‹ Correspondance de Fénelon, archevêque de Canbrai. Publiée pour la premìere fois sur les manuscrits originaux et la plupart inédits [par A. Caron] (volume 2)Chapitre 55 sur 98 · DU MÊME A L'ABBÉ DE CHA.\TERAC · texte numérisé non relu

DU MÊME A L'ABBÉ DE CHA.\TERAC

11 raconte à cet abbé les circonstances de sa promotion au cardinalat.

Romae, 9 januarii 1700.

Gemims litteris Dominatio tua illustrissima , vergente ad finem anno proximè superiori, me honorare dignata est 5 altéra, die 25 novembris conscripta, altéra verô , die 4 decembris. Ex acceptissima prima tua epistola incredibilem hausi voluptatem de optimis nuntiis jam aliunde publicâ famâ mihi notis, do- Tnini mei Sebastiani (^arch. Cainerac.^, cujus eximiorum meritorum memoria meo é pectore non priùs elabetur, quàm hsec anima : eadem quippe mihi erit et Yivendi, et de eo assidue cogitandi, ac loquendi meta. Non parum quoque delectamenti mihi conciliavit illa prœlibatse tuse primée epistolœ particula de libro F. D. Julii ^^\ nuper istis in regionibus edito, cujus si unicum exemplar absque gravi tuo incommodo obtinere possem, id mihi pergratissimum foret.

(1) Kous conjecturons que le livre dont il est ici question est la Défense du cardinal Sfoudrate, intitulée : Dispunctio notarum XL, quos scripior anonymus Em. card. Calestini Sjondrati libro cui titulus : Nodus praedestinatioiiis , quantum homini licet, dissolutus, inussit; Colonice Agrippince , itigii. L'autour de ce livre étoit le cai'd. Gabriclli; ce qui nous fait penser qu'il se désigne lui-même par le nom de Julius, dans cette lettre et dans quelques-unes des suivantes. D'autres personnages y sont aussi désignés par des noms supposés. Toutes nos rechercbes n'ont pu nous procurer que la clef d'un fort petit nombre. Nous mettrons entre parenthèses, à la suite des fuux noms, les personnages sur lesquels tombent nos conjectures.

Alterius tuae epistolœ argumentuin, potiùs consolatorium quàra gratulatorium esse debebat. Sperabam nainque , me exacto geueralatùs munere , in solitudine, quam maxime amabam, liberum ab omni cura deinceps mihi et Ueo vacaturam , cùm ex improviso, nihil milii taie cogitanti, affertur nuntius de mea in amplissimiim cardinalium collegium cooptatione. Dum enim consistorium die 14 novembris habebatur, et cardinalium creatio peragebatur, ego omnium harum rerum penitus inscius, disputationi thesium de theologia polemica , in collegio Urbauo de Propaganda fide, pro meo munere actu prœsidebam. Vix adduci potui, ut quinto hac de re misso nuntio lidem prsestarem , adeo alienus ab hoc negotio degebam. Elegeram siquidem, ut cum meo S. P. Bernardo loquar, abjectus esse in domo Dei mei , et in convivio ejus recumbere in novissimo loco; sed placuit dicere ei qui me invitavit : Amice, ascende superiùs. Timeo tamen, ne forte contingat, serô miserabilem illam emittere vocem : A facie irœ et indignationis tuse elevans allisisti me. Verùm, ut plures amici mihi ex eodem sancto abbate reposuerunt : Digitus Dei fuit iste, suscitans de pulvere egenum, et de stercore erigens pauperem , ut sedeat cum principibus.

