DEUXIÈME SÉANCE DU MATIN - DU MIASME PALUDÉEN
Medicis Brutiis pauca de palustri miasmate dicturus. Philanthropia . quae fecit et facit ut vos non paucos neque levés suscipiatis labores caussa providendi quo melius fieri possit publicae salutis curationi, iubet me sperare fore ut a vobis verba mea qualiacumque sint bcnigno vultu accipiantur. Ipsa enim ab uno eodemque âesiderio iuvandi homines proliciscuntur, atque ego ter quaterque beatus essem , si bonae meae voluntati succederet enectus qui vobis populisque omnibus maxime est in votis. Hac igitur spe innixus incipio meas explicare conceptiones de miasmate palustri.
Caussa precipua infirmitatum endemicarum , quae affligunt populos nec non animalia variis epizoziis peculiaribus , videtur mihi inesse paludibus. Hae, cum abundant aqua, parvum nullumve damnum hominum orutorumque saluti afferunt; sed cum incipiunt exsiccari vel aucta thermogenesi naturali, vel absorbentibus aquam meatibus terrae , tune vitae animali nocent. Et quoniam notum est aquis residentibus innasci plantas atque insecta infusori, utraque sequuniur vices aquarum : illae végétant virenles cum raulta aluntur aqua; at contra déficiente aqua solis radiis adurunturet aegrescunt donec impares diu ferendo solis aestum decidunt sine vita et pauliatim corrumpuntur eremocaussiae ergo, atque fiunt vehiculum miasmatis diiïusioni.
Miasma ipsum, ut omnes norunt, potest diiïundi hac afQuentius, illac minus afQuenter pro natura ventorum lubito suo agentium nubechias palustres quae certis horis suspiciuntur parum altae super aquis paludum. Ouapropter, nisi me fallit opinio, hoc miasma émanai e substantiis organicis putrescentibus; et quoniam corniptio unius est generatio allerius, hinc lit ut inde enascantur innumera infusoria alque aligera insecta quae absorpta ab aeconomia animali fiunt caussa morborum endemiconim, sporadiconim, epidemicorum mitium vel gravium.
En brevi natura miasmatis et conditiones faventes ipsius actioni, quae alicubi palamfit magis aut minus vehementer, sed proculdubio quum adsurgit ad regiones altas non est tanto nocumento quanto est in regionibus intermediis aut in regionibus marittimis et in planitie, ubi saepenumero puram putamque epidemiam cholericam efficit.
Hisce praenotatis videtur mihi discernenda febris miasmatica genuina a febri amiasmatica, et quod baec pertinet ad classem penitus diversam, et quod caussa efflciens huius febris haud est communis, neque communis est methodus therapeutica ad ipsam banc febrim repellendam. Quare ubi nulla adhibetur discretio, miasmatica spuria praeter modum furit atque indomita antifebrilibus remediis suam ob contrariam indolem resistit. rebris miasmatica genuina crebrescit ampliori forma , at febris amiasmatica rarior apparet ob suam fallacem apparenliam: illa inquinat sanguinem quem iniicii idiopatia specifica, haec nuUam affert mutationem , idque probat morbi simplicitatem non emanantis e palustri miasmate sed aliunde. Ideoque si quis putaret se posse agere triumphum de huiusmodi febribus therapia cmpirica et falsa, ingrederelur labyrinlum unde aegerrime posset egredi, et admodum noceret infirmis nisi prius consideraret omnia et singula sjiutomata, ac unoquoque ad ordinem suum redacto, inde inferret unitatem seu essentiam morbosam quam expellere cuperet. Quod si facilis videri potest diagnosis febrium periodicarum pêne ubique frequentium, non est item facilis diagnosis erraticarum, protractarum , incompletarum , inversarum, topicarum , larvatarum , aliarumque id genus , quae praeter unam tantum periodicilatem febrium intermittenlium , nullum aliud symthoma essentiale earumdem exhibent. Sed iam accedendum est mihi propius ad quaesitum et meis pro viribus proponenda ratio impediendi aut innoxiam reddeodi parvo sumptu actionem miasmatis palustris caussae febrium accessionalium, quae et si perpensae sunt a multis sununisque auctoribus etiologicev nosographice ac therapeutice , tamen ( nisi fallor ) mihi videtur ipsas ad igienero haud satis esse adhuc consideratas ut^ si fleri possit « earurodem caussa
m fllIASMATB PALU9TBI - MINGRONE 101
destniatur. Idcirco impulsus dumtaxat amore hominum societatis iuvandae palaœfaciani opinionero meam de hac re quod attinet ad igienem. Nihil aal6m dicam de bonificatione paludum aut de aliis rationibus ipsas exsiccaDdi per eroissaria aut aliquid simile , cum sint factu difficilia et minime tuta , sed iuvat me respicere paludes prout nunc sunt, et rationem reddendi ipsas quam mimme noxias hygiaeni publicae suggerere.
