III. — Cardinal
Maître Cardinal était professeur ou regens en 1 240 (cart. n° o). Il mourut avant 1294. 11 nous reste de lui en manuscrit ' un traité intitulé : Glosule super li bruni Aphorismorum Ypocratis.
Nous avons parcouru ce traité sans y trouver aucun détail qui nous éclaire sur l'obscure personnalité de son auteur. Nous y trouvons cités comme autorités poutre Aristote et
1 B. Nationale G847 et Metz 1205.
Galien), Haly et Constantin, ainsi que deux Salernitains, Maurus et Bartholomeus.
Comme spécimen de l'enseignement de maître Cardinal, voici son commentaire sur l'aphorisme 31 section VI, portant que « on fait cesse)' les douleurs des yeux ou par la boisson de vin pur, ou par des bains, ou par des vapeurs aqueuses, ou par la saignée, ou par des purgatifs. Jusqu'ici méconnu et encore inédit, nous croyons devoir le citer intégralement.
Dolores oculorum, etc. — Quia jam determinavit de passionibus membrorum inferiorum, secundo hic déterminât de passionibus raembrorum superiorura.
Dieit ergo quod dolores oculorum solvit potatio meri, aut lavamenlum, id e*t balneum, aut per piriam ut per evacuationem sive caîefactionem, aut per flebotomiam, aut per farmaciam.
Exponit autem Galienus hune aphorismum. Dicit enim quod ipse vidit quosdam peritos medicos laborantes curare dolorem vehementem cuidam patienli, et apposuerunt emplastra frigida que augmentabant dolorem, aut omnino destruebant visum ; si vero erant frigida temperate, claudebant poros, et ita retinebantur vapores qui debebant exire, et ita majorem inducebant dolorem ; si autem erant vehementer frigida nec mitigancia, auferebant sensum visus omnino. Galienus autem expulil eos et apposuit, propter hune afforismum, piriam, id est caîefactionem, aut evaporationem et ita sanavit eos.
Galienus exponet hune afforismum hoc modo : piria, id est evaporamentum, solvit dolores oculorum, et hic competit, si corpus non sit plecloricum, aperiuntur enim pori, et vapores exeunt qui erant causa doloris : débet autem accipi pannus lineus aut sericus et submergi in aqua calida, et deinde apponi oculis. Si autem sit corpus plectoricum, non piria solvit dolorem complète, sed signum complète solutionis, significat enim quod corpus est pleuctoricum et indiget evacuatione. Si autem omnes humores sint, adiciunt; sanguistantum, tune débet sequi farmacia, et hoc secundum Haly. Postea cum moli sunt humores per farmaciam, et expulsi ad exteriora, ad educendum illos humores sublercutaneos, débet sequi balneum, vel ut dicunt aliqui, ad humectandum corpus quod dessicatumeslpermedicinam; sed quia multa facta est deperditio caloris
naturalis etspirituum, débet sequi potatio vini ad hoc utrecreentur spiritus.
Possil etiam Galienus aliam expositionem et si humores grossi et coagulali sint causa doloris oculorum, lune débet dari vinum ; dissolvit enim illos humores et subliliat. Si autem sint subtiles etevaporandi, tune valet balneum similiter et piria, si corpus non sit plectoricum. Si autem sit plectoricum, débet adhiberi flebotomia aut farmacia, sicul dictum est.
Aliter autem exponit hune afforismum Constanlinus in viatico simpliciler, si ipse fecit illum. Dicit enim quod si dolôres oculorum tleuma sit in causa, locum habel vini potatio, quia fleuma frigidum est et humidum, vinum autem est calidum et siccum, et cura habet fieri per conlrarium. Si autem melancolia sit in causa, cum sit frigida et sicca, tune competit balneum quia calefacit et humectât. Si autem sanguis, competit flebotomia. Si aliquis alius humor, farmacia.