LIVRE IL
tique était arrivé de son côté et assiégeait la place de Joannina, ils s'étaient mis en mouvement pour marcher directement sur lui; mais que le Grand-Domestique, apprenant leur approche, avait levé le siége et avait pris la fuite; qu'alors ceux-ci s'étaient mis vivement à sa poursuite pour l’atteindre; « οἱ depuis peu, ajoutèrent-ils, on nous a dit qu'ils avaient taillé ses troupes en pièces et qu’ils revenaient de ce côté et qu’ilssont même sur le point d’arriver.» À ces nouvelles, les chefs des galères qui avaient fait débarquer leurs trébuchets et leurs échelles de siége pour aller ataquer la place d’Arta, les firent précipitamment replacer à bord de leurs terides $. À ce moment on leur
nibus Januæ et nunciis ipsorum arhores et antemaas atque tlimones et timonarias ad cosum el pro cosu dictarum duarum navium, de forestâ domini regis que vocatur foresta de Anglis. »
Suivant les prescriptions données par saint Louis, voiei quelle devait être la composition du vaisseau.
« Primo videlicet, quod quelibet navis debet esse longitudinis in carinâ cubitorum 31,longitudiis de flodà in flodsm cubitorum 50, altitudinis iu sentinà palmorum 47 172, altitudinis in primä coopertä palmorum 9, altitudinis iu secundà coopertâ palmorum 8, altitudiais in orlo palmorum 5, amplitudinis in mediä navi palmoruin 40 173.
« Item, debet habere barcham uuam, canterium, barchas duas de parascalino et gondolam unam, furnitas de omni sartià et apparatibus ad ipsas barchas pertinentibus.
« Item, timones duos, qui debent esse laburati et affetati palmorum 9. ᾿
« Item, arborem unam de prorrä, lungitudiuis cubito= rum 81, grossiludinis palmorum 13 minus 174; et debet esse dicta arbor affaitata palmorum 1% 129.
« Item, arborem unain de medio, lougitudinis cubitorum 47, grossitudinis palmorum 43 minuus 474; et debet esse affaitata dicta arbor palmorum 11 174.
« liem, antennas de prorrà pecias δ, quarum ἃ debent esse pro qualibet eubiturum 41 et sunt penne; alia ver pecia debet esse cubiturum 38; el debet esse car, grossitudinis palmorum 7 173; et debent esse affaitate palmorum 7 474.
« Item, autenuas de medio pecias 2, una quarum debet esse longitudlinis cubitorum 37, alia cubitorum 52, grossitudiuis palmorum 7 minus 174; et debent esse affaitate palmorum 6 1,3.
« tem, antetinas pro velono, pecias 3, 2 quarum debent esse longitudinis pro qualibet cubitorum 38, ali: ver cubitorum 30; et debeut esse grossitudinis pro qualibet palmorum 7 minus 174 et affaitate palmorum 6 172.
« lien, debet habere centanaria quadriugenta cauabis
CHRONIQUE DE MOREE.
apporta la nouvelle que les troupes franques
arrivaient en effet. Aussitôt ils envayèrent prévenir leurs propres troupes, dispersées cà et là
temberdi filati et comissi pro sarciâ navis et barehæ [8-cendé et complendä.
« Item, debet habere vela sex cotoni infrascriptarum measurarum, videlicet : pro artimono, cubitorum 66, vejeu uoum terzarolium cubitorum 61, velum unum cubitorum 56, velum uoum cubitorum 89.
sliem, velum uaum de medio, cubitorum 58, velum πόσαι cubitorum 82%, de anedio. Quorum duo vela sint de cotono massilie, videlicet : terzarolium de prorr et volonem de prorrà-.
« Item, debet habere ancoras ferri 26, videlicet ancores 20 que sint pro quilibet cantariorum 8, et anœres 6 que siot cantariorum, 10 pro qualibet.
e Item, debet habere vegeces pro δαυὰ tenendà pro mesaroliis 2.000.
