LETTRES SUR LES AFFAIRES

DE FÉNELON A L'ABBÉ GRIMALDI

n le supplie de nouTeau de protéger Féydqpie de Tournai auprès des Etatsgénéraux.

Gameracii 13 martii lyii,

DuM expectatâ respoosione careo , ex ea singularî quâ prœstas urbanitate conjicio , interceptas esse lit*teras j quas ad illustrissimam vestram Domioationem non ita pridem scripseram. Quamobrem jain fusé scriptà iterare non pigebit.

Post factam Tornaci deditionem, illustrissimus Toinacensis episcopus , permittentibus Fœderatis , in abbatiam cujus commendam obtinet^ se recepit, ut suas familiœ negotiis operam daret. Yicarii autem générales ab eo delecti ad illius nutum totam diœcesim ad banc usque diem cautè , modeste , paeificè direxerunt. TJnde constat episcopum , tum de jure , tum de facto , omnem pastoralem jurisdictionem et auctoritatem Tornaci etiamnum habere , et nemine reclamante exercere. Hoc unum postulat, ut hœc eadem quae per vicarlos générales nunquani non prœstitit, et hodie praestat , per se ipsum praestet, Quid verô potùit absurdius excogitari eâ abnormi sententiâ, quâ dictitant malevoli sedem episcopalem vacare ; quippe déserta est ab episcopo? Luce ipsâ clarius est, eam ecclesiam non esse desertam, cujus episcopus, tum de jure, tum de facto, nemine reclamante, totam diœcesim régit.

Profectô neminem ecclesiastici juris peritum inveneris , qui dicat episcopalem sedem vacare , nisi coq-

DK l'Église d£ tournai.. 397

stet episcopum vel scripto sese abdicasse 9 vel obiisse mortem , vel ordine canonico ab ecclesiasticis judicibus esse depositum. Horum certè nullum illustrissimo Tornacensi contigisse omnes norunt. Igitur sedem non vacare, aed conirà, tum de jure, tum de facto retineri ab antistite , eyidentissimè patet.

Frustra yerô ac temerè ex triplici capite ab adver* sariis colligitur , canonicatuum coUatiônem ad laicam HoUandicœ reipablicae potestatem omnino deyolu-< tam censeri. Haec enim tria argumenta ad unum, quod jam confutatum est, redeunt. Neque enim regaliae jura, vel Iructuum episcopalium in fiscum cèactio allegari possunt , nisi priùs constet sedem vacare.

1** Jura regalise, ut aiunt Franci, ex eo fonte proficiscuntur , quod olim Reges , dum sedes eplscopalis yacaret, yiduam ecclesiam protégèrent, ac tutarentur, ita ut fiructus ecclesiœ, propter sumptus^ in ea bonorum custodia ac tutela expensos , ad ipsum Regem pertinerent. Quamobrem ea regaliae jura onâ duntaxat yice pro singulis adyenientibus episbopis locam habent. Simul atque çonsecratus episcopus re* galîae jura, ut aîunt, clausit, de regallis per totam episcopi ^itaih nuila quaestio moyeri potest. Hœc est certè lex aut consuetudo hactenus inconcussa , etiam apud acerrimos regaliorum yindices, nt autistes qui huic oneri semel fecit satis , nunquam de hoc iterum subeundo soliicitari possit. Atqui illustrissimiis Tor^^ nacensis episcopus, quando Tornacum adyenit, jus iliud clausit , exbausit , extinxit. £rgo quamdiu yixe« rit , de illo jure iterando ipsam soliicitari nefas est. Francos jurlsperitos testea adhibent adyersarii : tes-* tes admitto libens. Sic uno ore loquuntur in Francis

298 LETTaSS SUR LBS AFFAIRES

jurlsperiti. Quidquid ulteriùs progrederetar , fafeente jorisperjtorum omaium catervâ^ argutise, commentay fabulse, Itaque , nisi demonstretar sedem demio ya* casse y de repetendis regaliis nulla nisi- absarda et ioepta quœçtio moyeri potest.

2** Fructuum episcopalium in fispum coaetio nihil minus ineptum et absurdum habet. Qua enim de causa fifico addicerentur fructus, nisLob crimea defectionis contra supremam potestatem? Atqiii Tornacensis autistes in nollo casu defecisse visus est. Permittentibiis Fœderatis, abfait; ad gerenda qoae instabant negotia inyitus abfuit. Dam abesset, per yicarios générales optîmè delectos diœcesim pacifiée rexit. Simal atqqe negotiis expeditus est, redire prope^t* Ne yocola quidem objici potest, quâ yisus sit sapremam potestatem ffîgro animo ferre , eique nolle obsequi. Oportet aanè ut declaretur infensus reipublicœ., causa rite cognità, auditisque hino inde partibus; rel admittatuT: ad:paseendum gregem pastor sapiens et innocuus.

