‹ Contes BretonsChapitre 6 sur 10 · JÉSUS-CHRIST EN BASSE-BRETAGNE · texte numérisé non relu

JÉSUS-CHRIST EN BASSE-BRETAGNE

CONTE LÉGENPAIBE CHRÉTIEN.

DIALECTE DE TBfiGUIER.

Notre Sauveur Jésus-Christ était venu faire un tour en Basse-Bretagne, accompagné de saint Pierre et de saint Jean. Ils allaieqt partout, chez le pauvre comme chez le riche, et ils prêchaient dans les églises^ dans les chapelles, et souvent sur les places, devant le peuple assemblé.

Un jour, au milieu de l'été, ils montaient une côte longue et roide. Le soleil était chaud , et ils avaient soif, et ils ne trouvaient pas d'eau. Arrivés au haut de la côte, ils virent, sur le bord de la route, une petite maison couverte de chaume.

— p]ntrons ici, pour demander de l'eau, ditsaiot Pierre.

Quand ils furent daus la maison, ils virent une petite vieille femme assise sur la pierre du foyer ; et sur le banc, près du lit, un petit enfant lé(ait une chèvre.

— Ur bannac'b dour, mar plij, tnamm-goz, a laras sant Pezr.

— la sur, dour atn eùz, dour mad ; met n'am euz ket kalz ouspen iwe.

Diskenn a rez ur skudellad dour euz ar picber, bag ac*h evjont bo zri. Neuze a tostajont da welet ar bugel o teua ar c bavr.

-— N*eo ket d*ac*h ar bugel-man, maram-goz? a taras bon Zalwer.

-— Nann sur ; ba koulzgoude ec*b eo 'vel pa vije d'in. D*amin nierc*b eo ar bugelig ; met marwet eo be vamm o c benel arieban, bag ac b eo cbommet war ma diouvrec'b.

— Hag be dad ? — He dad a zo beo, bag ec'b ba bemde, kerkeut bag ann de, da deweziata da un ti pinvik a zo ea-kicbeon ; bag a c*hone eiz gwennek bemde bag be voued ; ba selu boli ar pez boa euz ewit bewa boa zri.

— Ha mar bo pefe ur vuc'b ? a laras bon Zalwer.

— • Ob I mar bon befe ur vuc'h, neuze a vefemp evuruz ; me ac b afe da vesaa anebi war ant bentjo, bag bon befe leaz bag amann da gass d*ar marc bad ; met n'am bo bikenn ur vuc'b.

— Ma ! roet d'in bo paz un tammig , mammgoz.

Hon Zalwer a gommerras baz ar vroac'b-koz, bag a skoas gant-hi un toi war ven ann oaled ; ba kerkent a savas ac'bane ur vuc'b -vriz ar c^baera» ba leaz gant-hi a-Ieiz be zez !

— Un peu d'eau, s'il vous plaît, grand*mère> dit saint Pierre.

♦- Oui, sûrement, j'ai de l'eau, de bonne eau ; mais je n'ai guère autre chose aussi.

Elle versa une écuellée d'eau de son pichet, et ils en burent tous les trois. Puis ils s'approchèrent pour regarder l'enfant qui létait la chèvre.

— Cet enfant n'est pas à vous, grand' mère ? dit notre Sauveur.

— Non, sûrement ; et pourtant c'est tout comme s'il était à moi. Le cher petit est à ma fille ; mais sa mère est morte en le mettant au monde, et il m'est resté sur les bras.

— Et son père ?

— Son père vit, et il va tous les jours, de bon malin, travailler à la journée à une maison riche qui est dans le voisinage. Il gagne huit sous par jour, et nourri, et c'est tout ce que nous avons pour vivre tous les trois.

— Et si vous aviez une vache ? dit notre Sauveur.

— Oh ! si nous avions une vache, alore nous serions heureux. J'irais la faire paître par les chemins, et nous aurions du lait et du beurre pour vendre aii marché. Mais je n'aurai jamais une vache.

— C'est bien. Donnez-moi un peu votre bâton, grand' mère.

Notre Sauveur prit le bâton de la vieille femme, et en frappa un coup sur la pierre du foyer ; et aussitôt il en sortit une vache mouchetée, fort belle et dont les mamelles étaient gonflées de lait.

— Jezuz-Maria ! a laras ann hinî goz, penoz eo dîgwet ar vuc'h-se aman ?

— Dre c'hraz Doue, roamm-goz.

— Bennoz Doue \var-n-oc'h, aotrone geiz ! me a bedb ewil-oc h bep-heuje ha bep-noz.

Hag ec'h ejont ho zri en hent.

Ann hini goz, chommet ic'h-unan, na skuize ket 0 sellet euz he buc'h : — Kaera da vuc'h ! ha vel ma zo leaz gant-hi ! met penoz eo digwét amaQ iwe? 0 skei un toi gant ma baz warann oaled ! Ar vaz a zo chommet gauen, ar men oaled a zo bepred iwe. Mar am befe ur vuc'h-all evel homan a-vad ! Marteze n'am euz netra da ober ewit-se nemet skei gant ma baz war ann oaled ?

