx nunc SJeudum predicti principatis Achaiæ et Moreæ, ac totam terram quam tenet quocumque titulo, seu tenere debet a vobis et ipso inperio Guillermus de Villa-Harduini princeps Achaiæ et Moreæ, ac imperialia, et quælibet alia jura, quæcumque habretis seu habere possetis, aut vobis competunt vel possent quoquomodo competere in feudo, principatu et ter prædictis feudum, principatum et jura eadem prorsüs ab ipso separantes ünperio, eaque omnia et singula a vobis, vestrisque successoribus, et eodem imperio totaliter abdicantes : ita quod nos et nostri in regno Siciliæ hæredes feudum, principatum et jura ipsa in capite et tanquam principales domini, nec vos, nec suc— cessores vestros, uec aliquem alium in illis vel pro illis superiorem habentes, libera, immunia et exempta ab ipso imperio et cujuscumque servitii onere teneamus, et perpetuô habeamus. Jdemique princeps, et ii qui post eum prœdicta feudum et principatum habuerint, eorumque subditi, pro cisdem principatu et terrd, nos et nostros in regno Siciliæ hæredes superiores et dominos (sicut recognoscebant os hactenüs) recognoscant, ac solummodo nobis et eisdem nostris hæredibus ad homagia et alia omnia in quibus vobis et ipsi tencbantur, hactenks de cætero teneantur. Ceditis insuper, datis, conceditis et donalis nobis, nosirisque in prædicto regno hæredibus totam terram quam Michalicius despotus dotis seu quocumque alio itulo dedit, tradidit et concessit Helenæ filiæ suæ relictæ quondam Manfredi olim principis Tarentini, et quam idem Manfredus, et quondam Philippus Chinardus (qui se pro prædicti regni ammirato gerebat) dum viverent tenuerunt : omnesque insulas ad dictum imperium extra Bucam Avidi pertinentes, exceplis iis quatuor, videlicet Methellir:a, Samo, Lango et Chio : quas vobis, vestrisque successoribus, el eidem imperio reservalis. Conceditis etiam nobis et nostris in prædiclo regno hæredibus, at nos et hæredes ipsi, præter teudum, principatum, terras, et iosulas et alia superius, habeamus plenè et integrè
tertiam partem omnium illorum quæ de prædicto imperio |
infra aunum, quo dicti nostri equites in ipso imperio pro