AU THEATRE
Page 52. Cassandre, inspirée par Apollon, annonce s calaniités que le destin leur prépare :
Sed quid ocnlis rabere visa es derepente ardentibus P Ubi iila Luo paulo ante sapiens virginali'modeBtU }
Mater, oplumanim mullo mulîer melîor mulierum,
Missa sum superslîtiosis ariolalionibus ;
Namqiic Apollo Talis Tandis dementem invitam cîet.
Virgines (equales voreor, patris mei meùm facliim pudet,
Oplimi ïiri. Mea mater, tui me miseret, mei piget ;
Optumam progeniem Prismo peperîsti extra me \ hoc dolet :
Men'obesse, illos prodesse. me obslare, ÎUos obsequi 1
Adest, adest fax obvoluta sanguine atque incendio I Multos annos latuil ; cives, ferte opem et restinguile I
Jamque mari magno olassis cita
Teiitur ; eiiliùm eiamen rapit ;
Advenit et fera veljvolantibus
Navîbus complevil ma nus littora.
■ Eheu, ïidete I
Judicabit ioclutum judicium inter deaa 1res aliquis ;
Quo indicio Lacedaemonia mulier, Furiarum una, adveniet.
lui Trojie, germane Hector !
Quid te ita oontuo lacerato corpore.
Miser, aut qui te sic Iractaiere nobÎB respectai) ti bus P
Nam maximo saitu superabit gravidus armalie equus qui suo partu ardua perdat Pergama.
Ennius, Atexander.
Ribbeck, p. |ij sqq.
Page 55. Altercation d'Âgamemnon et de Ménélas :
Agamemno.
Quis homo te exsuperavit unquam gentium impudentia P
Menelaus.
Quis tête autem malitia ?
Agamemuo.
Ego projector, quod tu peccas ; tu delinquis, ego arguor ? Pro malefactis Helena redeat, virgo pereat innocens ? Tua reconcilietur uxor, mea necetur filia ?
Ennius, Iphigenia, Ribbeck, p. 34 sqq.
Page 57. Andromaque, dans sa détresse, se plaint des calamités qui l'accablent et de sa cruelle destinée :
Quid petam prsesidi aut exsequar P quove nunc
Auxilio aut exsili aut fugœ fréta sim P
Arce et urbe orba sum. Quo accidam P quo applicem P
Gui nec arse patriœ domi stant; fractae et disjectœ jacent;
Fana flamma deflagrata; tosti alti stant parietes
Déforma ti atque abiete crispa
O pater, o patria, o Priami domus I Sœptum altisono cardîne templum I Vidi ego te, adstante ope barbarica, Tectis cœlatis, laqueatis, Auro, ebore, instructam regifice.
Hase omnia vidi inflammari, Priamo vi vitam evitari, Jovis aram sanguine turpari.
Vidi, videre quod sum passa œgerrime, Hectorem curru quadrijugo raptarier, Hecloris natum de muro jactarier.
Ennius, Andromacha œchmalotis.
Ribbeck, p. ai sqq.
CICÉnON AU THÉÂTRE.
l\ii.'e 63. Apparition de l'ombre de Déiphile à liione :
DsiPHILUg.
Adsum atque advenio Acherunle vit, lia alta atque ardua. Fer spelunca*, saiia «Iruclas asperit. peodentibus, Maiimis ; ubi rigida constat craesa caligo inferùm.
Mater, te appello, quce curam Eomno suspen&ain levas,
Neque te mei miseret : surge, et eepeli natum, priusquam ferœ
Volucresque
Neu rcliquias qiiieso mcas siens denudatis OESÎbus Per terram sanie delibutas fEede diveiarier.
, Age, adsts ; mane, audi ; iteradum eadem isltec mïh! 1
Pscuvius, Iliona.
Hibbeck, p. 308 ; p. 84 sq.
Pai,'c 67. Le vieux Telamon accueille avec colère son fils Teucer reveriii de Troie sans son frère Ajax (Pacuvius, Teucer).
Sa'[>e ipse vidi, quum ex persona mihi ardere oculi hominîs histi'iimit? viderentur spondalia illa dicentis :
Scgregare abs le ausus, aut sine illo Salamina ingredi P Neque pat^rnum adspectum es veritua P
Niiiirjiiam illum adspeclam dicebat, quin mihi Telamo iratus furere luctii lllii videretur. Ut idem, inflexa ad miserabilem sonum voce,
Quem œtate eiacta, indigem [jiberûm lacerasti, orbasti, exstinxti ; neque fralris necis. rieque gnati cjus parvî, qui tibi in tulelam cîl traditus
lluns ac lugens dîcere videbatur !
Cioéron, de Oral.. II, 46, igS.
Page 83. Ulysse blessé arrive sur la scène (Pacuvius, Niptrà).
Non nimis in Niptris ille sapientissimus Graeciae saucius lamentatur, vel modice potius :
Pedeientim, inqnit, et sedato nisu !