Cseterùm candide, pro more meo, sensum hune ineum aperire debeo. Pro certo habeat Dominatio tua, quôd D. Julius (^card. Gahi'iellius^ non in aliud ( prseter Deum ) refundere potest suae exaltationis causam, quàm in commodatam a se advocationem domino Sebastiano (^arch. Cameracensi.) Scio c[Uod loquor. Non possum plura iidcre chartae. Hoc uuum

392 LETTRES DITERSES.

scias, et obstupescas. A tribus mensibus, D. Basilius ( Innoce ntiiis XII) quibusdam apertè et rotundis verbis declaravit, se velle facere monachum [cardinalem) D. Sebastianurn (arch. Cameracenscm) ^"^^ ; sed hœc publica declaratio forte negotii exituni interturbavit. Jam noverit Domioatio tua, quomodo , die 22 novembris, quain ecclesia, (aempe in illa ubi altero anno pro die festo sancti Bernardi scena illa adornata ex suggestu fuit) qua in functione, quibus praesentibus delatum faerit Morimundum (i/< Gal/iam) istud nuntium de mea promotione, cui post decem dies supervenit promotio do mini cardinalis Radolovik, archiepiscopi Theatini. Dominus Erasmus {ahhas Bossuet), ut mihi certà et fideli revelatione constat, ante suum ab Urbe discessum, palàm jactitarit, se tôt ac tanta raaledicta contra Julium {cardinal. Gabrielliimi) D. Basilio {Innocentio XII) evomuisse, ut illius res omnino desperatee et deploratse essent. Sed alla Dei, alia malignantium consilia sunt. Hœc omnia penitus sécréta serves, et tantummodo credas illa domino meo Sebastiano (arch. Cameracensi) , cujus unius gratiam pluris facio, quàm omnium liominum totius mundi. Proinde te recipio in vadem conservationis gratise ejusdem mei domini , cujus

(2) Ou peut bien penser que Louis XIY u'auioit pas douué son agrément pour ce choix. Une lettre du M. de Torci au M. de Louville, qui accoaipagua Piiilippe V en Espagne, quelques mois après, lève tout doute à cet. égtird. « Le Roi, écrivoit-il au mois de juin 1701, craint que B Sa Majesté Catholique n'ait d'elle-même l'intention de nommer M. de )j Cambrai au cardinalat. Ce n'est, m'a-t-il dit, quune crainte sans fon- » dément; néanmoins il eu écrit à son petit-lils. Vous voyez où cela iroit, M si vous vous laissiez aller. Veillez donc k empêcher cette resolution , et )) à la faire rejeter bien loin, si le nonce Baraquiu la suggéroit. » (Mém. de Louvillt ; iHiS : ch. Ti, lom. \.<^', pag. 170.)

LETTRES DIVERSES. 3c)^

jussa, qu?eso, mihi iinpetre.s-, et intérim me luis piecibus apud Deum comme ndo.

DE FÉNELON AU P. LA MI

11 lui icud raison du silence qu'il a gardé à son égard depuis long* leiiips (i )•

A Cambrai, 4 février (1700.)

Il y a un temps infini , mon révérend père , que je n'écris plus à personne hors de ce diocèse, sans une absolue nécessité : mais comme je crains que vous ne pensiez que j'ai cessé d'être pour vous tel que je dois être, je crois devoir interrompre mon silence, pour vous assurer que je vous honorerai et chérirai toute ma vie. Rien ne me feroit plus de plaisir, que de pouvoir vous en donner des marques solides. Je crois que le silence que je garde sera de votre goût, et que vous trouverez qu'il convient à mon état. Je me borne à mes fonctions. Priez pour moi, je vous en conjure, et procurez-moi les prières des bonnes âmes auxquelles vous pouvez inspirer cette charité. Comme vous n'avez pas les mêmes raisons que moi de vous abstenir d'écrire , je ne crains pas de vous demander des nouvelles de votre santé, sur lesquelles je ne modère pas autant ma curiosité , que sur beaucoup d'autres choses.

(1) On voit, par celle lellre et j)ar plusieurs autres, que Fénelon , depuis la coudamnalion de son livre, au mois de mars 1699, avoil pris le sage parti de se renfermer dans l'exercice des devoirs de son ministère, et d'éviter toutes les relations qui atiroient pu le compronicUre, lui mi ses amis.

Je serai toute ma vie , mon cher père , tout à vous avec une cordiale vénération.

X%\\VWV%AfW\\\\\V* V\VV\\V\\^V\\V\'V\\\W\XV%\\\W\W\\-v\\VV\V

Page 1