Plantin à Laurent à Villavicentio
(Protestations de dévouement de Plantin. Le père Santysius lui avait remis à imprimer un livi . de Laurent à Villavicentio. Il s'était mis en devoir de le faire et l'avait soumis au censeur ecclésiastique. Peu après, il apprit que Santysius avait redemandé le livre
I. Laurent à Villavicentio, prédicateur du roi d'Espagne, né à Xérès. Il entra dans l'ordre des Augustins et séjourna dans les Pays- Bas où il enseigna la théologie à l'Université de Louvain, avant d'être attaché à la chapelle du roi. Plantin imprima de lui : T)e Œconomia sacra circa pauperum curant, 1564, in-80 ; Conciones in Evangelia et epislolas e tahulis Dom. Laurentii a Villavicentio elaborata nunc vero aucta et locupletata per F. Dominicum JEgidium Topiarium, 1568, 1573, 1574.
au censeur et l'avait donné à imprimer aux héritiers de Steelsius, ce qui privait Plantin du plaisir de rendre service à l'auteur. Pour confirmer son dire, il ajoute à sa lettre la première feuille de l'édition de Steelsius.)
Reverendo admodum Patri ac doctissimo viro Domino
Laurentio a Villavicentio S. Theologiœ Doctori, Catholicc-e Regia; Majestatis concionatori piissimo etc.
Quod me nullis certe meritis nostris sed amicorum, qui me aliquid esse vellent, commendationibiis regia benignitate et favore prosecutum esse gaudeas, Pater multum révérende^ gratias habeo, maxiraas relaturus, si vires et occasio adessent. Faxit autem Deus optimus maximus ut onus hoc mihi (animo precibus et orationibus a me deprecatum) impositum diu ad reipublicse christiauc-e utilitatem ferre possim. Vires etenim nullas, industriam nullam, nuUum denique animum in me agnosco, quibus possim, ut deceret, tantam rem sartam tectam agere et conservare, nisi Deus ipse actus nostros juxta voluntatem suam dirigat. Animum mihi hactenus certe dédit et vokintatem ad quœvis, nulla ratione habita proprii lucri vei commodi, suscipienda, qu£e in reipubHc« Christiauc-e utiHtatem et Régis nostri honorem et ministrorum ejus fidelitatem pnedicandam et dilatandam esse cognoveram vel existimaveram. Idque, quantum potui, in parvis prœstare antehac conatus sum.
Nunc vero et posthac, si quid in majoribus, ut spero, prasstitero, id totum M^ecenati meo Domino GabrieU Çay^, Régis nostri catholici Ministro fidissimo et viro sapientissimo, primum debebitur, postea vero maximo huic doctori domino B. Aux Montano, viro tum propter eruditionem singularem rerum pêne omnium cognitionem et ingenii dexteritatem, tum animi candorem, pie-
tatem insignem et erga omnes charitatem divinam admirabili, quem ille mihi tamque seipsum merito commendavit aut me'potius huic tamque suum insinuavit.
His itaque duobus, cum me ipsum debeam atque R. P. T. ambobus videam esse carissimam (quam enim bene de ipsa sentiat et loquatur hic D°"® meus Arias Montanus testis esse possem) eamque semper coluerim et, quacumque in re licuisset, ei gratificare voluissem, nihil cette (nisi nostris humeris impar) unquam recusare voluissem. Cumque primum a R''° admodum pâtre et nunquam satis laudato Domino Santtysio ' mihi daretur liber tuus ", mirum gaudebam in modum mihi tandem esse occasionem in re nomine odiosa at omnibus S. Théologie studiosis utili M^cenati illi meo D. ÇayiE et tibi gratificandi. Dato itaque Hbro Domino licentiato Pardo% Canonico hujus Ecclesiœ cathedralis, viro docto, pio, et candido, characteres novos et bonam papyrum adornare et parare cœpi. Cum autem intellexi Dominum Santysium a dicto Domino Pardo librum repetisse, dolui quidem, non certe lucri alicujus aut proprii commodi (quorum causa tantum numquam ego aliquid suscepi suscipiamve imprimendum) gratia, sed quod abrepta mihi esset causa bene de vobis merendi.
Quod vero nunc a me petit R. P. V., ut repetam exemplar, jam tardius est quam ut fieri posset, cum
1. Christophe Santotisius (Santo-Tis ou a Sancto Tyrso), vicairegénéral de l'ordre des Augustins et prédicateur célèbre, né à Burgos, mourut vers 161 2.
2. Probablement le : 'De fonmndo Studio theoîogico, imprime par Steelsius.
3. Sylvestre Pardo, chanoine de la Cathédrale d'Anvers, censeur de livres, mort le 4 avril 1605, à l'âge de 72 ans.
hodie de eo mihi percontanti traditum sit in manibus exemplar jam ex impressione nova hc-eredum Steelsii absolutum, cujus ut certior fias primum folium unum hic adjungere ad majorera tibi fidem fociendam non dubitavi. Ceterum, si qua in re alias R. P. T. aliquod officium prasstare [potuero], habebit me votis suis perpétue quantum oportunitas et vires nostr^, ferent addictissimum.
Vale.
Antverpise, 7 decembris 1570.