Hag a skoas un loi gant he baz war ar men-oaled ; — ha kerkent a tilatnpas ac hane ur pikol Blerz pehini a dagas ar vue h-vriz war al lec'h !

Hag ann hini-goz emez he zi, ha da redek warlerc'h ann tri dremeniad, ha da grial : — Aolronez ! Aotronez ! — Evel na oant ket et pell c hoaz, hi c'hlewjont hag a c hortozjont anehi.

— Petra a zo c'hoarveet, raammig-koz ? a laras bon Zalwer.

— Allas I ur Bleiz braz a zo digwêt bars ma zî, kerkent ha ma *z oc'h bet ét-kuit, hag hen euz taget ma buc*h-vriz !

— la pa oc'h euz galwet anehan, mamm-goz. Distroït d'ar gèr, hag a kavfet c'hoaz ho puc'h, beo ha iac'h. Met beet furoe'h en amzer da dont , ha na c*boaQtaet ken ober ar pez na c hall nemet Doue he^ unan.

-*• Jésus-Maria 1 dit la vieille, comment celte vache est-elle venue ici ?

— Par la grâce de Dieu, grand'mère.

— Que la bénédiction de Dieu soit sur vous, mes bons seigneurs 1 Je prierai pour vous, matin et soir.

Puis ils se remirent tous les trois en route.

La vieille, restée seule, ne se lassait pas de contempler sa vache ; — La belle vache ! disait-elle, et comme elle a du lait ! Mais cornaient est-elle venue aussi ? Eu frappant un coup avec mon bûton sur la pierre du foyer 1 Le bàlon m'est resté ; la pierre du foyer est toujours là. Si j'avais une autre vache comme celle-ci ! Peut-être, pour cela, me suffira- t-il de frapper, avec mon bâton, sur la pierre du foyer?

Et elle frappa avec son bâton sur la pierre du foyer; et aussitôt il s'en élança un loup énorme qui étrangla la vache sur la place !

Et la vieille dehors, et de courir après les trois voyageurs, en criant : — Seigneurs ! seigneurs ! — Comme ils n'étaient pas encore loin, ils l'entendirent et s'arrêtèrent pour Tattendre.

— Qu'est-il donc arrivé, grand'mère ? lui dit notre Sauveur.

— Hélas ! à peine étiez-vous sortis, qu'un loup est arrivé dans la maison, qui a étranglé ma vache mouchetée !

— C'est que vous l'avez appelé vous-même, grand' mère. Retournez à la maison, et vous retrouverez vo^ tre vache en vie et bien portante. Mais soyez plus sage à l'avenir et n'essayez pas de faire ce que Dieu seul peut faire.

Hag a tislroas d'ar gèr, hag a kavas he buc'h beo ha iac h, hag a anaveas ueuze penos a oa ann aotro Doue a oa bel en he zî *

Up wez-all a oant are en hent ho zrî. Digwêt a oa wardro diou eup goude kreizdez, hag ével n'ho defoa debret tamm a-bed aboe ar beure, ho defoa naoun. Pa oant o tremen a-biou un li war vord ann heiU , a weljont en toul ann or ur vates o verrad toaz ewit ober kratnpoez.

— Eomp en tî-man, a laras Sant Pezr, hag ho» bo krampoez.

Monr. a reont ho zri bars ann ti.

— Demad d'ac h holl bars ann ti-man, tudô geiz. —

— Ha d'ac'h îwe, aotrone. —

— Ni a zo tri zremeniad, pell a zo en hent, hag a zo skuïz, hag hon euz naoun ; kavoud a raemp un draig bennag da debri, ewit arc'hant.?

— la sur, -a laras ar vestres ; enaan ar vates o verrad ann toaz, ha bremaïg a vo krampoez.

— Mar be bolanle Doue, a gredan, a ve mad da laret, eme hon Zalwer.

— Oh ! a laras neuze ar vates, gret eo ana loaa, ha krampoez a vo sur !

— Ma ! eme hon Zalwer.

Elle s'enretourna à la maisoQ, et retrouva sa vache mouchetée en vie et bien portante ; et alors elle reconnut que c'était le Seigneur Dieu qui avait été dans sa maison.

— Un autre jour, ils voyageaient encore tous les trois ensemble. Il était environ deux heures de l'aprèsmidi, el, comme ils n'avaient rien mangé depuis le matin, ils avaient faim. Gomme ils passaient devant une maison, sur le bord de la route, ils virent, près de la porte, une servante qui préparait de la pâte pour faire des crêpes.

— Entrons dans cette maison, et nous aurons des crêpes, dit saint Pierre.

Ils entrent dans la maison.

— Bonjour à vous tous dans cette maison, bonnes gens. —

— Et à vous pareillement, seigneurs.

