CI.VI

Acte des échevins , doyens et commune de Gand, touchant la réception de l'archiduc Mathias : janvier 1578.

(Vo}-. p. xc.)

Scepenen , raedt , dckens ende ghemeente der [stadt] van Ghcndt, doen te wetene dat 't hem [lieden] ter kennesse gekom-' men is, dat de générale staten [van den] landen van herwertsovere vergadert te [Brussele] gheresolveert zyn totten gouvernemente van [den landen] t'ontfanghene den aertshertoghe van Oostenrycke Matthias, ende overghemerct dat van hem gouverneur dependeert de bewaernesse ofte ruyne van de voorscreven landen ende eicken bysondere, so ees 't dat de voornoemde scepenen, raedt , dekenen ende gemeente der voorscreven stede , rypelick gheledt hebbende up de groote iraportancie van deser saecke, melter circumstantien in dese conjoncture des tyts danof dependerende, wel tevreden zyn de voirscreven receptie te houdene overdanckelick , behoudens dat de voirscreven staten , onlfanghende den voornoemden artshertoghe van Oostenryck gouverneur van voirscreven XVII landen, met eenen asem zullen declaireren myn heere den prince van Orangnen zynen stadhouder, gênerai, ende dat danof zo de voorscreven artshertoghe als myn] heere den prince by de voornoemde staten gelycke acte geexpedieert zal worden in behoirelicken vorraen : protesterende , zo, verre de voirscreven receptie anders voortghinghe ende ghesciede dan in der voughen ende raanieren voirscreven, van alleaj inconveniente die daerduere den voirscreven landen zoude mo-J ghen overcommen ; verclarende 'tgene voirscreven geresolveerÇ t'hebbene te doene totten meesten oirboir ende voir den be-! quaemsten middele omme de voornoemde landen te preserveren, ende metter gratic Gods in huera oudc fleure ende gcrusticheyt

te bringhene ; expresselick protesterende, voir so vole als 't in hemlieden is, de voorscreven receptie niet te verstane dan up de conditien voorscreven. In teeken der waerheyt hebben den zeghele van zaken, etc.

Minute, aux archives de la ville Je Gand.

Lettre écrite aux avoué et échevins d'Ypres par leurs députés à Bruxelles : 6 janvier d578.

(Voy. p. xci.)

Edele, weerdc ende voorsieneghc hecrcn, wy hebben ontfaen den brief van U. E. van den nalaetslen van der voorledene raaendt, wacruut wy verstaen, onder anderc, hoe dat U. E. verwondert es dat men niet en ontfanct tôt gouvernemente van dese Nederlanden den eersthertoghe Mathias, wannof wy dyncken dat U. E. eensdeels de redenen verstaen hebben zal, zoo uut onse laetste als nalaetstebrieven, wesende eene van de principaelste ende zwaerste 't verzouck van de borgheren deser stede, van t'hebbene den prince van Oraingnen voor gouverneur particulier van Brabant , ende nietemin lieutenant van Zyn Alteze van den gouvernement gencrael : waerup de voorseide borgheren allesins gheinsisteerl hebben, ende noch doen, zegghende dat se niet en verstaen Zyn Alteze eenichsins t'ontfanghen, ne zy alvooren t'hueren verzoucke voldaen. 'Twelcke de générale staten vyf of zcs daghen ghehouden heeft in zulcke pcrplcxiteit, dat se niet en wisten wat huei'en van docnc staet, als ziende de traversen ende diversithcit van opinien zoo groot, dat men uut eeneghe diffinitive resolutie up 't voorseide verzouck niet en scheen le moghen vcrwachten, andcrs dan

