Plantin au roi
(Rapport sur l'impression des Bréviaires à imprimer pour le roi d'Espagne. Ces livres auront quarante feuillets de plus que les éditions antérieures, soit 20 feuilles du format in-folio, 10 du format in-40 et 5 du format in-80. Plantin croit prudent de ne pas trop précipiter l'exécution de la première édition et de la faire in-8°. Ce format s'imprime plus rapidement et on pourrait envoyer les feuilles en Espagne, par les courriers, pour permettre d'y faire les changements désirés. 11 donne ensuite les prix des Bréviaires et des Diurnaux en divers formats et sur divers papiers, dont il envoie des échantillons. Ces prix ne comprennent pas les Offices propres, dont il ne saurait évaluer l'étendue. Si le roi voulait faire imprimer cent exemplaires in-folio sur parchemin, Plantin le lui déconseillerait et l'engagerait à les faire tirer sur papier ordinaire, pour diminuer les frais et pour être en état de trouver la quantité de papier voulue. Il serait impossible de trouver en un seul été le parchemin nécessaire pour imprimer cent exemplaires. Il faudrait trente mille peaux, à 4 sous la peau, et il faudrait six mille florins comptant pour pouvoir acquitter les envois de la Hollande, les fabricants de ce pays ne voulant fournir que contre paiement immédiat.)
BREVIARIORUM RATIONES AD REGULAS PR^SCRIPTAS EX HISPANIA.
Consideratis omnibus, quas ex voluntate regia impressioni Breviariorum addenda prœscribuntur, non dubito quin omnibus sint ecclesiasticis viris, pr^esertim senioribus et negotiis publicis occupatis, gratissima futura, eo namque modo lectio, eorumdem facilior, expeditior et multo clarior reddetur.
' Perpensis vero omnibus addendis, habita etiam ratione minorum characterum, depr2ehendo quadraginta circiter
foliola plus futura quam hactenus in illis fuerint, qua2 a nobis sunt impressa.
Quc^ 40 foliola viginti folia intégra papyri in illis efficiunt, quiE in folio sunt imprimenda. In illis vero qu« in 4°, quamvis hujus forma; nulla in prasscriptione nobis data mentio sit facta, imprimenda essent folia 10. In octava vero forma dicta 40 folia quinque folia intégrée papyri efHcerent.
Notandum vero est imprimis, non posse nisi cum magna difficultate, sollicitudine, labore, diligentia et periculo variis pr^lis hujusmodi impressionem primam aggredi, minus vero accelerari quod periculum foret ne quid aliquando ex prsescriptis et ad longum ponendis omitteretur, confunderetur, vel parum décerner adprimeretur aut collocaretur.
Satius itaque videtur prima editio fiât in octavo, eaque simplex ; tôt namque foliola hac forma imprimentur singulis diebus unico pra^lo quot possent quatuor pri^lis in folio imprimi. Folia vero quœ singulis hebdomadibus imprimentur poterunt in Hispaniam mitti ad observandum et indicandum num quid desideretur. Quod, si quid indicatum fuerit, faciliori negotio et minori sumptu emendabitur quam si forent in folio. Ex eo porro exemplari in Hispania tune emendato poterunt tuto alla in folio imprimi et majori facilitate accelerari.
Ad commoditatem vero eorum omnium qui Breviariis ex regio mandato imprimendis utentur, hanc rationem ineundam cogitavi, ut omnes form^ ad unum et eumdem numerum foliorum vel paginarum redigerentur seu imprimerentur : eo namque modo fiet ut memoria semper juvetur, conservetur et confirmetur neque in mutatione formarum vel characterum confundatur, et qui
praeterea ex variis formis simul legent, possint ad folium eadem nuraeri nota signatum recurrere.
Hanc porro methodum conatus sum indicare tribus variis speciminibus, nempe magna forma in folio, communi in 8° et parvo etiam in 8°, seu magno 16° : tôt namque sunt lineas et dictiones in pagina maxima atque sunt in unaquaque aliarum duarun.
Forma prima Breviarii magni, Camer^e dicti, quod circiter 280 folia intégra papyri, hoc est foliola 560, paginas 1120 continebit. Suntque specimina sequentia composita ex characteribus majoribus indicatis (sed melioribus quam quaî erant in specimine characterum impressa) et ex illis quibus Horas Illustrissim.^Ducis Alban^ impressimus \
N° I. Papyrus est Lugdunensis insignita Racemo, ex qua unumquodque Breviarium constaret sex florenis ; hoc autem génère papyri imprimimus aliquot exemplaria Bibliorum Regiorum.