E superius dictis prono alveo fluit esse praeligendam rationem aptam ad impediendam plantarum organicanim palustrium vegetationem née non ioseclorum prope modum invisibilium generationem quae inde consequitur. Ëxperientia notum est febres miasmalicas usque a vere affligere habitantes secus paludes, pergere graviores insequenti aestate et autumno, quoniam tune temporis fere accidit aquae palustris defectus, qui eilicit ut putrescant plaotae, et generentur insecta aligera-infusoria , et morbiferum palustre roiasma diffundatur. Attamen in dubium revocari non potest febres miasmalicas quibusdam annis excitari vel hieme rigente; et generatim in temporibus pluvits parum aut nullatenus sentiuntur effectus tristes decompositionis substantiarura organicarum-animalium , quia tune non subiacent influentiae atmosphaerae, scilicet illi arcano mari deputato ad perficiendas omnimodas mutaliones super omnibus existentibus in natura ac praesertim super aqua résident! et inerti. Aquae copia toUit nieleflcam actionem miasmatis aUt profecto multum imminuit virus illud, quod annis nimis calidis fit origo permultarum febrium et perquam gravi um.
Igitur impediendo seu reddendo innocuos eiïectus miasmatis ratio quam mox explicaturus sum probabiliter poterit prodesse. — Primo biennio ad duodecimum Kalendas Junias (quo tempore plantae palustres maximo pollent incremento, nec aqua tune decrescit) et ad duodecimum Kalendas Septembres (quo tempore miasmatis caussae sunt exerciturae omnem vim suam] existimo utilem lapidem calcarem solto carbonaio di calce utpote destructorem plantarum aquaticarum, et toxicum insectis quae ab illarum putrefactione gignuntur, et demum tamquam purgatorem aeris infeeti miasmaiibus. Annis vero sequentibus biennium sufficere pdterit haec ratio semel tanuim , scilicet ad undecimum Kalendas Julias. Lapis calcaris deberet coqui aut more antiquo in amplis fornacibus in Brutio dictis calcaie, aut multo melius in fornacibus actione continua nuper inventis , per quas laleres et cetera coquuntur magna parsimonia materiei combustibilis. Coctus lapis calcaris eadem die deponitur in pluribus et praesignalis locis peripbertae paludis, cuius miasmatibus debeat indici bellum et mors, ut ita dicam, afferri. — Ad duodecimum Kalendas Septerabris autem haec ipsa ratio eodem modo adhibenda proderit, dummodo deponatur lapis calcaris iu aliis locis paludis, ut per tolam ipsius superficiem actio lapidis calcaris difTundi possit et ipse lapis ima subsidens palude claudat veluti quadam cfusta quemlibet meatum caussa impedieudi novarum plantarum germinatiûfiem.
Attamen heic meo exiguo ingenio occurrit quaedam diflicultas propter lapidem calcarem injiciendum média palude cum ipsa sit admodum late pateos et aliquibus locis impervia. In spem equidem adducor vos me perspjcaciores propositum ire quod ad rem faciat. Hoc obstaculo remoto, lapis calcaris (ut opmor) sparsus per totam paludem , cum sit aflinis aquae, efticiet ferventem ebullitionem et cito exercebit vim suam in vitam vegeta- (ivam plantarum, quae non amplius florentes virentesque, sed squalidae et languentcs vi illius alcalis calcarei subactae décident.