5® Frustra objiciunt antistitem, deditione.faetà, aoam ecclesiam apertè répudiasse, et in negando reditu contumacem censeri. Hsec enim in redeundo mora nusquam gentium scelos habetur , cujos causa epi* scopusutbostisreipubiicae a sua grege procol arceatur, eJQsque bona cogantur in fiscum. Si autistes in redeundo sit paul6 tardior, a metropoUtano moneri potest , ut gregem répétât \ im6 et a Yicario Cbristi eom emendari deeet. Si denique , exactis juxta canonicum ordinem monitionibus, offlcio fungi obstinato aaimo recuset, a suis judicibus rite deponendus est. At veri ad laicum principem^ et mxiltà minus ad principem proc ul a catholica coramunione positum , minime per-

DE l'Église de toi^rnai. agg

tinet j ut eplscopum pro suo arbitratu , snâ sedè ar-» ceat, aut gravîbus de^causis absentem damnet et abjiciat. Illastrissimus Tornacensis episcopus abfuit quidem , sed invitus , sed grayissimis de causiâ , quas ego metropolitanus probe Qovi, et gravissimas arbitratus sum. Neque sanè fuit mcognîta Vîcario Christi illa episcopi abseotiâ , quam TÎgilaûtissimas et doctissimus pontifex noa tolerasset, si canonicam depositionem commeruisset antistes. Quis unquam dicere ausus est, deponendum eese episcopum, im6 et a laicis, qui commuuioni catholicae adversantur, suà pastorali auctoritate privari posse , nullâ servatâ cànonum forma? Actuiu est de episcopatu, de tota Christi Ecclesta actum est , si liceat laicis , et quidertn contra Ecclesiam protestantîbus , episcopos ad regendam Dei Ecclesiam a Spiritu sancto positos, arcere, pellere, dejicerç, sedemque vacuam declarare. In hoc aulem UDO minus sibi constant in cseteris sapientissimi viri qui reîpublicse prœsunt, quod velint Ecclesise bona vel ex titulo regaliorum, vel ex coniiscatiouis obtentu, beneficiorum collationem ad se devolutam esse. Profectô si antistes contra rémpublicam desciverlt, ita ut vacet ipsa sedes , et jam nullus sit episcopus , qaare vicarii générales ex ipsius episcopi nomine omnia palàm regunt et administrant? At verô sî etiamaum persereret in sede Tornacensi inconcussa atitistiftis auctoritas, quare ipsum nullum esse^ sedeaique vacare, atque adeo bona fisco addicenda esse contendunt? Nihîl miror equidem, si reipublicse administri, qui in*gerendis clyilibus negotiis singulari dexteritate, solertiâ, sagacitate et peritiâ preediti sunt, minus periti sint circa leges Ecclesiae catholicâë, a cujus

3oO LETTRES SUR LES AFFAIRES

communione sejuncti sunt. Quid freqaentias apud sapieniissimos et optimOs viros, quàm ignorare ea quae a se aliéna putant? Sed eorum hominum audaciam et petalantiam horreo, qui cùm ia Ecdesiae catholicœ sinu a teneris, ut ita dicam, unguiculb enutriti creyeriut^ omnia tamen Ecclesias matris statuta dérident^ proculcant, et fuqditus evertere volunt» Sibi tamen plaudunt, dicentes, episcopum, utpote reipublicae feudatarium 9 ad enûttendum fidei sacramentUm obiigari, atque adeo a sua sede esse cautè arcendum; quippe qui sacramentum praestare negat.

1** Sacramentum illud neque a republica petitum , neque ab episcopo negatum fuit. Igitur ea causa nuUa est cur arceatur autistes, et fisco'addicantur iUius bona.

2^ Inauditum hactenus fuit 9 ut Hispaniœ reges per totum Beigium jusjurandum ab episcopis exegerint» Scisciteris, oro, a Mechliniensi atchiepiscopo » a Gandavensi et Namurcensi praesulibus , an hoc sacramentum unquam prsestitetint. Inquiras, oro, an Tomacensés episcopi adacti fuerint ad hoc prœstandum. Ne vestigium quidem superest hujus moris toto in Bel^ gio. Quare igitur insolita hœc juratio soli huic episcopa tam sapienti , tam pacifico , tam ab omni suspicionis labe alieno 9 contra Belgicum morem/ imperaretur?

