Plantin à Laurent à Villaviuntio
(Protestations de dévouement de Plantin. Le père Santysius lui avait remis à imprimer un livre de Laurent à Villa vicentio. Il s'était mis en devoir de le faire et Tavait soumis au censeur ecclésiastique. Peu après, il apprit que Santysius avait redemandé le livre
I . Laurent à Villavicentio, prédicateur du roi d'Espagne, né à Xérès. Il entra dans Tordre des Augustins et séjourna dans les Pays- Bas où il enseigna la théologie à l'Université de Louvain, avant d'être attaché à la chapelle du roi. Plantin imprima de lui : De Œconomia sacra circa pauperum curant, 1564, in-8o; Conciotus in Evangelia et epistolas e tabulis Dom, Laureniii a VHÎavicentio elàborata nunc vero aucta et locupktata per F, Dominicum JEgidium Topiarium^ 1568, 1573, IS74.
au censeur et Tavait donné à imprimer aux héritiers de Steelsius, ce qui privait Plantin du plaisir de rendre service à l'auteur. Pour confirmer son dire, il ajoute à sa lettre la première feuille de l'édition de Steelsius.)
Reverendo admodum Patri ac doctissimo viro Domino
Laurentio a Villavicentio S. Theologiae Doctori, Catholicae Regiae Majestatis concionatori piissimo etc.
Quod me nuUis certe meritis nostris sed amicorum, qui me aliquid esse vellent, commendationibus regia benignitate et favore prosecutum esse gaudeas, Pater multum révérende, gratias habeo, maximas relaturus, si vires et occasio adessent. Faxit autem Deus optimus maximus ut onus hoc mihi (animo precibus et orationibus a me deprecatum) impositum diu ad reipublicae christianae utilitatem ferre possim. Vires etenim nuUas, industriam nullam, nullum denique animum in me agnosco, quibus possim, ut deceret, tantam rem sartam tectani agere et conservare, nisi Deus ipse actus nostros juxta voluntatem suam dirigat. Animum mihi hactenus certe dédit et voluntatem ad quasvis, nuUa ratione habita proprii lucri vel commodi, suscipienda, quae in reipublicae Christianae utilitatem et Régis nostri honorem et ministrorum ejus fidelitatem prsedicandam et dilatandam esse cognoveram vel existimaveram. Idque, quantum potui, in parvis praestare antehac conatus sum.
Nunc vcro et posthac, si quid in majoribus, ut spero, praestitero, id totum Maecenati meo Domino Gabriel! Çayae, Régis nostri catholici Ministro fidissimo et viro sapientissimo, primum debebitur, postea vero maximo huic doctori domino B. Arias Montano, viro tum propter eruditionem singularem rerum pêne omnium cognitioçem et ingenii dexteritatem, tum animi candorem, pie-
tatem insignem et erga omnes charitatem divinaiû admirabili^ quetn ille mihi tamque seipsum merito commeodavit aut me potius huic tamque suum insinuavit. His itaque duobus, cum me ipsum debeam atque R. P. T. ambobus videam esse carissimam (quam enim
bene de ipsa sentiat et loquatur hic D*^" meus Arias Montanus testis esse possem) eamque semper coluerim et, quacumque in re licuisset, ei gratificare voluissem, nihil certe (nisi nostris humeris impar) unquam recusare voluissem. Cumque primum a R^** admodum pâtre et nunquam satis laudato Domino Santtysio * mihi daretur liber tuus ', mirum gaudebam in modum mihi tandem esse occasionem in re nomine odiosa at omnibus S. Theologiae studiosis utili Maecenati illi meo D. Çaya^ et tibi gratificandi. Dato itaque libro Domino licentiato Pardo', Canonico hujus Ecclesiae cathedralis, viro docto, pio, et candido, characteres novos et bonam papyrum adornare et parare cœpi. Cum autem intellexi Dominum Santysium a dicto Domino Pardo librum repetisse, dolui quidem, non certe lucri alicujus aut proprii commodi (quorum causa tantum numquam ego aliquid suscepi suscipiamve imprimendum) gratia, sed quod abrepta mihi esset causa bene de vobis merendi.
Qiiod vero nunc a me petit R. P. V., ut repetam exemplar, jam tardius est quam ut fieri posset, cum
1 . Christophe Santotisius (Santo-Tis ou a Sancto Tyrso), vicairegénéral de Tordre des Augustins et prédicateur célèbre, né à Burgos, mourut vers 1612.
2. Probablement le : 7)6 formando Studio thedlogicOy imprimé par Stedsius.
3 . Sylvestre Pardo, chanoine de la Cathédrale d* Anvers, censeur de livres, mort le 4 avril 1605, à Tâge de 72 ans.
hodie de eo mihi percontanti traditum sit in manibus exemplar jam ex impressione nova haeredum Steelsii absolutum, cujus ut certior fias primum folium unum hic adjunge^ ad majorem tibi fidem faciendam non dubitavi. Ceterum, si qua in re alias R. P. T. aliquod ofEcium praestare [potuero], habebit me votis suis perpétue quantum oportunitas et vires nostrae, ferent addicdssimum.
Vale.
Antverpiae^ 7 decembris 1570.
255, — p Tlantin à Serranus *.
(Plantin se dit heureux de pouvoir éditer le Commentaire sur Ezéchid de Serranus ; il fera tout son possible pour se rendre digne de rhonneur d'avoir été choisi pour exécuter ce travail. Le manuscrit a été mis entre les mains des censeurb. Dès que le livre aura été approuvé 4>ar eux, il sera mis sous presse et Tauteur recevra, à la première occasion, une épreuve du commencement.)
Reverendo et Doctissimo Vire D°** P. Serrano S. Theologiae Doctori.
Quod placuerit nostra qualicumque opéra doctissimum opus tuum in Ezechielem publici juris facere gaudeo equidem et R. D. T. gratias habeo maximas, quas, etsi inter ipsum opus tuum agere me posse diffidam, conabor
I. Pierre Serrano^ né à Bujalance, près de Cordoue, était abbé de Téglise collégiale et professeur de philosophie à Alcala; en 1577^ il devint abbé de Coria et mourut peu après. En 1572, Plantin publia de lui : In Levitici îibrum Commentaria et Commentaria in E^echidem prophetamy in-folio. L'auteur paya 200 florins à Timprimeur pour couvrir les frais et reçut en retour 186 exemplaires de ses ouvrages.
tatnen efScere, ne ingratus videar vel omnino indignus qui a patrono illo meo D. B. Aria Montano, viro ob ejus dotes admirabili, commendatus fuerim. Ipsum itaque opus commissariis, hic ab Episcopd nostro auctoritate Regia deputatis, jam dedi ad approbandum, ut nobis faciendum est, antequam a consilio Regio hic confirmationem, ut dccet, impetrare possimus. Ea vero impetrata ilico manum, Deo favente, operi admovebo, neque ab eo tollam,donec perfecero; cujus etiam principii spécimen ad D. V, prima oportunitate mittara.