Ne succussu arripiat major Dolor
Pacuvius hoc melius quam Sophocles. Apud illum enim perquam flebiliter Ulixes lamentatur in vulnere. Tamen huic leviter gementi illi ipsi, qui ferunt saucium, personœ gravitatem intuentes, non dubitant dicere :
Tu quoque, Ulixes, quanquam graviter Gernimus ictum, nimis paene animo es Molli, qui consuetus in armis ^vum agere
Intelligit poeta prudens ferendi doloris consuetudinem esse non contemnendam magistram. Atque ille non îmmoderate magno in dolore :
Retinete, tenete 1 opprimit ulcus; Nudate I heu miser um me I excrucior I
Incipit labi ; deinde illico desinit :
Operite, abscedite, jamjam Mittite I nam attrectatu et quassu Saevum amplificatis dolorem.
Videsne ut obmutuerit non sedatus corporis, sed castigatus animi dolor ? Itaque in extremis Ntptris alios quoque objurgat, idque moriens :
Gonqueri fortunam adversam, non lamentari decet : Id viri est o£Ecium; £letus muliebri ingenio additu'st.
Hujus animi pars illa moUior rationi sic paruit ut severo imperatori miles pudens.
Gicéron, Tasc,, II, 21, 48 sqq.
vni
Page S5. Eurypy le quittant le champ de bataille, la cuisse percée d'une flèciie, rencontre Patrocie qui lui demande des nouvelles du combat (Ennius, Achtlles).
Videmus en acie efierri sœpe saucios ; et quidem rudem illum et inexercltatuni (mililem), quamvîs levi ictu , ploratus turpissimos edere. At vero ille exercitatus et vêtus, ob eamque rem fortior, medicum uiodfi requtrens, a quo obligetur :
L) Pslrocles, iiUjoit, aà vos adveniens, auiilium et veslras maniis t'<^ti>, priusquam oppeto malam peslem, dalam hoslilî manu, (^I'|^ufi sanguis ullo potis est pacto prollueng consîstere), SI qui uipientia magi'veatra mors devitari potest. ^.^Tiique £sculapi llberorum saucii opplent porlicus ; \oii potesl accedi
Gerte Eur;^pyius bic quidem est. Homiuem exercîtum ! ubi tantum luctùs continuatur '. Vide quam non flebiliter respondeat. Bationem etiam alTert, cur œquo animo sibi ferendum sit :
Qui "lie" "itium I»"l.
Il^iitn sclre oportet sibi paratum pestem ut parlîcipet psrem.
Abducct Patrocles, credo, ut collocet in cubilî, ut vuJnus obliget, si quidem liomo est. Sed nibil vîdi minus. Quterit enim quid actum
Eluquere, res Argivum prœlio ut se sustinel.
— Non potis effari lantum dictis quantum factis suppetit
l.alioria. — Quiesce igitur et vulnus atliga I . . .
Eliamsi Eurypylus posset. non posset ^sopus.
Ubi forluna Hecloris
1 acrem aciem inclinatani
et cœtera expHcat in dolore. Sic est enim întemperans mililaris in forti viro gloria.
Cicéron, Tusc. Il, l6. 38 sqq.*
I i'assaf:!' t:nrrompu. — ' Pour cette Scène, nous n'ai beulL ni celui de Vablen {Eaaiaaai poesii reliqaix). mal tâutefoiii. avec certaine* modifications. Par eiemple. n
Page 96. Un amoureux dans une comédie de Trabéa. Aliter Naevianus ille gaudet Hector :
Laetus sum laudari me abs te, pater, a laudato viro ;
aliter ille apud Trabeam :
Lena delinita argento nutum observabit meum, Quid veiim, quid studeam. Adveniens digito impellam januam ; Fores patebunt ; de improviso Chrysis ubi me adspexerii, Alacris obviam mihi veniet, complexum eioptans meum^ Mihi se dedet
quam haec pulchra putet, ipse jam dicet :
Fortunam ipsam anteibo fortunis meis.
Cicéron, Tasc, XXXI, 67.
Page 99. Les pères de la comédie.
Dubito quem patrem potissimum sumam : Caecilianumne aliquem, vehementem atque durum ?
Nunc enim demum mi animus ardet, nunc meum cor cumulatur ira I
aut illum :
O infelix, o sceleste ! . ,
Ferrei sunt isti patres.
Ëgone quid dicam P quid velim P quas tu omnia Tuis fffîdis faclis facis ut nequiquam velim.
thèses le troisième vers : moyen très simple d'éclaircir la construction de la phrase, sans recourir, comme Ribbeck et Vahlen, à des transpositions arbitraires. Nous avons aussi rendu à Giccron quelques mots prêtés à tort, selon nous, à Ennius par OreUi.
120 CICÊRON AU THEATRE.
Vix ferenda diceret talis pater :
Istam in vicinitatem te meretriciam Gur contulisti ? Gur illecebris cognitis
Non refugisti
cur aliéna m iillam mulierem
Nosti ?...... Dide ac disjice,
Per me licebit
... Si egebis, tibi dolebit ; mihi sat est, Qui aetatis quod reliquum est oblectem meae.
