CCCXCV. 29 octobre
Enregistrement du dépôt dans les archives de l'Échiquier d'un reçu de l'évèque de Tirwyn (Terouanne), chancelier de France, de 9,316 nobles 5 sous 4 deniers, pour le payement de deux cents hommes d'armes et six: cents archers qui sont restés ayec le Roi en France.
Archive* de l'Échiquier; Xalindars, t. II, p. 189.
CCGXCVI. ^ 8 fc^er 1437#
Dépôt dans les archives de l'Échiquier d'un reçu du cardinal d'Angleterre , de la somme de 1,869 livres 12 sous 4 deniers, à compte sur les 9,000 marcs que le cardinal a dépensés pour secourir Calais.
Archive» de l'Échiquier; Kalendan, t. II, p. 161.
CCCXCVII. 14 jnin i438ï
Déclaration des libertés dont doivent jouir à Londres les marchands de Calais.
Archives de la mairie de Londres; reg. K, fol. 170.
Brève regis.
Hex vicecomitibua Londoaiensibns salutem.
Yolentes certis de causas certiorari super causa arrestationis et detentionis certorum bonorum et catallorum Roberti Clidrowe in custoda vestra ut dicitur, vobis precipemus quod nos inde in cancellaria nostra sub sigillis vestris distincte et aperte sine dilacione reddatis cerliores, hoc brève nobis rémittentes. Teste etc.
Returnum brevis.
Nos Willelmus Haies et Willelmus Champmann, cives et vicecomites London, sîgniûcamus domino régi , in cancellaria sua , quod inter cetera libertates et quietancias civibus civitatis predicte pcr cartas dominorum Edwardi tercii, Ricardi secundi, Henrici quarti et Henrici quinti progenitorum domini régis nanc, postquam villa Calesii ultra mare cum marchiis adjacentibus ut parcella predicti regni Ffrancie, tara per conquestum quam hereditatemad eorum ligeanciam et obedientiam devenit ac in eorum manibus et possessione fuit sicut nunc est concessas et tam auctoritate diversorum parliamentorum eorumdem nuper regum quam per litteras patentes ipsius domini régis nunc conûrmatas concessum est eisdem civibus et succèssoribus in perpetuum, quod ipsi sint quietide theloneo, hstagio, pontagio, picagio, pavagio, muragîo, prisa, et omne alia eonsuetudine per omnes terras et portas régis citra mare et ultra et si quis in aliqua terrarum régis citra mare vei ultra sive in portubus maris citra mare vel ultra theoloneum vel aliquam aliam consuetudinem ab hominibus Londoû ceperit post quam
ipse a recto déferont, vioeoNniles Londonienses namium inde apud London. capîant de burgo Tel de viMa ubi tbeolonium vel consuetudo capta fuerit, quantum bomo de London. pro tbeolonio seu custuma dederit et proinde de dampnis receperit Et pro eo quod predictus Robertus Clidrowe, in brevi huic cedule consuti nominatus ac Ricardus Cokke, hommes et burgenses dicte ville Calesii, nuper occupantes officia custumar. et baHiviaque ibidem contra vim , formam et effectum cartarum et concessionum predictaruin nuper ceperunt per viam prise et costume de diversis condvibus nostris divertis pecuniarum summas et alia bona sua subscripta pro capitibus eorum antequam ipsos permittere voluerunt introire vel exire vilkm predictam : videiicet predictus Robertus xx die junii anno regni domini régis nunc duodecimo» in portu maris apud villam Calesii predictam de Tbema Treynell, mercero ad tune et nunc uno concivium nostrorum ni denar. ad introitum suum in eandem villam, ac iidem Robertus et Ricardus de Thoma Gok, mercero, aliero concivium nostrorum ad exitum suum de eadem villa eo quod renuit solvere custumam illam unum gladium pretii xiii sol. et un. den. pro dicta custuma. Et de Johanne Stokne, mercero alio concivium nostrorum ad exitum suum pro eadem custuma m dea. iidem que Robertus et Ricardus neenon majores et burgenses ville predicte subsequenter tam per eosdem concives nostros quam per litteras requestas et alias instancias copîosas majoris et civiuin dicte civitatis London. sepe sepius et sepissime notorie et sufficienter de libertatibos et quietancii* predictis instructi ad reformatiooem et correo tionem mesprisionum predictarum débite faciendas instantissime requisiti premissa facere non curarunt, set ea omnino distulerunt et recusarunt, ac de orani recto et justicia in premissis exhibendis eis penitus defecerunt et defuerunt. Ideo post defectum recti ut premittitur et ante adventum dicti brevis nobis directi, nos predicti vicecomites ad graves querelas dictorum concivium nostrorum coram nobis factas secundum vim formam et effectum libertatum predictarum a tempore concessionis earumdem optentarum usilatarum et approbatarum, cepimus sive arrestavimus et sequestravhnus per viam navium in custodia Willelmi Makerell, unius etiam concivium nostrorum, quandam balam dicti Roberli Cliderowe cum diversis curtis, pannis laneis indasis, quousque pfefatis concivibus de denariis et bonis abipsis pro predicta custuma sient premittitur captis et de dampnis quod inde receperunt in bac parte restituatur vel satisfiat juxta libertatem supradictam.