— Nous sommes trois voyageurs qui sommes depuis longtemps en route, et nous sommes fatigués, et nous avons faim ; pourrions- nous avoir quelque petite chose à manger, en payant?

— Oui sûrement, dit la maîtresse ; la servante est à préparer la pâte, et tout à l'heure il y aura des crêpes.

— Sj c'est la volonté de Dieu, serait bon à dire, je pense, dit notre Sauveur.

— Oh ! répliqua alors la servante, la pâte est faite, et il y aura bien certainement des crêpes !

— C'est bien, dit notre Sauveur.

— llag ec h azejont da c'hoftoz. Ar vates a lakaas neuze daou drebez war ann oaled, hag a rez lan indan-he. Goude a kommerras ar varae'h a oa ann loaz en-hi, wit hi zostaad d'ann oaled. Met setu ma lifonz ar varac'h ; ha skuillet war ann douar holl ar pez a oa en-hi ! hag ar vates da esllammî ; hag ar vestros da grozai !

— Brenoan, Aotronez, emehî, ec'h hallet mont da glask krampoez el lec'h-all, rag ewit aman na vo ket a grampoez fête !

— Eo ! 00 ! gant graz Doue, a laras hon Zalwer^ lia gant penn he vaz a stokas ar varac'h a oa et a»

bezio, ha selu-hî da dont kerkent en he fez hag ann toaz en-hi. — Ha souezet braz tud ann ti ! — Hag a oe gret krampoez, hag a tebrjont, hag ec'h ejont. goude en hent are. Met a-rok mont-kuît, hon Zalwer a laras d'ar vates : — Ha dalc'hit sonj-mad, ma flac h, ez eo mad laret bepred : Mar he bolanie Doue (1) !

Koclet gant Marc'harit Fulup, a baroz Piunet. Miz ewenn 1869.

(1) Les paysans bretons ont sans cesse celle phrase à la bou che, quand ils expriment an désir ou un espoir.

Et ils s'assirent pour attendre. — La servante posa alors deux trépieds sur le foyer et fit du feu dessous. Puis elle prît le baquet où était la pâle à crêpes, pour l'approcher du foyer. Mais voilà que le baquet se défonce et tout le contenu se répand par terre ! — Et la servante de s'exclamer ! et la maîtresse de gronder !

— Maintenant, seigneurs, dit-elle, vous pouvez aller ailleurs chercher des crêpes, car pour ici il n'y aura pas de crêpes aujourdhui !

— Si ! si ! grâce à Dieu, dit notre Sauveur.

Et du bout de son bâton il loucha le baquet, qui s'en était allé en éclats ; et aussitôt le voilà entier dé nouveau, avec la pâte dedans, au grand élonoement de tous ceux qui étaient là ! — Et on fit des crêpes, et ils en mangèrent, puis se remirent en route. Mais, avant de partir, notre Sauveur dit à la servante : — Et rappelez-vous, ma fille, qu'il est toujours bon de dire : — Si c'est la volonté de Dieu !

Conté par Marguerite Philippe, de la commune de Pluzunet, au mois de Juin 1869.

DAOU VAB AR PESKETAER^*\

Ur wez a oa, ur wez a vo, Ewit rei roll d'ann holl gaozo.

Ur wez a oa ur Pesketaër koz, hag a oa dougeres he vroeg. Un ^bardez ec'h arruas er gèr ha n'hen defoa tapet nelra. He vroeg a c'hoantaas debri pesked, hag a renkas retorn d'oc'htu d'ann aod. Teurel a ra he roejo, hag a tigass gant-hanur pesk ar c/haera. Ma oa slad en-han : — Brema bepred, a lare d'ehan heunan, am bo peuc'h dîgant ma groeg. — Met selu pa oa 0 kregi er pesk, hecnan a em laka da brezeg. hag a làr d'ehan : — Pa vin marw, ro ma c'hîg da debri d'as groeg ; ma c'halon hag ann dour en pehini a vin bet gwalc'het, d'as kazek, ha ma bouellou ha ma skevend d'as kiez. — Ma oe souezet braz ar Pesketaër 0 klewet ur pesk o prezeg evel un den ; biskoaz n'hen defoa gwelet kement-all. Laret a reaz : — Ober a rinn. — Hag a teuas neuze d'ar gèr. —

Pa amias, a laras d'he vroeg : — Me 'vad am euz tapet eur pesk kaer ! sellit, groeg, pebeuz da besk I—

(1) Tous mes coales ont été recueillis en breton, comme celui-ci, et traduits fidèlement sur ces textes authentiques. Si je n'ai donné que des traductions dans ce qui précède, c'est afin de ne pas faire un livre de cette brochure qui n'est , en quelque sorte> qu'un prospectus du recueil plus considérable que je prépare, et qui est déjà entièrement rédigé. — Ce texte et ceux de : — Jésus-Christ en Basse-Bretagne et leMeunier 9t son seigneur surfirent pour faire juger de ma méthode. —

Page 1