5** Etiamsi respublica, summis juris apicibus rigide inhaerens , hoc fidei sacramentum ah episcopo ut feur datario prœstari juberet, saltem expectandum esset> donéc Tornacum per solenne compositse pacis instrumentum a Rege Christianissimo ad Hollandicam rem-* publicam transeat. Murorum expugnatio, si jus gen-r tium attendas , violenta esse potest alieni dominii ia-^

DE l' ÉGLISE DE TOUAITAI. 5oi

yasio. Requiritur non solùm facti possession qiiœ illegitima esse potest^ sed etiàm possessio juris, quse scia rem totam dirimit. Dum bello dimicaht finitimae gentes, eadem ciyitas nunc huic^ nunc illi, pro varia et inconstanti armorum sorte, cedere potest. Neque* yerà dici potest eam civitatem , singulis propemodum annis, legitimum principem mutare : is idem princeps, qui, ineunte beilo, legitimo titulo praeerat, ad Mltimum usque diem belli legitimus perseyerat dominus, eiiamsi yictor hostis ciyitatem ad tempus inyaserit. PugDse enim incertus et inconstans exitus jura atque leges non couyeliit; neque militum impetu fit, ut baec eadem potestas modo justa^ modo injusta sit. Âbsit vero ut veJim de utriusque supremœ potestatis controyersia quidquam opinari. De iis quœ supremos principes attinent, nosque superant, nibil est quod dictum yelim. Sed hoc , quod unanimi omnium consensu conclamatur, repetere ausim, nempe expectandam esse pacem, ut constet quid unicuique obtingat: hue usque omnia incerta pendent. Si verô expugnatse urbis cives omnes ad sacramentum yictori praestandum cogerentur, ridicula esset ea fidei juratae inconstantia; prout sors armorum juberet, iidem ipsi homines modo hue, modo illuc animum, vota, fidemque tranâferrent. Neque verô hâc fide juratâ quisquam Victor tutô uti posset. Ea quippe leviuscula et in dies mutabilis juratio nihil certum ac stabile poUiceretur. Verùm si ridicula et majestatis divinœ irrisoria existîmanda sit jurjsjurandi inconstantia , vel in laicis hominibus; quantô magis in episcopis dedeceret, atque ministerii sacri probro verteretur!

Quid igitur sibi volunt? Num metuunt, ne episco-

Sol LETTBES SUR LES AFFAIRES

pus , si sacramentunx non prœstiterit , pro Francis contra HoUandos nova moliatur? 0 rem prorsus absurdàm et incredibileni ! Rex ipse Christîanissimus a perpetraodo ejusmodi facinore antistitem deterreret. Alii non desunt homines inferiorls ordinis, qai lucri spe allée ti 9 tormentorum periculo alacres sese devoverent. At yer6 episcopus, tantâ dignitate, taotisque opibus insigDisy quem génère clarum, yirtus ipsa clariorem facit, baec flagitia, pœnasque flagitiis annexas a se procul arcet , et exsecratur. Itaque- luce clarîus est, si sacramentum exigant, nihil effectum iri 9 quod scriptam ab episcopo poliicitationem superet. Poil ici tus est enim se religioso animo adhibitnrum omne obsequium omnemque obedientiamy qaœ a praesule modesto^ pacifico et pio abhibenda est. Promisit circa temporalia, se fore ita cautum, so* brium, temperatum, et reipublicse obsequentem, ut nuUapossit subesse malœroluntatis suspiclo. Circa autem spiritualia se futurum ita moderatum , candidum et pacis servandae studiosum , ut omnia negotia quae ssecularis potestatis ope ac patrocinio indigent, ex summa concordia gerere velit, et reipublicse gratiam ineat ac promereatur. Quid yersatilis et pro temporum Yarietate fluctuans illa juratio, candidœ et absolut» huic prœsulis promissioni adjiceret, certè non video.

Attamen de hoc sacramento, ne voculam quidem hodie dicendam esse existimo, ne forte quœstionem, quam ipsi Hollandi non urgebunt, nos temerè moveamus. Promptum erit eam refellere jurationem, si, suadentibus malerolis, contra jus gentium exigatar.

Supplex orOy ut ad tutandam clarissimi praesulls

DE l'Église de tournai. ^ 5o5

causam, SaDCtissimum Dominum , episcoporum om-^ nium caput atque praesidium , pro virili împeilas , et administres reipublicse, si fieri possit, exores.

Singulari cum veneratione et intimo animi cuitu nuDquam non ero , etc.