Significamus preterea quod ante adventum ipsius brevis eadem bala per ministres nostros de mandato nostro attachiata et arrestata fuit secundum consuetudinem civitatis predicte ad settam (sectam?) predicti Thome Cok, virtute cujusdam querele de placito. (plito) debiti super d.d. XL Kb. versus prefatum Robertum Cliderowe, per nomen Roberti Cliderowe, mercatoris de Calis coram me prefato Willebno Champman, xm die junii anno domini régis nunc xvi° levât, et nondum determinatum, et bec est causa.
CCCXCYIII. 15 et 53 jnjuet 143g.
Déclaration des libertés dont les marchands de Bayonne doivent jouir à Londres.
Ârduve* de la mairie de Londres ; reg. K, fol. 170".
Brève régis.
Henricus Dei gratia rex Anglic et Ffrancie et dominus Hibernie, majori et vicecomitibus civitatis sue London. salutem.
256 XVe SIÈCLE.
Volentes certis de causis certiorari super causa arestationis cujusdain navis vocate : Seint Spiright de Baione, per vos nuper facte ut dicitur, vobis mandamus quod nos inde in canceUaria noslra, sub sigillo vestro vos, prefate major, distincte et aperte sine dilatione reddatis certiores una cum hoc brevi.
Teste me ipso, apud Dogmersfeld xxni, die julii anno regni nostri sexto decimo.
Returnum.
Pfps, Willelmus Estfeld, major civitatis London. ac Willelmus Haies et Willelmus Cbapman, vicecomites ejusdem civitatis, significamus coram domino rege in canceUaria sua, quod inter ceteras libertates et quietancias civibus civitatis predicte per cartas dominorum Johannis et Uenrici tercii, quondam regum Anglie et ducum Aquitannie progenitorum domini régis nunc concessas et tain per litteras patentes ejusdem domini régis quam auctoritale diversorum parliamentorum progenitorum suorum, quondam regum Anglie et ducum Aquitannie confirma tas, concessum est eisdem civibus et successoribus suis in perpetuum, quod ipsi sint et esse debeant quieti per totum regnum Anglie et totam terram ac potestatem régis citra mare et ultra et per omnes portus maris régis citra mare et ultra , de omni theoloneo, laslagio , pont agio , picagio , pavagio , muragio , prisa et omni alia consuetudine quocumque nominc censeatur. Et quod si quis in aliqua terrarum aut potestatis régis citra mare vel ultra sive in porlubus maris citra mare vel ultra theoloneum vel aliquam abam consuetudinem ab hominibus London. ceperit postquam ipse a recto defecerit, vicecomites London. namium? inde apud London. capiant de burgo vel de villa ubi hujusmodi theoloneum vel consuetudo capta fuerit, quantum homo de London. pro theoloneo seu custuma dederit et pro inde de dampno receperit ; pretextu quarumquidem libertatum semper hactenus a tempore concessionis earumdem iidem cives in omnibus civitatibus , villis , portibus , et locis sub potestate régis citra mare et ultra, tam infra dictum ducatum suum Aquitanie quam alibi de theoloneo et omni alia consuetudine sive prisa quocunque nomine censebatur pro quibuscumque bonis, rébus et mercandisis suis quieti fuerunt donec paucis retroactis temporibus quod majores, jurati et habitatores civitatis ipsius domini régis de Baiona infra dictum ducatum suum Aquitannie, exigeront et ceperunt ac in dies exigunt et capiunt de civibus London. pênes predictam civitatem Baîonie gratia mercandisacionis confluentibus, quandam consuetudinem sive theoloneum per nomen assie (1) quatuor denariorum de libra (2) , videlicet unum quadrantem argenti qui est quarta pars unius denarii monete Anglie vocate sterling, coinputando
vigimidenarios (solidos?) monete Anglie pro libra, de quibuscumque mercandisis per ipsos ad
* dictam civitatem Baionie adductis et extra eandem eductis, colore certarum litterarumpatentium
eis per ipsum dominum regem nunc quamdiu sibi placuerit duraturum concessarum et colore
diversarum ordinacionum ex propria presumptione et auctoritate eorumdem majoris, juratorum
et habitatorum pro commodo suo singulari inter ipsos factaruin; unde idem dominus rex nuper
sufûcienter inforraatus per diversa brevia sua recitantia easdem concessiones et confirmationes
et quod non erat juris aut rationis nec unquam intentionis sue, quod dicta civitas sua London.