ccn disunie ende scparatie van zomeghe provincien, als ccnen yghelicken (midts d'importancie van zuick een zake) vastelick defenderende zyn opinie, zondcr te verstaenc by anderedacrinne vermeniciit te zyne, zoo verre dat incn niel gherader en vondt dan de voorseide booi-gheren by aile raiddelen t'induceren van hnere te verdraglien van dcn voorseiden verzouckc, hemlieden representerended'inconvenientenapparentelickdaeruitte terysen, tôt ghansche verdervenessc ende ruyne van den generalen lande. Waerup dezelve boorgheren ons ghehouden hebbende, dese voorledene dagben, up redclicke hope van hemlieden, dies anneghacnde, te gedraghene in de goede discretie van de générale staten, zonder dies breeder t'insistercn, hebben aïs hcdent overghebrochl hueren advys ende resolutie, ailes nu conforme Imere voorgaende verzouck, wannof copie hiermede ghaedt, wacruut U. E. colligieren mach wat apparentie datter wesen mach van Zyn Alteze t'ontfanghene, daer nochtans Zyne Alteze, van huere tcrj huere, tôt noch toe verwaeht heeft de tydynghe dat men hem ver-j zoucken zoude hem herwaerts te willen transporteren, zoo alreede den dacli ghenomen was, by resolutie van de générale slaten, up ghisteren v""" van deser maendt, waertoe Zyne Alteze ghewillich was, ne hadden tsydcrt ovcrghecommen dese zwaricheiden, die, zoo wy beduchten, niet en connen voortbrynghene dan eene générale ruyne over aile dese landen, dat men zegghen zoudde, ende dat diversche allegueren ditte te wesen een zake van zeere quade consequentie ; dat oock te beduchtene doet dat Zyne Alteze, gheadmitteert wesende totten gouvernement générale, ende den raedt van staten alhier oock wesende, dat apparcntelick de voorseide boorgheren bemlieden zoo wel interpellcren zullen als zy jeghenwoordelick doen de générale staten, dat by dien de staten, omme le maintenoren huerlieder authoritheit, ende vulle vribeit van te moghcn opinercn ende resolveren up aile occurrencien, wel beboorslen hierinne ordre te stellen. Aile "tselve es meer dan rcdelick, nemaer ons dynct dat de zaken zoe verre ghecommen zyn dat hetzelve qualic doenclick wesen zoude, emmers zonder groot poricle van dcghone alhier wesende, waerinne niemant gheerne vallen en zoude.

Wy hcbben als liedonl vcrgadert glieweest, omnie niiddcle te vyndenc van dcse zake eenichsins aftclegghon ende l'appaisicren , wcl van hedent, ten acht huere voor den noene tôt dea drien hiieren naer den noene, ende van vieren tôt ton acht hueren en half in den avondt; nemacr 'tselve es gheweest zonder eeneghe vruchlen, enimers cleene, hoewel dat ten eynde de voorseidc boorghercn ghccommcn zyn up 't schecdenvan de générale staten, verclacrsende dat se glieensins en verstaen om egheene zake te scheeden van hueren verzouck, voor zoo veele als 't anneghact van te hebbeneden prince van Oraingnen voor gouverneur particulier van Brabant, nemaer dat se, anneghacnde 't lieutenantschip by hemlieden verzocht voor den voorsciden prince, begheren soudcn dat deghone die men dcputeren zoude acn Zyne Alteze, omme te vernemene wanneer hem zoudebelievcn alhier te commen, dczelve Zyne Alteze biddene ende verzouckcne zoudcn goedtevyndcn ende t'aggreeren 'tselve huerlieder laetste verzouck, ende den prince voorzynen lieutenant t'accepteren, emmers tôt anderstont dat by de générale staten, volghende de pacificatie van Ghendt, daerinne andersins voorzien wcrdt.