« Nes, debet esse navis quelibet parata et furnita de stabelarits ad sufbicientem pro portandis equis 100.
« Item, debet habere pro onneranda nave in portu δέω fesios 14 pro qualibet nave.
L'acte qui suit, annexé au mème dossier, est encure pes détaille.
In nomine Domini. Amen. Nos Johannes de Marino et Conradus Panzanus, cives Janue, naulizamus et locamus vobis, dominis Johanni Puilevilant, militi, magistro Henrico de Campo-Repulso, clerico, et Guillermo de Mor4, munciis et ambaxatoribus domini regis Francorum (sicut apparet per litteras dicti domini regis, roboralas ejusdem domini regis sigillo, tenor quorum inferiüs continetur) navim unam que vocatur Bons-ventura, de mensuris infrà ecriptis et cum sarciâ et rebus rescriptis et cum marinariis 88 et que est in schario varaginis : que navis debet esse :
Longa per carenam cubitos 25.
Et de rodà in rodam cubitos 38.
Alta in sentinà palmos 14 minus 174.
Io coopertà prim inferiori, alta palmos 9 minus 175.
In correorum palmos 6 172.
Alta in orlo palmos 4.
Ampla in coopertà palwos 30.
Sarcia infrascripta.
Arbore de prorrä, longitudinis cubitorum 40, grossitedinis palmorum 8, furnita ejus sarcià ad sufficienciam.
Arbore de medio, longitudinis cubitorum 57, grossitudiais palmorum 7 173 cum su sarciä ad sufficientiam.
Que arbores sunt et esse debent sane.
Anthenarum peciis 7 bonis et sannis et convenientibus dicte navi,
Sercia de canavo in summa centanana 124.
Velis δ de cotono, novis, convenientibus dicte navi.
Ancheris 18 de canteriis, 5 usque in 6 pro qualibet.
Timembes 2, Grositudinis palmorum 7 pro qualibet, αϑὲκ αἱ convementibus dicte navi,
pour courir le pays et qui déjà avaient -ravagé la contrée, brûlé les villages et entièrement pille le canton de Vagenetia , situé près
Barchis 8 de paleschalmo, furnitis remis et spatis et omaibus furnimentis suis.
Rucis pro aquâ pro mezaroliis 1,000.
Quamiquidem navim de dictis mensuris et cum omnibus aliis et singulis κυρτὰ dictis ipsi navi necessariis, vobis domiuis ambaxatoribus nomiue dicli domini regis locamus sive nauiizamus, faito precio librarum 8,400 turo— nensium... Pro suprà diclo itaque precio sive uaulo, promilto et convenio vobis dictis dominis ambaxatoribus, dicto nomine, quod dictam navim ità furnitam et preparatam omnibus rebus sive necessariis ut dictum est, conducam et cousignabo, sive conduci et consignari faciam vobis, seu mandato domini regis, in Aquis-mortuis usque die octo mensis Madii proximd venturi, anno currente 1270, sannam et stagnam coopertis, el completam eastello et staiariis pro equis ponendis, et cum omnibus aliis et singulis supra dictis, et demum cum effectu om- Dium rerum necessariarum ipsi navi ad bonum intellectum, sicut expedit habere navim ultrâ mare transferens in Pasagio cum cequis et peregrinis. Et tali modo ut suprà dictum est, dictam navim vobis dictis ambaxatoribus dicto nomine promittimus habere paratam et conductam ad dictum locum de Aquis-mortuis usque ad dictum terminum.
Insuper promittimus et convenimus vobis dictis ambaxatoribus, quod honerabimus seu honerari faciemus nostris expeusis in dictà nave omnes illas res quas vobis seu dicto domino regi placuerit in ipsk uavi ponere sise poni facere, et quod non honerabimus sive lionerari faciemus vel permittamus honerari aliquas res in ipsä navi absque scientià dominis regis seu ejus mandati.