aut cives vel libertates ejusdem pretextu dictarum litterarum aut ordinationum in aliquo
derogarentur seu prejudicarentur, sed potius quod eadein civitas et cives ejusdem haberent
omnes libertates et quietancias suas, libéras, illesas, semel alias et pluries precepisset et
mandasset eisdem majori , juratis et habitatoribus Baionie firmiter injugendo quod cives
London. ad dictam civitatem Baionie causa mercandisandi ex tune confluentes et confluend.
(1) Assisie?
(2) C'est probablement un soixantième de la valeur.
XVe SIÈCLE. 257
de hujusmodi theoloneo, lastagio, pavagio, et muragio et omni alia consuetudine quacuraque sub quibuscumque nomioibus seu terminis nuncupetur pro bonis, rébus et mercandisis suis ad dictam civitatem Baionie adductis et adducendis vel extra eandem eductis et educendis quietos esse permitterent, juxta tenorem cartarum et confirmationis predictarum dictis litteris aut ordinationibus in aliquo non obstantibus vel rationabilem causant quare id facere non deberent coram ipso domino rege apud Westminler ad certum diem jam preteritum signiûcarent quod non fecerunt, sed brevibus et mandatis illis non obstantibus xx libr. sterlingorum et amplius ad diversas vices postea de Stephano Ffoster, Roberto Home, Willelmo Beauûtz et Willelmo Kerber, civibus London. videlicetde quolibet illorum c. sol. et amplius prodiversis mercandisis suis ibidem venditis et emptis per viara custume sive theolonii sub nomine assie predicte exigerunt et ceperunt minus juste, in ipsorum civium dispendium non modicum et gravamen ac contra vim, formam et eiïectum concessiotium et confirmatiouis predictarum. Et licet iidem majores, jurati et babitatores Baionie subsequenter pro débita reformatione et restitutione mesprisonum predictarum facienda non solum per personales instancias dampna passorum in ac parte ac littérales requestas majoris et civium civitatis London. predicte sepe sepius et sepissime supplicati verum etiam aliquando per namiaciones et arest itiones super naves et bona predictorum major um, juratorum et habitatorum Baionie hic in London. juxta libertates predictas, et aliquando per gratas reliberationes et disarestationes eorumdem navium et bonorum, ad instancias quorumdam ipsorum habitatorum, sub spe restitutionis et reformationis in premissis adbibende factis pluries excitati fuissent, ipsi tamen ob nullunf remedium inde ad mandatum domini régis nec ad rogatus nostros apponere vel facere curaverunt, sel penitus et omninode justicia exhibenda defuerunt Ideo postquam ipsi sic a recto defecerunt, nosprefati vicecomites, diu ante adventum brevis domini régis nobis directi et huic cedule consuti , ad graves querimonias predictoram Stepbani Ffoster, Roberti Home, Willelmi Beauûtz et W illelini Kcrner, concivium nostrorum , secundum vim , formam et affectum libertatum predictorum cepimus et ar resta vim us per viam nam. navem de qua in dicto brevi fit mentio. Significamus preterea nos, prefaii vicecomites, quod ante adventum brevis predicti, ipsa navis simul cum diversis bonis et nonnullorum habitatorum Baionie predicte in eadem contentis per ministros nostros de mandato nosiro attacliiata fuit et arestata secundum consuetudinis dicte civitatis London. ad sectam eorumdem Stepbani Ffoster, Roberti Horne, AVillelmi Beaufitz et Willelmi Kerver, virtute diversarum querelarum per ipsos de ptito (placito?) debiti super dd. ce. lih. versus Jobanem de Peyruk, magistrum predicte navis, Michaelem de Barada, mercatorem de Baione, Michaelem de Berttlyne et Antonium de Mundache de eadem coram me prefato Willelmo Champman vicecomite xv die presenlis mensis julii levato et nondum determinato, et bec est causa arrestationis dicte navis.