Waerup de générale staten alsnoch niet ghedelibereert en hcbben, wcl dynckende, zoo wy de huineuren alrede ghehoort hebbene, dat zy 'tselve vercryghcn zullcn. Wy en zullen, van onscn weghe, daerup ghecn advis zegghcne, niidts dat wy wel belrauwene dat de ghcdeputcerde by U. E. hcrwaerts ghezonden daerup ghclast werdene, die hemlieden naer 'tselve last zullen moghen regulcreu. Anneghacnde de andere ghcdeputcerde van Vlaendere, emmers den meerdcren dcei, ten fync dat U. E. liucrlieden niet en verabuseren, wy hebbene wel willen verclaerscn, dat acn hemlieden niet ghelianghen en liceft dat de voorseidc verzoucken de voorseidc borgheren met den aider cerste niet gheaceordeert en zyn gheweest, waerinne diversche provincien, ende onder andere die van Brabant, hemlieden grootelicx verwonderden, daer zynde oock tusschen die van Vlaendere, die aile zaken zoucken met eenc impctuositheit ducrtcdryvene, zonder ccnich ghardt te ncmcn up de consequcnlien in gclyckc zaken dicwils zoo préjudiciable den ghemerne welvarcn. Hct es cène

claglielicke zake dat men nu, in presentie van de générale staten, darf dispuleren, wier behoorste meerauthoritheyttc competeren, hct magistraet ende huerlieden, of den ghemeenten

Original, aux archives de la ville d'Vprcs.

Opinion des nalions de Bruxelles sur la réception de Varchiduc Mathias : G janvier 1378-

(Vny. p. xciii )

Opinie van de IX nntieu, by hinne gltemapclonder de Croone, den vjen januarii 1578, naer den noetw.

Aenghemerct dat, onder die gliemeenen van den glieheelcn lande van Brabant, raynen heere den prince van Oraingnen allorame es ghehouden gheweest, ende nocb wordt ghebouden, voor gouverneur particulier van Brabant, ende, zoo verre die voorseide heere prince, voor 't ontfangben van ersthertoghe 3Iathias, in 'tselve gouvernement niet en worde ghecontinueert, bezunder de zaken staende ghclyc die nu doen, onghetwytïelt groote alteratie staet te verwacbten onder die voorseide gbemeynten, zoo dat zy daerduere zullen schortsen die loopende contribution, ofte emmcrs gheensins verslaen tôt eeneghe nieuwe, als zy niet verzekert en zyn van eenicb zcker slunsel, daerop zy hun tôt nocb loe bebben bctrouwet, maer zouden moeten blyven fluctucren in zulckc periclen, gbelyck men gbezienbeeftdat ghcvallen zyn, by oorzake van bet derven van cenen bequamen hoofde, over die steden van Antwcrpen, Maestricbt ende meerandere; ende dat men niet en twyffelt dat d'inconvenienten boven verhaelt, midtgaders aile difïidentien, tweedrachten, uploopen ende menicbvuldigbe anderctczeer dangereuse inconvenienten (bezun-

dere als tlie glieineynezaken viclen in eenighcn Icghenspoct offc nederlaghe), zullcn veel zekerder verliuet endc wecligliciiomen worden, ende die ghemeynten allomme hinnen Brahant vecle meer dan oyndt van te voorent, zal den welvaren van den gliemeynenvaderlandc,endedecontribulien, daertoenoodelikzynde, zyn toeghedaen, wesende het principaelste fondanient van de besschermenessc ende verzckertheit van denzelven kande :

Zoo en connen die goede mannen van de neghen natien niet ghezynvan anderen advyse ofte opinie, dan dat hun verzouck up lieden ghedaen, belioort ghevok-hdt ende ghceffectueert le worden , ende bezundere dat die voorseide beere prince zal blyven gouverneur particulier van den lande van Bi'abant, emmers ter tyl toc de zaken van den ghemeynen lande zullen gbcbrocbt zyn lot ruste, ende dat by den slalcn gencrael, le vergadercn volgbende die pacificatic van Ghendt, op den slaet van den ghemeynen lande zal zyn gbestelt zulcke oordre als 't bcboort. Endc, 'Iselve ghedaen zynde, zal die voorseide eerslherlogbe hem zerre Avelghecommen zyn, ende zullen hem doen ende bethoonen aile eere, reverencieendeobedienlie, hem eenichsins moghelycsynde, ende van gelycken oock mynen hcercn van de statengenerael.