Item, promittimus et convenimus vobis dicto nomine, quod jurabimus si in dictà navi fuerimus, sive illi qui in dictà nave fuerint jurabunt, ad sancta Dei evangelia, salvare et custodire dictum dominum regem et gentem suam el omnes res suas el gentis sue, et eidem monitionibus obedire et complere, et viagium quod idem domi-
| nus rex facere voluerit :
Insuper ei pacto incontinenti apponilo, promittimus et conveniemus vobis dicto nomine, quod, ex quo dicta navis, de mandato domini regis vel ejus nuncii, separata fuerit de dicto loco de Aquis-mortuis, si voluntas fuerit domini regis vel ejus nuncii quod dicta navis applicare debeat ad aliquam insulam vel portum vel aliun locum, pro habendo consilio vel expectare, quod illuc cum ill& navi ire teneamur si fuerimus, et illi qui in dictâ navi fuerint ire teneantur et ibi expectare. El si necesse fuerit ibidem similiter discaricare res et equos, reducere seu reduci facere in ἱρδὰ navi, salvo quod intelligatur, et teneamur dictas res et equos honerare et exhonerare usque ad ripam sive littus marc.
Si fortè contingerit dictum dominum regem sive nun-
de la mer, après y avoir fait des prisonniers. Les premiers des cavaliers francs qui arrivèrent furent les mille cavaliers du despote détachés pour se porter en avant. Tous ceux qu’ils surprirent à terre, Grecset Génois, et qui résistèrent, ilsles passèrent au fil de l’épée et firent les autres prisonniers. Ceux qui étaient à bord des galères génoises prirent alors conseil entre eux comment ils pourraient incommoder le despote. Les plus sages et les plus expérimentés dirent : « Vous savez tous, et il convient de vous le rappeler, quelles sont les volontés de l’empereur. Vous savez qu’il a ordonné au Grand-Domestique de se mettre en marche avec ses troupes et d'entrer dans le Despotat par terre, pendant que nous nous y porterions par mer, afin de nous prêter un mutuel secours, autant que les lieux le pourraient permettre. Mais puisqu'il s’est enfui sans livrer de combat et qu’il a emmené ses troupes sur lesquelles nous devions compter, et que, comme vous le voyez, le prince de Morée et le comte de Céphalonie sont arrivés avec leurs Francs et se sont réunis au despote, comment pourrions-nous, nous qui n'avons que des troupes de pied, porter le ravage dans l’intérieur du pays. Vous avez vu comment nous venons de perdre les soldats que nous avions débarqués et qui ont été surpris par les troupes du despote composées de cavaliers. Toutefois, restons dans notre station jusqu'à l’arrivée du despote. Nous pourrons voir par nous-mêmes le nombre des troupes du prince de Morée et en donner avis au saint empereur.» Au moment où ils étaient encore à délibérer, arrivèrent le despote et le prince avec leurs troupes. Lorsqu'ils surent que les Génois n'avaient pas marché sur Arta, le despote en fut rempli de joie ; et en apprenant que les galères étaient encore dans le port !, il se dis-
cium ejus, dictam navim ibidem tantum detineri, quo opporteret quod yemaret, quâ occasione illius yemationis, dabitis et solvetis nobis, seu dari et solvi facietis in ipso loco vel alibi δ] ÿemaret ipsam navim, facto domini regis, libras 40 turonenses per centum summe dicti nauli, scilicet libras 960 turonenses.
Insuper promittimus et convenimus vobis dictis am bavatoribus, quod in dicto loco dictam navim iterum honerabiwus seu honerari faciemus omnibus illis rebus que placuerit dicto domino regi, cum barchis dicte navis quod ut melius fieri potuerit, et demum com ipsà avi et marinariis ibo ad illurs locum ad quem placuerit domino