CCCXCDL 14 février 1439.
Dépôt dans les archives de l'Échiquier, par maître Walter Colle, connétable de
Bordeaux , d'un certificat scellé du sceau de la sénéchaussée de Bordeaux , et du sceau du juge de Gascogne, contenant le détail de la distribution des 1,000 francs que le conseil royal avait ordonné de distribuer en Aquitaine, le 3 février 1438.
Archives de l'Échiquier; Kalendart, t. II, p. 178.
CD. Février 1440?
Requête présentée a Henri VI par les députés des deux états de la sénéchaussée des Landes.
Archives de l'Échiquier à Chapter-House ; documents étrangers, non catalogués. Brequigny ( t. LXXXTI ) avait rapporté de Londres une copie de cette pièce, nais son texte, tiré d'une transcription faite pour le supplément de Hymer, est teQcmeat défiguré qu'il est. pour ainsi dire impossible de s'en servir.
Seguense les causes qe lo seignor de Gramont , mosseignor Grassian Augeret de Sent-Per, lo clerc Daron Yerdon démente (1) expauseran a nostre très sobiran seignor lo rey d'Angleterre et de France, duc de Guiayne, de partz los dus estais de la senescalcie de las Lanes.
Premerementz humil et degude recomandation.
Item, cum per cause deu partit fransces, déjà près sent hans ba, par los comptes d'Armanhac, de Labrit et autres lors adhérents rebelles deu Rey nostre seignor alasbetz, los pays hobediens au Rey nostre dit seignor tant en Bordâtes quant en las Lanes, an près et suffertat grans dampnatges et destructions a lor inreparables per gardar lorleyautat et litgesse :
Item, cum arreparart losdeits dampnatges et destructions, las gens de Bordales et de las Lanes, an grevât a lor poder et metut a l'obediense deu Rey nostre seignor une grant partide de las terres qe locut seignor de Labrit tene et possède :
Item , cum per ventjansse d'asso lodeit seignor de Labrit , dus hans a passatz , ab grant companhe de roters de qui au conde de xiiii mili rossn», ab restandard deu rey franses, es viencut en Bordales e en las Lanes et y a feyt grans dectructions de lors gens , bens et causes.
Item , que no content d'esso lodeit seignor de Labrit a metut une forte garnison de gens d'armes et autres, en lo loc de Tartas, et d'aqui en fore feyt guerre orrible et desresonable et grandement destruyt lo pays de la dite senescalcie de las Lanes :
Item, que los ditz dus estatz bedent las grans destructions deu pays hobedient au Rey nostre deit seignor an recorrut au tresbaut seignor mosseignor lo compte de Huntinton , loctenent en Guiayne por le rey nostre seignor, luy pregan et suprian de remedi et provision a grevanse de lor de Tartas, enemix deu rey nostre dit seignor, et a luy plagosse de dar par lor gobernedor et capitayne lo noble mossen Thomas Rampston , cavaler, senescaut de Guiayne.
Item , cum lodit mossegnour de Huntinton autreya ausdits dus estatz de los tremete lodeit mossegnour Thoma Rampston, senescaut de Guiayne, ab retenue de c. homes d'armes et cccc arches, et asso per meter lo setj a Tartas :
Item, losdeits dus estatz de la senescalcie an tengut agatjatz, en lo setj dayant Tartas» lodeit mosseignor lo senescaut, ab lo nombre de gens susdeit, l'espasi de vi mes, pagan per homi d'armes xv franx et vu franx et miey, per archer :
Item, cum no contrestan so dessus, losdeits dus estatz, an tengut en lodeit setj, a lor costatge et despens dc. homis d'armes et très mili a peu, outre canons, eogenhos volans, e antre artilherie , lo tôt a lor dit costatge et despens :
Item, cum bedent lodeit seti, lodeit seignor de Labrit au prengut ensemps ab ley lo filh deu compte d'Annanbac, vescompte de Loinanhe, ab gran cop de gens d'armes, es viencut en lo pays de Shelosse, obedient au Rey nostre deit sseignor et apris los locx, et paropis ars, et
(!) La copie de Brequigny porte : lo Clerc de Varon.Vetdou,
xr siècec 25§
destroytdeu sseignor dèLesoan, cum son Colores, Audiirhon, SentOcolome, Eyres et Copiât et d'autre, cutan fer Ibew lodeit setj-de Tartas :
Item , cum lodeit mossegnor lo senestMt per cossaUi delasdkes gens deusdite dis estatz , losqoaus aven estât deu coinensament d'-ahost en tror a la fin deusdits vi mes complitz, agossan coneshensse qe lodeit setj no se pode plus continuar et qe lo dit loc de Tartas ère fort et inparable et provedit de vivres , de qui a la feste de Sent-Johan prosuiangvient, volens provedir a lor nessessitat, an proffit et utilKat deu pays et de tote la cause publique, ses accordât per lo mayas de notables gens» ab lodeit seignor de Labrit et antre, ayssicum plus amplementz es contengut en los articles per casoune de las dkes partides sageratz, los qoajtt demustreran per forme de vidimus :
Item , demustreran la maneyre cum a cause deusdeits articles ses procedit tant a la réception et garda de Charles de Labrit, filh dendeit sseignor de Labrit et la maneire desson segrament feyt en las mangs dendeit mosseignor lo senescaut et de la possessicion recebude de Tartas et segrement feyt per las gens d'aquet loc et de Labrit, Sore, Casenave et Alhas, juxta et segont la ténor deusdeits articles :
Item, expauseran la grant destruction qe a cause de las guerres passades es estads en ladeite senescalcie et autre pays obedient au Rey nostre dit sseignor.