Praeterea animadvertendum est lapidem calcarem coctum, prout superius dictum est, ponendum esse in palude eadem die qua fuerit coctus, aut saltem proxime sequenti die, ne expositus aeri, propter huius humiditatem et propter porositatem suam tumescat, dehiscat et in pulverem redijptur; quod quidem impedire quin lapis ipse proderet inter aquas fervidam eboDitioDem et huius enecta descripta nuperrime.
102 DRUXIÈm SÉANCB DO MATIN - DO MlASilt PALUDÉBlI
NoD amplius vos moror, V»i kaximo hokors bigni. lam pro viribus mais tenuissimis quod proposui explicavi et nuUa est causa cur dialius abutar loDganimitate vestra. Nescio utrum rudis meus sermo consecutus sit fioem ad quem pervenire mens roea optabat et optât. Hoc unum scio me voluisse afferre meum lapillulum ad magnum Hygaeae aedificium. Quod si lapillohis iste habebitur dignus qui fiât quamvis minima pars ipsins aediflcii, sine dubio exceptis febribus miasmaticis a Pyretologia, haec complecteretur paucas febres continuas, febres eructivas, febresque pestilentiales atque hominum societas nuocmam amplius opprimeretur ab hoste fero qui pârmdtos quotannis interflcit. Dixi. »
M. le doct. Balbstra communique quelques recherches sur Y air et Ifis eaux des Marais Pontins, exposées dans le mémoire suivant:
Recherches et expériences sv/r la nature et V origine du Miasme Palustre
par le docteu/r Pierre Balestra de Rome.
<( Messieurs et très-honorables Collègues,
N' ayant pas le temps d* exposer tous les travaux que j* ai faits sur les eaux des Marais Pontins, comme sur les eaux et l'air de ceux d'Ostie, je parlerai seulement de quelques recherches et expériences et des conclusions qui en dérivent, en me réservant de publier le reste de mes observations dans un mémoire qui paraîtra plus tard.
Les eaux de nos Marais Pontins, de Maccarese, d^Ostie, en général, sont un peu troubles, ont un goût saumâtre et, pendant Tété, sentent mauvais. Elles donnent une très^legère réaction acide sur le papier de tour* nesol; leur pesanteur spécifique est de 1,008. Desséchées, elles laissent un résidu de 1,40 pour cent de matières organiques et de sels.
En les examinant au microscope, on voit une quantité extraordinaire d'infusoires de différentes espèces, selon la provenance de l'eau et son degré de corruption (Bursariens, Trichodiens, Yorticelliens ). Mais, parmi ces êtres organiques, celui qui frappe le plus par sa présence constante dans les eaux des différents marais, et toujours en nombre proportionné au degré de putréfaction de l'eau, c'est une petite plante, un microphyte granulé qui appartient à l' espèce des algues d^ une forme spéciale et constante, ressemblant un peu au Cactus Peruvianus. 11 est toujours mêlé à une quantité extraordinaire de petits spores de la grandeur de Viom ^^ millimètre, ovoïdes, jaune-verdàtres et transparents, et des sporanges ou vésicules, dans lesquelles les spores sont contenus, de Vgoo ^ /sm de millimètre à formes très-caratéristiques.
Cette algue nage à la surface de l' eau , elle est irridescente si elle est jeune et ressemble à des taches d' huile. Exposée A l' air et aux rayons du soleil , en présence de végétaux en décomposition , 1* algue pousse fort bien en dégageant de petites bulles gazeuses. Après avoir grandi, elle tombe au fond de l'eau, n'augmente plus, et, en quelques jours, sa structure est altérée. Au contraire, les spores se conservent très-bien et longuement et se montrent plus libres et distinctes.
Après avoir divisé en trois portions égales une certaine quantité d* eau palustre corrompue avec l'algue nageant, j' ai ajouté à Tune quelques gouttes d'une solution neutre de sulfate de quinine, a une autre une solution de sulfite de soude , et à la troisième seulement de 1* eau distillée. Le lendemain l'eau avec le quinine présentait tous les infusoires morts, die avait perdu toute mauvaise odeur, et, à sa surface, il n*y avait plus aucune nouvelle végétation d'algue, tandis que celle qui existait déjà était décidément altérée, modifiée, ainsi que les spores et les sporanges. Celles-