Ende, aenghaendc het tweedde poinct van huere voorghaende opinie, nopende van dat myn beere den prince van Oraingnen zoude worden ghedeclareert lieutenant generael van dese landen, voor ende alecr dat die eerstherloghe Malhias zoude doen zyncn eedt tolten gouvernement, zcggben dat zy bidden myne beeren de staten generael, abt van Marolles ende marcquis van Havrech, dat hem ghelicven wille te intcrcederen dat hy 'Iselve wil goedtvyndcn, ende den voorseiden prince toi zynen lieutenant generael van den lande assumcren ; ende dat midis dicn die Spacgnaerdeu zyn die meerste vianden van dese Nedcrlanden, ende myn beere de prince oock van de principaelste vianden van den Spacgnacrdcn.

Copie du lenips, aux aïoliivcs de lu villu d'Vpics.

— €i,xir

Lettre éerile uiix avoué et échevins d'Ypres par leurs députés à Bruxelles : 8 janvier 1578 (').

(Voy. p. xciv.)

Edele, weer<le endc voorsieneghe hccrcn, alzo wy U. E. by onson laetslcn brief glieadverteert hcbbcn van al 'tgone dies al-

(') Le ma.Ejistrat d'Ypres était tout à fait contraire à la nomination du prince d'Orange en qualilé de lieutenant général de l'archiduc, comme le prouve encore la lettre suivante, que ses députés à Bruxelles lui écrivirent le 16 janvier :

<i Edele, weerde ende voorsieneghe heeren, wy hebben ontfaen de brievon van U. E , in daten den xijfn deser maendt, by dewelcke wy verstaen U. E. intentie te zyne, noponde 't geproponeerde ende 't verzouck van zekere particulière alhicr, om t'helibcnc myn heere den prince van Oraingnen voor lieutenant genernel van den eersiherfoghe Matbias, dat men daerup wcl zoude beboorcn rypelic te letten, als wesende een poinct grootelix importerende,cnde waernnt eensdeels zoude te bedachten zyn dat men daerduere zoude incurreren d'indignalie van Zyne Majesteyt Impériale, daerdien men zynen broeder, wesende een heere van zulcke qualiteyt als by es, niet en zoude het gouvernement van dese Nederlanden gbeconfereert hebben met zulcke vriheit, prerogntiven ende preeminentien, aïs aile voorghaende gouverneurs'tsclve bedient hebben, zonder dat eenichsins zoude doen te considererenede joncheit ende cleenc expericntievan Zyne Alteze, gbemerct dczelve Zyne Alteze, by de poincten ende articlen by hem onderteekent,verbonden es niet te doene van eenegber imporlancie, zonder het advys van den raedt van Stalen ofle de générale staten, waertoe by gbemeencnadvyse ghecommitteert zyn lieden gbenonch van goeder sciencie ende cxperiencie, ja selfs myn heere den prince van Oraingnen, die in dier qualiteit zoude moghen aizoo velc doone als in de qualiteit van lieutenant, ghcmerct by niet min verbondcn en zoude moghen wesen dan Zyn Alteze, om in als te voighene 't vermeneghen van den raedt van Staten. Up al welcke redenen ecneghe consideratie zal ghenomen wesen, zoo wy hopen, metgaders up de redenen b}' U. E. brieven gheroert, zoo oock Zyne Alteze scbyndt ghenouch by zyne laetste brieven te kennen te cheven, dat de voorseide zake ecne zake es