Per que pregueran et supliqueran a la reyau magestat deu Rey nostre dit sseignor qe lo placie de obrir los hulhs de pietat et de misericordie et prener tau partit en las causes susdites que si a laudor de Dieu et honor et proffit de la reyau magestat et consolation de ssondit pays et obediense , que pusquan damorar en pacz et babitar deins lobediense deu Rey nostre dit sseignor.
Per après remostreran au Rey nostre dit sseignor, cum lodit mosseignor lo senescaut, lo darer jorn deu mes d'ahost darren passât, meto et pauset lo setj davant la plasse de Tartas, la quoau per lonc temps avant avè destruyt et donat de grans dampnaiges a ladite senecalcie de las Lanes , ensemps ab los nobles et autres de la deite senecalcie aja sostengutz grans costatges, labors et tribalhs et y es estât nafrat et plagat per los enemix qui n'eren dins la plasse e ce es tant notablement et vertuosement perportat que nostre dit sseignor lo Rey et totz los
de sson pays part dessa liem tengutz et es digne de obtenir grande recompensation e
persso supliqneram au Rey nestre dit sseignor que li placie l'aver per recomandat cum es de rason.
Item, cum segont se dit, lo Rey nostre dit sseignor aye feyt per avant donation de Tartas audit mosseignor lo senescaut, supliqueran an Rey nostre dit seignor que en los cas que Tartas ère lo plus susdit remangne ab Charles de Labrit, quel placia far en autre part recompensation audit mosseignor lo senescaut, consideran las causes en lo procédant article contengudes.
E per mayor fermesse de les causes susdeitas avem sagerat per nome deus totz ab los sagetz dejus part nomatz.
Lo loctenent deu senescaut de las Lanes (1), lo seignor de Lescun, lo seignor de Caunar, Bayone , Ax , Sent-Sever.
(I) Les -sceau de feyonne et de Dix sont les seuls conservés en entier. Us portent tons les deux lai inît léopards.
CDI. 7 novembre 1440.
Enregistrement du dépôt dans les archives de l'Échiquier d'une endenture passée
entre Henri VI et son oncle le duc de Glocester, concernant les divers châteaux et domaines d'Aquitaine qui avaient appartenu à Bernard de Lesparre.
Archives de l'Échiquier; Kalendars, t. H, p. 181.
CDU. % janvier 1441.
Enregistrement du dépôt dans les archives de l'Échiquier du traité, écrit en français et passé le 13 octobre 1440, entre Jean, duc de Bretagne, et le comte de Sommerset, alors lieutenant du roi en France et en Normandie.
Archives de l'Échiquier ; Kalendats, t. II, p. 190.
CDlll. in septembre 1441.
Endenture entre les citoyens de Bayonne et ceux de Londres.
Archives de la mairie de Londres; reg. K, fol. 202™.
Grata societas et experta dilectio quibus civitates London. et Baione tanquam sorores mutuo glutinantur et transaclis temporibus fueraot alligate argumenta futurarum ûduciarum et amicitiarum cerlius exhibent et ministrant , pro quorum exertio pratico innotescat presentibus et fuluris quod nos, majores et cives utriusque ci vital uni predictarum, ad finalcm expeditionem , executionem, conclusionem et complementum diversorum concordiarura , conventionum et appunctuamentorum inter nonnullos procuratores nostros hinc inde nuper ad infrascripta sufficienter et légitime deputatos initorum et perlocutorum procedimus in hac forma.
