Sanctus Pagninus
espérons y adjouxter, avec autres diverses commodités, propres à l'intelligence des langues.
156. — Rei narratio quam casum conscientiœ vocat R. Fr. Antonius Siennensis. '
(Plantin avait acheté des livres chez le hbraire Pierre Kerkhovius ; le dominicain Antoine de Sienne prétendait que ces livres lui appartenaient et devaient lui être rendus par Plantin. Celui-ci allègue sa bonne foi, en les achetant, pour défendre la légitimité de sa possession.)
Anno Domini 1568, prima novemhris, Christophorus Plantinus, volens ingredi per portam septentrionalem ecclesiam B. Virginis Maria;, vidit quosdam libros, quorum folia rubro colore (prc'eter morem communem hujus loci) erant infecta, vcnum expositos supra tabulam tabernœ librariœ, qua^ illic est sub porticu.Novitate hac allectus, accedit tabernam et, libros cum aperiret, interrogatur a Petro Kerkhovio ", ejusdem tabernœ domino, num velit emere. Rogat Christophorus a quo habuerit et quamdiu habuerit expositos. Respondet Petrus ante quatuor dies se habuisse a quodam mercatoris institore sibi probe noto, cui commissi erant ad vendendum,
1 , Cette pièce est écrite sur une feuille volante non datée. Elle est rédigée en 1569, mais nous la plaçons ici à la date où se passèrent les faits qui y sont exposés.
2. Petrus Kerkhovius ou Cemetière s'occupait aussi de travaux littéraires. 11 traduisit en flamand pour Plantin Fhus Ciceronis ad epislolas scrihendas et une partie de La première et la. seconde partie des Dialogues français, sur un texte de Jacques Grévin et probablement de Plantin lui-même (Plantin 1567). Il fit encore l'index du Valerius Maxirnus de 1567.
quod cujus cssent vcllet hinc migrare ad suos. Faciebat autem 30 florenis omnes;se quidcm potuisse jam bonam partem diversis canonicis vendidisse, verum malle simul omnes vendere si facere posset. Obtulit tune Christophorus 18 florenos, negavit Petrus.
Sequentibus po.'^tea diebus, illac ingrediens Christophoms, bis aut ter adhuc vocatur a Petro et ad libros singulis diebus expositos emendum pro re sua hortatur. Undecima tandem die novembris convenitur et afferuntur libri a dicto Petro et ejus famulo in cèdes Christophori et libro rationum Diurno nominatim ascribuntur ad hune modum * : 11 Novembris i)6S, emi a D. P:!ro Kerkhovio bibliopola, ad portant B. Virginis Maria tabernam habente hos sequentes libros, pretio 22 florenorum qiios exisfimo, ut taxavi :
Concilia generalia, 4 voll. lig. 9 — 15
Metaphisica Pauli Cassinatis, Macrobius f° simul i — 5 Confessio Augustiniana, 4° — 18
3 Euthimius in Evangelia 2 — 14
I Titus Livius, f°, viel i — 4
I Psalterium Flaminii — é
I Plautus, ié° — 6
I Janelli metaphisica et physica, 8° i — 4
I Alphonsus de lege pœnali, 8° — 10
I Hector Pontus in Jesayam, 8° — ro
I Quintilianus Griphii — 10
I Allegoria Bibliorum, 8°, Paris — 10
I Euripides grœce, 8° — 12
I . La note en question est moins explicite, elle dit : Adi ditto (il novembre 1568) Achepté comptant. Suit la liste des livres, et à la fin : ,
Le maistre (Plantin) les a payés 22 florins, argent comptant.
I Cajetanus in Job. Idem in Psalmos i — 8
I Hilarii opéra, f° i — lo
Ex quo satis liquet non fuisse minus emptos quam valerent.
Quarto vero postca die Dominus Canonicus Almaras accedit tabernam dicti Christophori, contemplatur libros supradictos quos se prius licitasse prédicat, maxime vero sibi Concilia generalia cupere dicit, quîe illi pro 10, ni fallor',florenis conceduntur.Euripides dono postea cuidam studioso datur, ex quo liquet dictum Christophorum nihil scivisse de dolo ; minus de alia rc quapiam mala : proinde non teneri reddere nisi recepta, saltem absque lucro, summa persoluta. Fr. Antonius S. autem aliter pra^tendit; dicit enim suos esse etc. Quod si ejus fuissent mihi videtur dcbuisse prius indicasse. Nam quamvis dictos libros viderit saspissime et nonnullos in manibus habuerit, in dicta taberna Christophorumque verbum fecit, ante mensem, ni fallor, decembris postremi, cum jam dictus Petrus ex urbe in Quadragesima superiori abivisset. Pr^eterea mihi videtur justius ut a mercatore satis sibi noto et divite, cui vas suum concredidit (ut non idem mercator negat), libros suos répétât quam a dicto Christophoro, qui eos diu expositos in loco frequentissimo émit et in taberna sua postea omnibus, etiam ipsi Fr. D. Antonio, proposuit.
I. Plantin se trompe effectivement. Le 15 novembre 1568, il vendit au chanoine Almaras les Concilia eeneraïia à 12 florins.
157' — Planlin à Henri Corbry.
(Il se chargera volontiers de fournir les livres désirés pour la bibliothèque de l'abbé de S' Martin, à Tournai, et indiquera les prix les plus bas possible.)
Clariss, doctissimoque viro Domino Henrico Corbry ad D. Virginem Canonico Sacrœ Theologiie doctori pro Reverendo Abbate D. Martini Tornaci.
Quod ad Bibliothecam R''' D"' Abbatis libris novis instruendam nostra velis uti opéra, vir clarissime, gratias, quando referre non possum, habeo ; habebo maximas, conaborque, si nobis cura h^c serio demandetur,ut de nostra fide neque diligentia conqueri possis.
Pretia vero incompactorum librorum, quos in indice tuo designasti, et eorum quos addidi, declarato loco et forma, melioris nota2 impressionis, quam ex a^quo et bono possum divendere minima adnotavi. Compactur^e vero pretium uniuscujusque voluminis formée separatim, quemadmodum hic nobis est ipsis solvendum compactoribus, indicare volui, ut liberum sit dispicere utrum magis e re R'^' D"' Abbatis foret hinc compactos vel incompactos libros cvocare.