‹ Correspondance de Bossuet. Nouv. éd. augm. de lettres inédites et publiée avec des notes et des appendices sous le patronage de l'Académie française (volume 2)Chapitre 147 sur 211 · Entretien, occupation d'esprit · texte numérisé non relu

Entretien, occupation d'esprit

3. La Politique tirée de l'Ecriture sainte, où se trouvent souvent cités les livres attribués à Salomon. Nous savons par Leclieti (t. II, p. 190, 191, ig/j, 300, etc.) que Bossnel, vers ce temps-là, revisait cet ouvrage en vue de l'impression.

Lettre 61. — Dédicace de l'ouvrage intitulé : Observationes in librum D. D. Francisci de Perea, doctoris Salmanlicensis, cujus tilulus est : Lydius lapis recentis antiprobabilismi, editie ab Antonio Florenlio, S. Theologiœ doctore. Tolosae, ex oFficina typographica JNic. He-

356 CORRESPONDANCE [170a

tronum ainbiam qui huic meo libro splendorem et aufhoritatem concillct, qui doctrinam calcule suo confirmet, ecquem reperero quem tibi possim anteponere? Tu enim literarum decus es et ornamentum ; tu omnes Ecclesiastica) disciplinae facultates innumeris ingenii tui fœtibus, et quidem ornatissimis, locupletasti ; bistoriam illustrasti universam, tum sacram, tum propbanam ; tboologiam, et moralem et scholasticam, ita calles ac si nihil praîterea pertractasses doctor Sorbonicus. Quid plura? Varia extant mirabilis eloquentiae tuae monumenta nulla postcritate obliteranda.

Aliud addam quod me adduxit ut hoc opus tibi consecrarem, Princeps Ecclesiœ Illustrissime : partes tuas hic me

nault, 1702, in-8. Le volume ne porte p;is la date de l'achevé d'imprimer; mais on y lit les approbations de Cazemajou (ai oet. 1701), professeur et doyen dans l'Acadi-mie de Toulouse, grand archidiacre du diocèse et abbé de Saint-Pierre de l'Isle-en-!\lédoe, et de F. Bernard Lapeyre, docteur et provincial des Augustins (2 novembre 1701), et aussi le permis d'imprimer daté du l\ janvier 1702. Cet ouvrage est de la dernière rareté ; la bibliothèque de la ville de Toulouse en possède (Réserve, a63 B) un exemplaire relié aux armes de l'évcque de Meaux. Il paraît bien être l'exemplaire même présenté à Bossuet de la part du P. Gonzalez par le P. Roucellet, jésuite (Ledieu, t. 11, p. 467). Il porte au verso de la première page en blanc une annotation de la main de Ledieu, conforme i\ celle de son journal. Bossuet supposait qu'il avait pour auteur le P. tîonzalez lui-même. Cependant le P. Rivière, d'après J. Eug. de Uriarie, Calalogo razonado de obras anonimas y seadonimas de autores de la Compahia de Jésus, Madrid, t. III, IQ06, in-i"!, n" 4292, l'attribue, avec beaucoup de vraisemblance, au P. José de Allaro, ami de Gonzalez, vivant auprès de lui h Home. Ce P. .\lfaro fut l'un des examinateurs lavorables au livre de Fénelon (Cf. t. VIII, p. l^•M). Il écrivit pour la déCense de (Gonzalez : Censura censurx latx anno i6j4 «■ /?• P- fievisoribus (jcneralibus Societatis Jesu conlra libruin de rcclo usu opinionuin probabiliuin romposiltun a P. Thyrso Gonzalez, i^'O^, et Historica cnnrralin eoriim qusc accidrrunlcirca edilionem libri de recOi usa opinumum probabiliuin. Le premier de ces écrits a été inséré dans le tome II, p. 712-747, de la Tlieolotjia rhrisliano de Concina ; le second, resté ninnuscril, se trouve h la liibliotlu-que de Salamanque ('Siinimervogel, au mol Ai. fard). — Nicolas iiéuault devait appartenir h la Camille de libraires parisiens d'où est sorti le |)résidcnt llénaull. Il semble s'être établi A Toulouse ilans les premières années du xviii' siècle.

i7oaJ DE BOSSUET. 357

egisse existimavi, dum editionem suscepi operis in quo a variis criminatlonibus vindicatur Reverendissimi Patris Thyrsi Gonzalez Societatis Jesu generalis doctrina de recto usu opinionuin probabllium '. Novimus enlm quam tibi placuerit illius liber, quantis laudibus extuleris ejus doctrinam in nupero cleri Gallicani conventu ; prope fuit ut oppositam Tu aliique venerandi Praesules gra\i censura, tota plaudenle Sorbona, confîgeretis. Ecce tibi tamen insurrexit in Hispania, quis hoc putet? in regno tam catholico et in doctissima Academia Salmanticensi, insurrexit nescio quis doctor nomine Perea -, qui doctrinam quam approbastis et quam Roma ipsa prseformare visa fuerat sanclissimis decretis Alexandri VII, Innocentii XI et Alexandri VllI ipse impugnare singulari iibro nisus est ; inio et illam de Jansenismo suspectam reddere, cum ait in introductione sui operis aut solos, aiit plerii nique Jansenistas j'avère paru rigidiori, hoc est probabiliora requirenti, et subjungit alibi : Hoc negant pauei recentlores quorum numeruin implent Jaiiseniani et de Jansenismo suspecii. Indignum plane facinus, nec, si Superis placet, impune ferendum !

Quare ad te venio supplex, librum editurus quo tua doctrina non parum corroboratur, nec obtusis sane argumentorum aculeis doctor Salmanticensis redarguitur. Ergo âge, pro tuo sublimi ingenio ac recondita eruditione suppetias ferre ne dedigneris, neque patiare insignem viruni Societatis

1. SurTliyrso Gonzalez, voir notre t. M, p. 876, et nos Corrections et additions, p. /igS.

2. D'après le P. Joseph Marie Gravina, S. J. {Trattenimenli apologetici sul probabilismo, Paleime, 1765, 3 vol. in-Zj, t. I, p. 180), Perea serait le pseudonyme du P. Bernard Sarlolo, aussi jésuite, mort en 1700, et véritable auteur de l'ouvrage intitulé : Lydius lapis recenlis anti-probabilismi. Salamanque, 1697, in-8. Cet écrit fut réfuté par le P. Adam Ehrentreicli, S. J. : Reprobatio Lydii lapidis seu brevis refutalio traclatas quem D. Franciscus Perea pro defcnsione probabilisnii edidil Salmanticœ anno iGgj, Rome, 1699, in-i6. Quant au jeune docteur François Perea y Porrès, il fut placé, en 17 16, sur le siège épiscopal de Placentia, d'où il fut transféré à Grenade en 17205 11 mourut dans cette dernière ville le 5 juin 1733.

358 CORRESPO.NDANGE [1702

Jesu generalem incredibill aniini conslantia tôt annos tuam causam propugnantem proscindi. Sileant, te loquente, qui tam sanain doctrinain convellere maie cauti nituntur. Jam se tuis partibns tota Gallia addixit ; nemo enim unus est qui tibi obstrepere in Academiis nostris jam audeat. Hoc accédât gloriae tuae, ut alia régna per\adat doctrina tam salubris, et quae ipsi contraria est radicilus evellatur ; sic cnim non modo corruptelarum caput abscindetur, ut cum clero Gallicano loquar, verum prislina mofum integritas el nitor restituetur. Vale et fave.

Page 1