In primis nos, prefati major et cives civilatis London. considérantes magnam fidelitatem et constancîam quibus inter alios dicti cives Baione inclitis regibus et corone Ànglie a longissimis temporibus profulgerunt , et quomodo civitatem illam subactis sepius rebellionis obstaculis statu pacifico gubernarunt propendentes etiam civitatem ipsam quasi in facie et frontorio inimicoruiu nostrorum situatam , aggressu hostili leviter possc perturbari nisi suffragium vel juvamen aliquod in munimen et tutelam ejusdem citius preparetur, et ideo sororia quadaui affectione sibi compatientes ad relevamen et defensionem ipsius bone civitatis quoddam subsidium de quibuscumque bonis et mercandisis nostris in ibi vendendis et emendis secundum formam infrascriptnm hinc ad vicenium duraturum dedimus, concessimus, damus et concedimus ad solvendum per présentes scilicet: pro quolibet tonello sive doliato ferri, vingiti blancos, qui faciunt decem solidos parve monete nigre Baione currentis, et non ultra et de qualibet librata aliarum mercandisarum quarumcumque dicte civitati per nos aut nostros ducenda vel extrahenda ab eadem, anum nigrum denarium cum demidio, computando semper libram pro viginti solidos de moneta nigra currente Baione, nec non estimando et appretiando mercandif as illas juxta rectam et afferenciam prime comparationis sive emptionis earumdem , unde credat sacramentis mercatorum eas ementium, si ibidem présentes fuerint, aut litteris suis vel sacramentis factorum suorum ipsis magistris absentibus. Et si quis, quod absit, perjurium vel falsas fecisse litteras in hac parte débite convincatur, forisfaciat et perdat majori communitatis civitatis ante dicte mercandisias illas unde sic reperietur in defectum et nichilo minus ad eo puniatur, quod castigatio sua aliis tedat in terrorem taliter delinquendi.
XVe SIÈCLE. 261
Item, inter nos, prefatos majores et cives civitatum predictarum, concordaiom et appunctuatum est , quod omnes et singuli mercatores et burgenses dicte civitatis Baione et eorum actores, factores, procuratores et attornati habeant et gaudeant singulisfuturis temporibus et quilibet eorum habeat et gaudeat in dicta civitate London. omnia et singula libellâtes, franchesias, consuetodines et privilégia quibus ipsi vel antecessores sui ante hec tempora rationabiliter uti debuerunt et consueverunt in dicta civitate London. absque perturbatione vel impedituento aliquali.
Item, ut vigor dilectionis inter nos futuris temporibus ferventius augeatur, promittimus et concedimus de cetero in omnibus commune bonum et honorem dicte sororis nostre Baione concernentibus atque diligentia nostra in aliquo possit profiscere, sicut tempus et res expostulat, curabimus efficaciter interponere partes nostras.
Item, cum inter ceteras libertates, franchesias et quietancias civibus predicte civitatis London. et successoribus suis in perpetuum per inclitos progenitores domini régis nunc, quondam reges Anglie concessas et tam aucioritate diversarum parliamentoruai eorumdem quam ipsum dominum regem nunc conformatas (sic) concessum sit et mandatum quod iidem cives sint et esse debeant quieti de theoloneo, lastagio, pavagio , muragio, prisa vini et omni alia custuma sive consuetudine, quocuinquc nomine censeatur, per omnem terram et potestatem régis citra mare et ultra et in omnibus portubus maris citra mare et ultra , et quod si quis in aliqua terrarum régis , citra mare vel ultra, sive in portubus maris citra mare vel ultra, theolonium vel aliquam aliam custumam sive consuctudinem ab hominibus London. ceperit postquam ipse a recto defecerit, vicccomites London. naviem inde apud London. capiant , prout in diversis cartis inde confectis plene liquet ac licet, tantorum mandatorum et principium auctoritas absque subjectorum suorum adjectione sufficeat et valeat ipso jure : Nos tamen , prefati maior et cives Baione qui in eisdem civibus London. pro subsidio predicto et multis aliis bonis nobis et nostris solo fidelitatis ardore et motu graluito factis prosequimur benevolencie specialis aiïectum adicimus vota nostra concedentes, quod nos aut successores nostri decetero subsidio predicto et paucis aliis que liberimus homo civitatis Baione supportabit et unde cives London. se merito contentabunt exceptis nullam as.«isam, custumam, prisam, exact ion cm, vel onus quoeumque nomine censeatur colore quarumeumque lilterarum regiarum nobis aut nostris concessarum vel concedendarum seu ordinationum inter nos factarum aut fîendarum exigemus vel capiemus ullo modo , nec ipsos cives bona sua ea occasione qualltercumque vexabimus aut gravabimus in futurum, set illos ab omni onere bujusmodi liberos, quittos et absolutos esse ac dictis libertatibus , franchesiis, quietanciis suis inter nos uti et gaudere permittemus imperpetuum adeo libère, quiète et intègre sicut gaudint et utuntur vel utentur in aliqua alia parte terrarum et potestates domini nostri régis Anglie citra mare vel ultra : ila tamen quod iidem cives aliquem qui de eorum libertate et franchesia non fuerit, nec ejus bona seu mercimonia de libertate et franchesia illis advocent vel subumbrent