N° 2. Papyrus est Novo Castello, ex qua unumquodque Breviarium constaret quatuor florenis et decem stuferis.
N° 3. Papyrus est etiam Trojana, qua BibHa Regia communia imprimimus ; ex hac unumquodque Breviarium constaret quatuor florenis cum decem stuferis.
N° 4. Papyrus est e Troja Gallorum advecta, ex qua unumquodque Breviarium plus minus constaret tribus florenis et decem stuferis.
Forma etiam primi Breviarii magni ex characteribus quibus Horas Illustrissime Ducis Albane impressimus
I. Hora Heaiissimct Virginis Maria, ad mum romanum repurgatissima. Plantin, 1570, in-8°. Les armes du duc d'Albe sur le titre.
et ex illis quibus textum Vulgatas editionis Bibliorum Regiorum impressimus.
N° 5 Papyrus est Lugdiinensis, ex qua unumquodque exemplar Breviarii constaret duobus florenis cum quindecim stuferis.
N° 6. Papyrus est Trojana, ex qua unumquodque exemplar constaret duobus florenis cum decem stuferis.
N° 7. Forma alia in magno 4° vel parvo folio, cujus nulla est facta mentio in prœscriptionibus missis. Sunt vero haec specimina composita ex characteribus quibus textum Vulgatc'e editionis Bibliorum Regiorum impressimus et ex illis quibus apparatum dictorum Bibliorum imprimimus.
"N" 8. Potest haec forma imprimi in 4° in eadem papyro, qua communia exemplaria et alia Bibliorum Regiorum imprimimus, nempe ea quîe signata est N° 3 ; ex qua constaret duobus florenis cum quinque stuferis, et ex N° I, ex qua tune constaret unumquodque exemplar tribus "florenis.
Forma secunda Breviariorum ex characteribus designatis.
N^ 9. Papyrus est Lugdunensis, ex qua unumquodque exemplar constaret decem et octo stuferis.
N° 10. Papyrus est Trojana, ex qua unumquodque Breviarium constaret sexdecim stuferis cum dimidio.
Forma tertia ex characteribus (in pr^escriptionibus missis de Hispania) designatis.
N° II. Papyrus est dicta Collubrilla, ex qua Breviarium unumquodque constaret quatuordecim stuferis. Diurnalium très formce.
N° I. Constaret unumquodque exemplar quatuor stuferis cum dimidio.
N° 2. Constaret exemplar unumquodque quatuor stuferis .
N* 3- Itidem constaret unumquodque exemplar quatuor stuferis.
Supradictorum vero pretia intelliguntur pnxster officia peculiaria mittenda. de quorum magnitudine prius judicare non possumus quam ea nobis reddita fuerint.
Cum autem velit Majestas Regia ut centum Breviaria primée form^ supra in pergameno imprimi, consultius mihi videtur ut illa majoribus typis primi speciminis excudantur, sed commun! papyro, nempe illa notata N° 4, tum ad sumptus moderandos,tum quod tempore longiori opus esset ad curandum papyrum fieri. Non enim tanta copia reperiri possit hac tota sestate ut et Bibliis Regiis absolvendis et supradictis Breviariis imprimendis sufficeret.
Est prœterea notandum una asstate tota, (hyeme autem nihil quod valeat paratur) parari non posse tanta copia pergameni quanta nobis opus esset ad centum Breviaria imprimenda. Paulo namqut minus 30,000 pellium foliis nobis esset opus quorum unumquodque ad impressionem paratum constabit' quatuor stuferis. Quorum omnium summa esset pœne sex millia florenorum, quïe parata habenda ad solvendum quotiescumque ex Hollandia mitterent artifices pergamena. Tantum enim abest ut illi unquam solutionem expectent, ut nunquam non debeant illis quibus sua vendunt.
Nous possédons deux rédactions différentes de ce mémoire, l'une dans les Minutes de lettres, l'autre dans une farde de documents concernant l'impression des livres liturgiques pour le roi d'Espagne. Ce dernier recueil renferme une grande quantité de documents et de lettres ayant rapport au même objet. Leur nombre et leur éten-
due sont trop considérables, leur" intérêt, par contre, trop spécial, pour que nous les publiions dans la Correspondance de Plantin.