Gicéron, Pro Cœlio, XVI, 87.
Ribbeck, Corn. lat. Rel., p. 62 sq.
Page 100. Un jeune amoureux se plaint de son bonhomme de père qu'on ne saurait duper, parce qu'il est trop indulgent et trop facile (Caecilius, Synephebi).
Ille in Synephebis academicorum more contra communem opinionem non dubitat pugnare ratione, qui dicit :
In amore suave est summo summaque inopia, Parentem habere avarum, illepidum, in liberos Difficilem, qui te nec amet, nec studeat tui.
Atque huic incredibili sententia ratiunculas suggerit :
Aut tu illum fructu fallas, aut per litteras Avertas aliquod nomen, aut per servulum Percutias pavidum ; postremo a parco pâtre Quod sumas, quanto dissipes libentius I
Jamque facilem et liberalem patrem incommodum esse amanti filio disputât
Quem neque quo pacto fallam, neque ut inde auferam, Neque quem dolum ad eum aut machinam commoliar Scio quicquam : ita omnes meos dolos, fallacias, Prœstigias prœstrinxit commoditas patris.
Gicéron, de Nat. deor^y III, 29, 72 sqq.
Ribbeck, 16., p. 58 sq.
Page io4. Un rôle de Roscius. Le grand comédien rend avec la dernière perfection le personnage de Ballion, le leno du Pseudolas de Plante.
Oro atque obsecro vos, qui nostis, vitam inter se Chaerese et Roscii conferte : qui non nostis, faciem utriusque considerate. Nonne (apud Chœream) ipsum caput et supercilia illa penitus abrasa, olere malitiam et clamitare calliditatem videntur? Nonne ab irais unguibus usque ad verticem summum (si quam conjecturam affert hominibus tacita corporis figura) ex fraude, fallaciis, mendaciis constare totus videtur? Qui idcirco capite et superciliis semper est rasis ne ullum pilum viri boni habere dicatur. Cujus personam prœclare Roscius in
scena tractare consuevit nam Ballionem illum improbissimum et
perjurissimum lenonem quum agit, agit Chaeream. Persona illa lutulenta, impura, invisa, in hujus moribus, natura, vitaqueest expressa. Qui quamobrem Roscium similem sui in fraude et malitia existimarit, nihil videtur, nisi forte quod prœclare hune imitari se in persona lenonis animadvertit.
Gicéron, Pro Q.Roscio comœdo, VII, 20,
Page ii4. Ciceron rend compte à son ami M. Marius de la représentation dramatique donnée à l'occasion de l'inauguration du théâtre de Pompée (an de Rome 699, 55 avant J.-C). Son sentiment sur le luxç excessif de la mise en scène.
Omnino, si quœris, ludi apparatissimi , 3ed non tui stomachi : conjecturam enim facio de meo. Nam primum honoris causa in scenam redierant ii quos ego honoris causa de scena decesse arbitrabar. Deliciœ vero tuœ, noster ^Esopus, ejusmodi fuit, ut ei desinere per omnes homines liceret. Is jurare quum cœpisset, vox eum defecit in illo loco : Si sciens fallo. Quid tibi ego alia narrera? Nosti enim
138 CIoinON AU THÉÂTRE.
reliquos ludos. Quid? ne id quidem leporis habuerunt, quod soleot médiocres ludi : apparatus enim speclatio toliebat omnem hilaritatem : quo quidem apparatu non dubito quin animo squissimo caruei'is. Quid enim delectationis habenl sexcenti muli in Clylaemnes- Ira ? aul in Eqao Trojano craterarum tria millia? aut armatura varia peditalus et equitatus în aiiqua pugnai> Qu» popularem admirationem babuerunt; deleclationem tibi nullam attulissent. ... Non teputo gra;cos aut oscos ludos desiderasse ; prcesertim quum oscos ludos vel in Honatu vestro spectare possis ; grœcos ita non âmes ut ne ad vîllam quidem luam \ia grœca ire soJeas.
Relierions de Cicéron sur la dernière partie du spectacle : les tueries de bètes sauvages et d'éléphants :
Relîquœ sunt venationes binfe per quinque dies, magniflcœ, nemo □egat ; sed quœ potest homini esse polito delectatio, quum aut homo imbecilius a valentissima bestia laniatur aut prœclara bestia venabulo transverberatur? Quœ tamen, si videnda aunt, sœpe vidisti ; neque nos. qui hoec spectamus, quidquam novi vidimus. Extremus elephantoi'um dies fuit ; în quo admiratio magoa vulgi atque turbfe, delectalio nulla exstitit. Quin etiam misericordia quœdam consecuta est alque opinio ejusmodi esse quamdam illi belluas cum génère hninano societatem.
Cicéron, Ep. ad Fam., VU, a sqq.
ThiB book should be returned to I the Itibrary on or before the last date | stamped below.
A âne of flve cents a âay la Incurred 1
b; retainùg it beyond the apecifled I
ne.
Flease retnm promptly.