Item , inter nos prefatos majores et cives civitatum predictarum concordatum et appunctuatum est, quod cives et burgenses civitatis London. et eorum actores, factores, procuratores seu attornati habeant et gaudeant singulis futuris temporibus in civitate Baione omnia et singula alia libertates, franchesias, consuetudines et privilégia quibus ipsi vel antecessores sui ante hec tempora uti debuerunt et consueverunt rationabiliter in dicta civitate Baione absque perturbacione vel impedimento aliquali.
Item, in augmentum mutue dilectionis nos, prefati major et cives civitatis Baione, promittimus et concedimus quod de cetero in omnibus commune bonum et honorem dicte nobilis
civitatis London* ooncerneatibufr ad que Aligentia nostra in aliquo possit profiscere sieut tempus et res expostolat, curabiinus effieaciter ioterponere partes nostras.
In quorum omnium et singutorum testimonium bas Btteras nostras fieri fednras indentatas et sub comunibus sigiliis civitatum predictarum afteroatim sigillatas.
Datumquoad nos, prefatos majùrem et cives civitatis Baione, apud ipsam cfvîtatem, in domo comuni dicte cmtatis, prima die mensîs septembris, anno Domini miHesitno quadringentesimo quadragesimo primo. Et quoad nos, predictos majores et cives London. in caméra Guyhaide ejusdem civitatis, die et anno supradictis.
Enregistrement du dépôt dans les archives de l'Échiquier du traité fait entre Henri V et Charles, seigneur d'Albret, le 16 janvier 1421.
Archives de l'Échiquier ; Kalendan, t. II, p. 179.
CDV. 15 juin t44j.
Traite entre la ville de Londres et celle de Baronne.
ni
Archives de la mairie de Londres ; reg. K, fol. 202 T°.
Amitkia intercivitas Baione etcivitasLondoniensis tractata.
Mémorandum quod ad commune concilium tentum die martis, videlicet quinto die junii, anno regni régis Henrici sexti vicecimo , in caméra Guyhaide civitatis London , declaratum fuit coram Roberto Clopton, majore, aldermannis et tota comunitate comunis concilii supradkti, quod diverse oontroversie que inter majorem et concivcs civitatis Baione et majorera et concives civitatis London. fuerant agitate per longuos et assiduos labores discretorum virorum concivium nostroram Stephani Ffoster, Johannis Melborne , Roberti Home , "Willelmi Beufis
Willelmi Kerver, Johannis Ffelde , Willelmi Onerere ad pacis unionem reducuntur, in cujus et unionis recordationem et memoriam sempiternam dicti concives nostri quandam indenturam cum sigillo dicte civitatis Baione sigillatam ibidem ostenderunt cujus ténor sequitur in bec verba. Qrata societas*.. (voy. n° cdiii.)
Qoa indentura ibidem publiée lecta et plenius intellecta petitum fuit nomine civitatis Baione indenturam prefate indenture corespondentem et omni similem verborum seriem continentem, sigillo communi civitatis London. sigillari et majori civitatis Baione predicte liberari; que petitio per majorem, aldermanos et comunitatem fnerat tune ibidem concessa et quia prefati Stephanus Pfoster, Johannes Melborne, Robertus Horne, Willelmus Beaufitz, "Willelmus Berver, Johannes Ffelde , Willelmus Overere circa expeditionem finalis concordie supra dicte plures expensas sustinuerunt prout tune et ibidem evidentius fuerat ostensum , concessum fuit tune ibidem per majores, aldermannos et communitatem quod dicti Stephanus Ffoster. .... (ut supra)... et assignat! sui habeant de quîbuscumque mercandisis ductis seu ducendis ad civttatem Baione predicte per cives London. de qualibet librata unum denarium, computando viginti solidos Anglicanos pro libra, tam scilicet de mercandisis dictorum Stephani Ffoster... (ut supra)... quam aliorum civium London. et consimiliter de omni librata mercan(di)sarum dktorum civium London. exeuntium de dicta civitate Baione, de qualibet librata, unum denarium, usque ad compleraentum seu solutionem centum marearum et non ulterius,
XVe SIÈCLE. 2*3
secundum verum et justum compotum inde faciendom eoram auditoribus per dictos cives cîvitatis London. as0i(g)naadis»cuin ipsis civibus videbitur expedire.