Iiier ghcpasseert was iet iniportcrende totten zelven daghe, cnde inerckelick noopende de zwaricheit gheroerf, endc gheproponeert by de boorgheren deser stede, aenghaendc 't gouvernement particulier van Brabant voor den prince van Oraingnen, metgaders de requisitie te doene aen Zyn Alteze, omme denzelven prince t'hebbene zynen lieutenant gcnerael, volghende het twecde advys ofte opinie van dezclve boorgberen van den G*=" deser, nacrnoene, wannof copie hiermede ghaedt, ons dacMoe refererende : zoo en bebbenwy nietwillen laeten U. E. t'adverteren, om 'tgone dies t.sydert daerinne ghedacn es gheweest, te weten dat de générale slaten ghelet bebbende, up de laetste overghebrocbte opinie ofte advis van den voorseiden borgheren, gheresolveert hebben anderwarf by hemliedent'insistcren, ten fyne van buere te verdraghen van den voorseiden verzoucken, mcrckelick ziende de zwaricbeiden ende diffîculteitcn, bemliedcn up dczelve verzoucken representerende, ende, onder andere, dat scbeen allesins onbehoorelick ende impertinent te zyne, Zyne Alteze, die alrede 't gouvernement, up de conditien hem gheproponeert, gheaccepteert ende dezelve conditien onderteekent hadde , eeneghe nieuwe conditien ende restriclie van zynen gouverncmente te proponeren, met meer andere goede ende pregnante redenen.

Waerup de voorseide boorgheren, itérative vergadert gheweest hcbbende gbisteren ende hedcnt, hebben desen avondt overghebrocht huerliedcr resolutie, wesende dezelve dat se persistecrden by huen voorghaende advys van den 6"° deser, zonder eeneghe veranderynghen. Al 'iwelcke in deliberatie ghelcit zynde lusschen de staten , zyn de mecrste menichte, omme diversche respecten, zonderlynghe omme t'accelereren de compste van den eersthertoge Mathias, zoo grootelicx importerende voor den welvaren van den lande, van den advyse gheweest t'accorderen ende toetelaten de conlinualie van den voorseiden prince in het gouvernement particulier van Brabant, by manière van provisie, ende tôt an-

omme daerinne niet liclilveerdclick le procedcren. Uut wcleken Lrief mcn oock considcrci'cn mncli de goede affeclie endc zèle die Zyne Alteze desc landeu ende gliemcenen welvaren es dragliende, etc. »

derstontby de générale staten, te vergadcren volghende de pacificalie van Ghendt, gheorJonneert werdt, ofte dat d'afFairen van den lande eenichsins ghepacifiert werden, met conditie dat hy niet attenteren, nochte ghedoghen en zal iet gheattenteert te zyne, jeghens de calholycke ende roomsche religie, metgaders dat hy ghehouden werdt subject te zyne Zyne Alteze als gouverneur generael. Al 'twelcke, alzoo ghezeydt es gheweest, ende nopende 't verzouck om den prince t'hcbbene voor lieutenant, dat men Zyn Alteze hier wesende, ende den behoorlicken cedt ghedaen hebbende , zoude verzoucken 'tselve goedttevynden. Diverschc andere provincien zeyden niet souiïisantclick gheauthoriseert te zyne oninie daerup advys te zegghene, zoo wy ooek ghedaen hebben, tusschen die van Vlaendren, die t'onsen verzoucke ons belooft hebben dannof acte t'onser décharge. Wy zeyden U. E. dies gheadverteert t'hcbbene, ende andere ghedeputeerde in onse plaetse, met speciael last ten dien fyne, te verwachtene. Den prelaet van Marollcs ende den marcgrave van Havrech zyn ghedeputeert omme morghen, met 't opendoene van den poorten alhier, te trecken naer Zyn Alteze, ende van hem te vernemene wanneer hem believen zoude alhier zyn intrey te doene, dewelcke zyn zal, zoo wy hopen, in zondaghe eerstcomraende. Ende mits desen, etc

Original, aux arcliivos de la ville d'Vprcs.

INEDITE

DE GUILLADIIE 11 TiCITURl,