Mémorandum quod indentura suprascripta liberata fuit Johanni Ghicbele, camerario, per manus Ricardi Bar net, ix die julii, annoregni régis Henriei sexti xx°.
CDVI. ÎO octobre 1446.
Enregistrement dans les archives de l'Échiquier, d'une quittance de 250 marcs, donnée par Ègidius, frère du duc de Bretagne.
Archives de l'Échiquier; Kalmdars, t. II, p. 196.
CD VII. 2 mai 1447 ?
Lettre de Charles VII à la commune de Londres.
Archives de la mairie de Londres ; reg. K, fol. 235 T0.
Charles , par la grâce de Dieu , roy de France.
Treschiers et grans amis , en ensuivant ce que derreinerement avons escript a nostre beau neveu d'Angleterre, par ses gens et ainbexeurs que nagueres il avoit envoie devers nous pour le fait de la paix , pour monstrer le bon vouloir que nous avons en la dite matière principalement pour honneur et révérence de Dieu, nostre créateur, qui ordonna paix entre les hommes de bonne voulenté, éviter I'efusionde sang humain et obvier aux grans, excecrables, doulereux et piteux a racompter maulx et inconveniens qui souventeûoiz adviennent a cause de guerre , considerans aussy les grans et fructuelx biens qui par la moien de paix espérons fermement avenir, tant par la mutuele fréquentation et communication de sez subgies et dez nostres, en touz estatz soit d'église , noblesse, marchandise et autres, dont si grant honneur, famé et bonne renommée, utilité et proufit en peuvent avenir aux deux royaumes de France et d'Engleterre , qui pour la pacification et union de l'église, qui est matière si privilégie et si favorable et a quoy tout bon Xresptien doit surtouz chosez avoir singuler regart et querer et sercher par toutes maniers , possibles voyes et moyens convenables de apaiser et faire cesser tous troubles, divisions et diiïerances qui y purroient estre; laquele chose au plaisir de nostre seigneur qui est sovereine chief dicelle moiennannt bonne conclusionn en la dite matière de paix entre nous et nostre dit neveu s'acomplira, et aiant regart aussi et considération a la proximité de lignaige en quoi nous et nostre dit neveu attenons l'un a l'autre, qui raisonnablement, naturelement et selon toute bonne équité doit esmovoir les couraiges de lui et de nous a vouloir le bien l'un de l'autre et a avoir vraye amitié , perfecte unionn et entière delectionn ensemble : Nous envoions présentement pardevers ycelui nostre neveu noz amez et feaulx conseillers, le conte de Dunois, nostre cousin, grant chambellan de Ffrance, le sire de Pettigny, nostre chambelan et bailli de Touraine, maistre Guillaume Gousinot, maistre des requestes de nostre hostel, Jehan Bavart, nostre varlet tranchant et maistre Jehan Jouguet, nostre secrétaire, pour besongner en icelle matière, et créez que se nostre dît neveu de sa part se dispose de y vouloir entendre en termes de raisonn , il nous trouvera si enclins et disposez pour y besongner et faire vacquer et entendre en touz moiens raisonnables que chascun effectuelement congnoistra que nous avons entier vouloir a la conclusionn de la dite matière. Si nous escrivons ces choses pour ceo que congnoissons les biens qui en peuvent
avenir et que avez touzjours eu corne entendu a nous bonn vouloir a la désirée et fructueuse conclusionn d'icelles et que nostre dit neveu en ces matière et autres a grannt confiannee In vous et non sanz cause y povez beaucoup aflin de surtout avoir advis et vous emploier la ou il appartendra ainsi que vous mesinez congnoissez que c'est le bien non pas tant seulement des deux royaumes , mais de toute Xrisptiente.
Donne a Mehun-sur-Evre, le 2 jour de înay.